నిరంతరం తయా చైవ నృణాం సంస్కృతభాషిణామ్ । సుపర్వాణమయీ భాషా నిమేషేణోపలభ్యతే
ఆమె వల్ల సంస్కృతం మాట్లాడే వారి భాషను ఎప్పుడూ, వెంటనే, పండుగ రోజు లాగా సులభంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
ప్రాతర్గృహాంగణోద్భూతై ర్యత్రకుంకుమపాంసులైః । సర్వతోరుణితచ్ఛాయ శశాంకరవిమండలమ్
ఉదయం ఇంటి ప్రాంగణాల నుంచి ఎక్కిన కుంకుమపొడి వల్ల చుట్టూ ఎక్కడ చూసినా చంద్రుని వలయం ఎర్రటి కాంతితో మెరిసింది.
తత్రాసీత్తేజసాం రాశిః శౌర్యవర్మా నరేశ్వరః । ఉద్యదుజ్జ్వలబాణౌఘ ఖండితారాతిమండలః
అక్కడ శౌర్యవర్మ అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు తేజస్సుతో నిండినవాడు, మెరిసే బాణాలతో శత్రువుల సమూహాలను చీల్చేవాడు.
అభూచ్చ సింహలద్వీపే రాజా సింహపరాక్రమః । నామ్నా విక్రమవేతాలః కలానామపి శేవధిః
సింహల ద్వీపంలో సింహపరాక్రముడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడిని విక్రమవేతాళుడు అని కూడా పిలిచేవారు. అతడు కళలలో కూడా ధనభాండాగారంలా ఉండేవాడు.
ఉభౌ పరస్పరం మైత్రీం వర్ద్ధయాంచక్రతుః క్రమాత్ । తత్తద్దేశసముత్పన్నైరపూర్వైః ప్రచురోత్కరైః
వారు ఇద్దరూ ఒక్కొక్కటిగా తమ తమ దేశాల్లో లభించే అరుదైన, విలువైన బహుమతులతో పరస్పరం స్నేహాన్ని పెంచుకున్నారు.
ఏకదా ప్రహితం ప్రేమ్ణా ప్రభూతం శౌర్యవర్మణా । రాజా విక్రమవేతాలో విలోక్య శునకీద్వయమ్
ఒకసారి శౌర్యవర్ముడు ప్రేమతో రెండు వేట కుక్కలను గొప్ప బహుమతిగా పంపించాడు. ఆ బహుమతిని విక్రమవేతాళుడు చూశాడు.
మత్తమాతంగతురగ మణిభూషణచామరమ్ । ప్రేషయామాస మిత్రాయ ప్రభూతం శౌర్యవర్మణే
విక్రమవేతాళుడు కూడా తన మిత్రుడైన శౌర్యవర్మునికి మదమైన ఏనుగులు, గుర్రాలు, రత్నాలతో అలంకరించిన చామరాలు అధికంగా పంపించాడు.
ఏకదా శిబికారూఢశ్చారు చామరవీజితః । సువర్ణశృంఖలారూఢం వాద్యడిండిమడంబరమ్
ఒకసారి రాజు శిబికపై కూర్చొని, అందమైన చామరాలతో వడలిస్తూ, బంగారు గొలుసులతో, వాయిద్యాల మేళంతో బయలుదేరాడు.
శునీయుగలమాదాయ మృగయా కౌతుకోత్సుకః । రాజా జగామ బాహ్యాలీం సమం రాజకుమారకైః
రాజు వేటలో ఆనందం కోసం రెండు కుక్కలను తీసుకుని, రాజకుమారులతో కలిసి బయట తోటకు వెళ్లాడు.
పణబంధవిధానేన సముపేతం శశామిషమ్ । తత్ర రాజకుమారాణాం మహాన్కోలాహలోఽభవత్
అక్కడ పందెం నిబంధనలతో ఒక మొసలి వదిలారు. రాజకుమారులందరిలో పెద్ద హర్షధ్వని చెలరేగింది.
