తస్మాద్ద్విజపదం సాక్షాత్సర్వతీర్థమయం శుభమ్ । భజేతానుదినం విద్వాంస్తత్ర తీర్థాధికం భవేత్
కాబట్టి, జ్ఞానులు ప్రతిరోజూ ద్విజుని పాదాలను భక్తితో పూజించాలి; అక్కడ తీర్థాల కంటే ఎక్కువ ఫలం లభిస్తుంది.
అశ్వత్థస్య తులస్యాశ్చ గవాం కుర్యాత్ప్రదక్షిణమ్ । సర్వతీర్థఫలంప్రాప్య విష్ణులోకే మహీయతే
అశ్వత్థ వృక్షాన్ని, తులసి మొక్కను, ఆవులను ప్రదక్షిణ చేయువాడు అన్ని తీర్థాల ఫలితాన్ని పొందుతాడు, విష్ణు లోకంలో గౌరవించబడతాడు.
తస్మాద్దుష్కృతకర్మాణి నాశయేత్తీర్థసేవనాత్ । అన్యథా నరకం యాతి కర్మ్మభోగాద్ధి శామ్యతి
కాబట్టి, పాపకర్మలను తీర్థసేవ ద్వారా నాశనం చేయాలి; లేనిపక్షంలో, నరకంలో పడి, కర్మఫలాన్ని అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
పాపినాం నరకే వాసః సుకృతీ స్వర్గమశ్నుతే । తస్మాత్పుణ్యం నిషేవేత తీర్థం ఖలు విచక్షణః
పాపులు నరకంలో నివసిస్తారు, పుణ్యులు స్వర్గాన్ని అనుభవిస్తారు; అందుకే, వివేకులు తప్పక పుణ్యాన్ని, తీర్థాలను ఆశ్రయించాలి.
ఋషయ ఊచుః- శ్రుతాని కిల తీర్థాని సమాహాత్మ్యాని సువ్రత । ఇదానీం శ్రోతుమిచ్ఛామః ప్రయాగస్య విశేషకమ్
ఋషులు అన్నారు — సద్భక్తుడా! తీర్థాల మహిమను మేము విన్నాము; ఇప్పుడు ప్రాయాగం విశేషాలను వినాలనుకుంటున్నాము.
ప్రయాగం తు పురా ప్రోక్తం సంక్షేపాత్సూత యత్త్వయా । విశేషాచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామః సూత నః కథ్యతామితి
సూతా! నీవు ముందు ప్రాయాగాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పావు; దాని విశేషాలను మాకు వివరంగా చెప్పుమని కోరుకుంటున్నాము.
సూత ఉవాచ- సాధు పృష్టం మహాభాగాః ప్రయాగం ప్రతి సువ్రతాః । హంతాహం తత్ప్రవక్ష్యామి ప్రయాగస్యోపవర్ణనమ్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — మహానుభావులారా, ప్రాయాగం గురించి మీరు అడిగిన ప్రశ్న ఎంతో మంచిది. ఇప్పుడు ఆ ప్రాయాగ మహిమను నేను వివరంగా చెబుతాను.
మార్కండేయేన కథితం యత్పురా పాండుసూనవే । భారతే తు యదా వృత్తే ప్రాప్తరాజ్యే పృథాసుతే
భారతంలో జరిగిన సంఘటనల తరువాత, పాండుపుత్రుడు రాజ్యం పొందినప్పుడు, మర్కండేయుడు ఒకప్పుడు అతనికి చెప్పినదాన్ని నేను చెబుతున్నాను.
ఏతస్మిన్నంతరే రాజా కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః । భ్రాతృశోకేన సంతప్తః చింతయంస్తు పునః పునః
అంతలో కుంటీపుత్రుడు యుదిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ముల విషాదంతో బాధపడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడు.
ఆసీద్దుర్యోధనో రాజా ఏకాదశచమూపతిః । అస్మాన్సంతప్య బహుశః సర్వే తే నిధనం గతాః
దుర్యోధనుడు అప్పటికి పదకొండు సేనల అధిపతిగా రాజుగా ఉండేవాడు. అతడు మమ్మల్ని ఎన్నో విధాలుగా బాధించాడు. ఇప్పుడు ఆ అందరూ మరణించారు.
వాసుదేవం సమాశ్రిత్య పంచశేషాస్తు పాండవాః । కథం ద్రోణం చ భీష్మం చ కర్ణం చైవ మహాబలమ్
వాసుదేవుని ఆశ్రయంగా మిగిలిన ఐదుగురు పాండవులు, ద్రోణుడు, భీష్ముడు, మహాబలుడు కర్ణుడు — వీరిని ఎలా సంహరించగలిగామో ఆశ్చర్యపడ్డారు.
దుర్యోధనం చ రాజానం భ్రాతృపుత్రసమన్వితమ్ । రాజానో నిహతాః సర్వే యే చాన్యే శూరమానినః
దుర్యోధనుడు తన అన్నదమ్ములు, కుమారులతో కలిసి రాజుగా ఉండేవాడు. వీరితో పాటు ఇతర రాజులు, తమ వీరత్వాన్ని గొప్పగా భావించినవారు కూడా అందరూ సంహరించబడ్డారు.
వినా రాజ్యేన కర్తవ్యం కిం భోగైర్జీవితేనవా । ధిక్కష్టమితి సంచింత్య రాజా విహ్వలతాం గతః
రాజ్యం లేకపోతే, సుఖాలు లేకపోతే, జీవితం కూడా లేకపోతే ఏమి చేయాలి? 'హాయ్, ఎంత దురదృష్టం!' అని యుదిష్ఠిరుడు విచారంతో మునిగిపోయాడు.
నిశ్చేష్టోఽథ నిరుత్సాహః కిం చిత్తిష్ఠత్యధోముఖః । లబ్ధసంజ్ఞో యదా రాజా చింతయానః పునః పునః
ఆయన కదలకుండా, ఉత్సాహం లేకుండా, తలవంచి కూర్చున్నాడు. కొంతసేపటి తర్వాత, యుదిష్ఠిరుడు స్పృహకు వచ్చి మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించసాగాడు.
కం చరే విధినా యోగం నియమం తీర్థమేవ వా । యేనాహం శీఘ్రమాముచ్యే మహాపాతకకిల్బిషాత్
ఏ మార్గంలో నేను నియమాలు పాటించాలి, యోగం చేయాలి, లేక తీర్థయాత్ర చేయాలి? ఏదివల్ల నేను ఈ గొప్ప పాపభారాన్ని త్వరగా తొలగించుకోగలను?
యత్ర స్నాత్వా నరో యాతి విష్ణులోకమనుత్తమమ్ । కథం పృచ్ఛామి వై కృష్ణం యేనేదం కారితం మహత్
ఎక్కడ స్నానం చేస్తే మనిషి విష్ణు లోకాన్ని పొందగలడో, ఆ స్థలాన్ని ఎక్కడ ఉందో నేను ఎలా తెలుసుకోగలను? ఈ గొప్ప కార్యాన్ని చేసిన కృష్ణుడిని ఎలా అడగాలి?
ధృతరాష్ట్రం కథం పృచ్ఛే యస్య పుత్రశతం హతమ్ । వ్యాసం కథమహం పృచ్ఛే యస్య గోత్రక్షయః కృతః
శతమంది కుమారులు మరణించిన ధృతరాష్ట్రుడిని నేను ఎలా అడగగలను? తన వంశం నాశనం అయిన వ్యాసుడిని నేను ఎలా అడగగలను?
ఏవం వైక్లవ్యమాపన్నో ధర్మపుత్రో యుధిష్ఠిరః । రుదంతః పాండవాః సర్వే భ్రాతృశోకపరిప్లుతాః
ఇలా తీవ్ర మనోవేదనలో మునిగిపోయిన యుదిష్ఠిరుడు, ధర్మపుత్రుడు, అన్నదమ్ములందరూ తమ సోదరుల విషాదంతో ఏడుస్తూ ఉండిపోయారు.
యే చ తత్ర మహాత్మానః సమేతాః పాండవాశ్రితాః । కుంతీ చ ద్రౌపదీ చైవ యే చ తత్ర సమాగతాః
అక్కడ కూడిన మహాత్ములు, పాండవులకు తోడుగా ఉన్నవారు, కుంటీ, ద్రౌపదీ మరియు అక్కడ ఉన్నవారు అందరూ అక్కడే చేరుకున్నారు.
భూమౌ నిపతితాః సర్వే రోదమానాః సమంతతః । వారాణస్యాం తు మార్కండస్తేన జ్ఞాతో యుధిష్ఠరః
వారు అందరూ భూమిపై పడిపోయి, చుట్టూ ఏడుస్తూ ఉన్నారు. వారాణసిలో ఉన్న మర్కండేయుడు యుదిష్ఠిరుని స్థితిని తెలుసుకున్నాడు.