తతః సమానవయసా కేనచిద్రాజసూనునా । బహుమూల్యం పణం కృత్వా రాజాచిక్రీడకౌతుకీ
అప్పుడొక సమాన వయస్సు రాజకుమారుడితో రాజు ఆనందంగా ఉండేందుకు ఎక్కువ విలువైన పందెం పెట్టాడు.
తతోవతార్య దోలాయా విరుదావలిగర్వితామ్ । ధావతః శశకస్యోచ్చైః పృష్ఠే ముంచన్నృపం శునీమ్
ఆ తర్వాత శిబిక నుంచి దిగిన రాజు, విజయమాలపై గర్వంతో, పరుగెత్తుతున్న మొసలిపైన గట్టిగా తన కుక్కను వదిలాడు.
ముమోచ రాజపుత్రోఽపి ప్రేమపాత్రం మహాభుజః । విరరామ శునీముచ్చైః సంకీర్త్య విరుదావలీమ్
రాజకుమారుడు కూడా తన ప్రియమైన, బలమైన చేతులతో ఉన్న కుక్కను వదిలాడు. విజయమాలను గట్టిగా పలికాడు, ఆపై ఆగిపోయాడు.
అలక్ష్యమాణవేగేఽస్మిన్శునీయుగలకేభృశమ్ । ధావత్యుత్థితమేవాసీత్పశ్యతాం సర్వభూభృతామ్
అందరు రాజులు చూస్తుండగా, ఆ రెండు కుక్కలు ఎవ్వరికీ అర్థం కానంత వేగంగా ఒక్కసారిగా పరుగెత్తడం మొదలుపెట్టాయి.
పపాత గర్తే మహతి శశకోఽతిశ్రమాదసౌ । పతితోఽపి శునీ వశ్యో నాభవచ్ఛశశావకః
ఆ మొసలి చాలా అలసటతో పెద్ద గుంటలో పడిపోయింది. అయినా పడిపోయిన తర్వాత కూడా కుక్క దాన్ని పట్టుకోలేదు.
తతః శనైః సముత్థాయ ధావన్నాక్రమ్యరోషతః । జగృహే రాజశున్యాఽసౌ శశకః ఫేనముద్వమన్
తర్వాత ఆ మొసలి మెల్లగా లేచి పరుగెత్తింది. కోపంతో రాజు కుక్క దాన్ని నోటితో పట్టుకుంది. అప్పటికే మొసలి నోటిలో నురుగు వచ్చింది.
తతః కథంచిదుప్లుత్య గచ్ఛన్విస్ఖలయఞ్ఛశః । రాజపుత్రశునక్యాసౌ గృహీతః కంధరాతటే
తర్వాత మొసలి ఎలాగో దూకుతూ, తడబడుతూ పరుగెత్తింది. ఆ సమయంలో రాజకుమారుడి కుక్క దాన్ని మెడ వద్ద పట్టుకుంది.
జితమస్మాభిరత్యర్థమితి సంజల్పతాం నృణామ్ । కోలాహలే శంకితాయా శున్యా నిర్గతవాన్ముఖాత్
'మేమే గెలిచాం' అని అందరూ హర్షధ్వనులు చేస్తుండగా, ఆ శబ్దానికి భయపడి కుక్క తన నోటిలో ఉన్న మొసలిని వదిలేసింది.
తతో దంష్ట్రావ్రణశ్రేణీ క్షరద్రుధిరధారకః । క్వాపి ర్మమరభూభాగే నిలీయస్థితవాఞ్ఛశః
అప్పుడా మొసలి కాట్లతో గాయాలూ, రక్తపు ధారలు కారుతూ, ఆ మొసలి భూమిలో ఎక్కడో దాగి, బయటికి రాకుండా మౌనంగా ఉండిపోయింది.
జిఘ్రంత్యా రాజశున్యాఽసౌ భూభాగం ధనరోషయా । దృష్టమాత్రః పరిత్రస్తో హస్తమాత్రం తతోఽగమత్
ఆమె రాజు లేని భూమిని కోపంతో, ధనం కోసం వాసన చూస్తూ తిరిగింది; కనబడగానే, భయంతో ఆ మొసలి చేతి దూరం వెనక్కి వెళ్లింది.