యథావిక్లవమాపన్నో రోదమానః సుదుఃఖితః । అచిరేణైవ కాలేన మార్కండస్తు మహాతపాః
యుదిష్ఠిరుడు ఎంతగా విచారంలో మునిగిపోయి, ఏడుస్తూ, తీవ్రమైన దుఃఖంతో ఉన్నాడో చూసి, కొంతకాలంలోనే మహాతపస్వి మర్కండేయుడు
హస్తినాపుర సంప్రాప్తో రాజద్వారే స తిష్ఠతి । ద్వారపాలోఽపి తం దృష్ట్వా రాజ్ఞః కథితవాన్ద్రుతమ్
హస్తినాపురానికి వచ్చి, రాజభవన ద్వారంలో నిలిచాడు. ద్వారపాలకుడు అతన్ని చూసి వెంటనే రాజుకు సమాచారం చెప్పాడు.
త్వాం ద్రష్టుకామో మార్కండో ద్వారే తిష్ఠత్యసౌ మునిః । త్వరితో ధర్మపుత్రస్తు ద్వారమేత్యాహ తత్పరః
'మర్కండేయ మహర్షి నిన్ను కలవాలనుకొని ద్వారంలో ఉన్నాడు' అని చెప్పాడు. ధర్మపుత్రుడు వెంటనే ఆ ద్వారానికి వెళ్లి, భక్తితో నమస్కరించాడు.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- స్వాగతం తే మహాప్రాజ్ఞ స్వాగతం తే మహామునే । అద్య మే సఫలం జన్మ అద్య మే పావితం కులమ్
యుదిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు — 'మహాప్రజ్ఞుడా! మహామునీంద్రా! నీకు స్వాగతం. నేడు నా జన్మ సార్థకం అయింది. నేడు నా వంశం పవిత్రమైంది.'
అద్య మే పితరస్తృప్తాస్త్వయి దృష్టే మహామునే । సింహాసన ఉపస్థాప్య పాదశౌచార్చనాదిభిః
ఓ మహర్షీ, నిన్ను దర్శించగానే ఈ రోజు మా పితృదేవతలు సంతృప్తి చెందినారు. సింహాసనం ఏర్పాటు చేసి, పాదప్రక్షాళన మొదలైన ఆచారాలతో మేము నీకు గౌరవం చేశారు.
యుధిష్ఠిరో మహాత్మా వై పూజయామాస తం మునిమ్ । తతస్తమూచే మార్కణ్డః పూజితోఽహం త్వయా విభో
ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు ఆ మునిని పూజించాడు. అప్పుడు మర్కండేయుడు అతనితో, 'ప్రభూ, నువ్వు నాకు యథావిధిగా గౌరవం చేశావు,' అని అన్నాడు.
ఆఖ్యాహి త్వరితో రాజన్కిమర్థం త్వరితం త్వయా । కేన వా విక్లవీభూతః కథయస్వ మమాగ్రతః
రాజా, నువ్వు ఇంత తొందరగా ఎందుకు వచ్చావో త్వరగా చెప్పు. ఏ కారణంతో నీవు కలవరపడుతున్నావో నా ముందే వివరించు.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- అస్మాకం చైవ యద్వృత్తం రాజ్యస్యార్థే మహామునే । ఏతత్సర్వం విదిత్వా తు భగవానిహ చాగతః
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు: మహర్షీ, రాజ్యాన్ని పొందేందుకు మేము ఎదుర్కొన్న సంఘటనలన్నీ నీకు తెలుసు. ఆ సంగతులన్నీ తెలిసి నీవే ఇక్కడకు వచ్చావు, భగవన్.
మార్కండేయ ఉవాచ- శృణు రాజన్మహాబాహో యత్ర ధర్మో వ్యవస్థితః । నైవ దృష్టం రణే పాపం యుధ్యమానస్య ధీమతః
మర్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు: మహాబాహువంతుడైన రాజా, నీకు చెబుతాను. ధర్మం నిలిచిన చోట, జ్ఞానంతో యుద్ధం చేసే వాడికి యుద్ధంలో పాపం ఉండదు.
కిం పునా రాజధర్మేణ క్షత్రియస్య విశేషతః । తదేవం హృదయే కృత్వా తస్మాత్పాపం న చింతయేత్
రాజధర్మంలో, ముఖ్యంగా క్షత్రియుడికి అయితే ఇంకా ఎక్కువగా ఇది వర్తిస్తుంది. ఈ విషయాన్ని గుండెల్లో పెట్టుకుని నువ్వు పాపాన్ని ఆలోచించకూడదు.