యత్ర కర్పూరకదలీ క్రోడవ్యాఘ్రదరీతలః । చోలీ కపోలఫలకాన్చుబన్వాతి సమీరణః
అక్కడ కర్పూరం, అరటి, అడవి పంది, పులి అడుగుల జాడలు ఉన్నాయి; చల్లని గాలి వస్త్రపు మడతల్లో, అలంకారాలున్న చెంపలపై తాకుతూ వీచింది.
ఉద్భిన్న కేతకీకోశరజోముకులితేక్షణః । విస్రబ్ధాహరణా యత్రచ్ఛాయాం తాం పరితన్వతః
అక్కడ వికసించిన కెతకీ పువ్వు రేణువుతో కళ్ళు మెరుస్తున్నాయి; నీడను కోరినవారికి ఆ చెట్లు స్వేచ్ఛగా నీడను ఇస్తున్నాయి.
నారికేలఫలైర్యత్ర స్వయం నిపతితైరధః । అపి చూతఫలైస్తృప్తాః పక్వైః శాఖామృగా అపి
అక్కడ కొబ్బరి పళ్ళు తానే నేలపై పడిపోతుంటాయి; మామిడి పండ్లతో చెట్లపై ఉండే జంతువులూ తృప్తిగా ఉంటాయి.
అపి కేసరిణో యత్ర ఖేలంతి కలభైః సమమ్ । ఫణినః కేకిబర్హేషు నిర్విశంకం విశంతి చ
అక్కడ సింహాలు ఏనుగులతో కలిసి ఆడుకుంటాయి; పాములు కూడా నెమలి గూట్లలో భయమేమీ లేకుండా ప్రవేశిస్తాయి.
యత్రాశ్రమాంతరే విప్రో వత్సనామా జితేంద్రియః । శాంతశ్చతుర్దశాధ్యాయం జపన్నాస్తే నిరంతరమ్
ఆ ఆశ్రమంలో వత్స అనే బ్రాహ్మణుడు, ఇంద్రియాలను జయించుకుని, శాంతంగా, పద్నాలుగవ అధ్యాయాన్ని నిరంతరం జపిస్తూ కూర్చుంటాడు.
తత్ర తచ్ఛిష్యపాదాబ్జ ప్రక్షాలనజలైః కృతే । కర్దమే న్యపతద్గత్వా జీవశేషో ముహుః శ్వసన్
అక్కడ ఆ శిష్యుని పాదజలంతో కడిగిన తర్వాత, ఆ మొసలి ప్రాణం మిగిలి ఉండగా, మట్టిలో పడిపోయింది, ఊపిరాడుతూ.
తతః కర్దమసంస్పర్శమాత్రనిస్తీర్ణ సంసృతిః । దివ్యం విమానమారుహ్య నిర్యయౌ శశకో దివమ్
అప్పుడు ఆ మట్టి తాకిన వెంటనే సంసార బంధం విడిపోయింది; దివ్య విమానంలో ఎక్కి, ఆ మొసలి స్వర్గానికి వెళ్లింది.
తతః శున్యపి లిప్తాంగీస్తోకైః కర్దమబిందుభిః । క్షుత్పిపాసార్తిరహితా శునీరూపం విహాయ సా
తర్వాత, ఆ కుక్క కూడా మట్టిబిందువులతో శరీరం పూతపడి, ఆకలి దాహాలు లేకుండా, కుక్క రూపాన్ని వదిలేసింది.
తతో దివ్యాంగనారమ్యం గంధర్వైరుపశోభితమ్ । దివ్యం విమానమారుహ్య శున్యపి త్రిదివం యయౌ
తర్వాత, ఆ కుక్క దివ్యాంగనలతో, గంధర్వులతో అలంకరించబడిన దివ్య విమానంలో ఎక్కి, స్వర్గానికి చేరింది.
తతో జహాస మేధావీ శిష్యో నామ్నా స్వకంధరః । విచార్య విస్మితః పూర్వజన్మవైరస్య కారణమ్
తర్వాత, స్వకంధర అనే జ్ఞానశాలి శిష్యుడు, గత జన్మ వైరం కారణాన్ని ఆశ్చర్యంతో ఆలోచించి నవ్వాడు.