యద్యకార్యశతం కృత్వా కృతం గంగావసేవనమ్ । సర్వం తత్తస్య గంగాపో దహత్యగ్నిరివేంధనమ్
వంద తప్పులు చేసినా, గంగాసేవ చేసినవారికి ఆ పాపాలన్నీ అగ్ని ఇంధనాన్ని కాల్చినట్లే నశించిపోతాయి.
సర్వం దహతి గంగాపస్తూలరాశిమివానలః । సర్వం కృతయుగే పుణ్యం త్రేతాయాం పుష్కరం స్మృతమ్
గంగా జలాలు అన్నిటినీ కాల్చేస్తాయి, అగ్ని పెద్ద మట్టిపొట్లాన్ని కాల్చినట్లు. కృతయుగంలో ఉన్న పుణ్యం, త్రేతాయుగంలో పుష్కరం ప్రసిద్ధి చెందింది.
ద్వాపరే తు కురుక్షేత్రం గంగా కలియుగే స్మృతా । పుష్కరే తు తపస్తప్యేద్దానం దద్యాన్మహాలయే
ద్వాపరయుగంలో కురుక్షేత్రం ప్రసిద్ధి పొందింది, కలియుగంలో గంగా నది గుర్తించబడింది. పుష్కరంలో తపస్సు చేయాలి, మహాలయంలో దానం ఇవ్వాలి.
మలయే త్వగ్నిమారోహేద్భృగుతుంగే త్వనాశనమ్ । పుష్కరే తు కురుక్షేత్రే గంగాపో మధ్యగేషు చ
మలయ పర్వతంలో అగ్నిలోకి ప్రవేశించాలి, భృగుతుంగంలో ఉపవాసం చేయాలి. పుష్కరంలో, కురుక్షేత్రంలో, గంగా మధ్యలో కూడా పవిత్రతను పొందవచ్చు.
సద్యస్తారయతే జంతుః సప్తసప్తావరాంస్తథా । పునాతి కీర్త్తితా పాపం దృష్ట్వా పుణ్యం ప్రయచ్ఛతి
ఒక జీవి తక్షణమే తనతో పాటు ఏడు తరాల వారిని కూడా రక్షించగలదు. గంగను స్మరించినప్పుడు పాపాలు నశిస్తాయి, దర్శించినప్పుడు పుణ్యఫలం లభిస్తుంది.
అవగాఢా చ పీత్వా చ పునాత్యాసప్తమం కులమ్ । యావదస్థి మనుష్యస్య గంగాయాః స్పృశతే జలమ్
గంగలో స్నానం చేసినా, ఆ నీరు తాగినా, ఏడవ తరానికి వరకు కుటుంబాన్ని పవిత్రం చేయగలదు. మనిషి ఎముకలు గంగ జలాన్ని తాకేంతవరకు పవిత్రత కలుగుతుంది.
తావత్స పురుషో రాజన్స్వర్గలోకే మహీయతే । యథా పుణ్యాని తీర్థాని పుణ్యాన్యాయతనాని చ
రాజా! ఆంతవరకు ఆ మనిషి స్వర్గంలో ఘనతను పొందుతాడు. యథా పవిత్రమైన తీర్థాలు, పవిత్రమైన ఆలయాలు ఉన్నాయో అలాగే.
ఉపాస్య పుణ్యం లబ్ధ్వా చ భవతి పరలోకభాక్ । న గంగా సదృశం తీర్థం న దేవః కేశవాత్పరః
పూజ చేసి పుణ్యాన్ని పొందినవాడు పరలోకాన్ని పొందుతాడు. గంగా వంటి తీర్థం లేదు, కేశవుని కన్నా గొప్ప దేవుడు లేడు.
బ్రాహ్మణేభ్యః పరం నాస్తి ఏవమాహ పితామహః । యత్ర గంగా మహారాజ స దేశస్తత్ర యోజనమ్
బ్రాహ్మణులకు మించినది ఏదీ లేదు అని పితామహుడు అన్నారు. మహారాజా! గంగా ప్రవహించే ప్రతి చోటా ఆ భూమి యోజన పరిమాణంలో పవిత్రంగా ఉంటుంది.
సిద్ధక్షేత్రం చ విజ్ఞేయం గంగాతీరసమాశ్రితమ్ । ఇదం సత్యం ద్విజాతీనాం సాధూనాం మానసేషు చ
గంగా తీరంలో ఉన్న ప్రాంతాన్ని సిద్ధక్షేత్రంగా తెలుసుకోవాలి. ఇది ద్విజులకు, సద్గుణులకూ, మానసికంగా పవిత్రులకూ నిజమైనది.
ముక్తిం చైవ జపేత్కర్ణే శిష్టస్యానుగతస్య చ । ఇదం ధర్మ్యమిదం మేధ్యమిదం స్వర్గ్యమిదం సుఖమ్
యోగ్యుడైన శిష్యుని చెవిలో ముక్తి మంత్రాన్ని జపిస్తే, ఇది ధర్మమయమైనది, పవిత్రమైనది, స్వర్గప్రదమైనది, సుఖదాయకమైనది.
ఇదం పుణ్యతమం రమ్యం పావనం ధర్మముత్తమమ్ । మహీశీర్షమిదం గుహ్యం సర్వపాపప్రమోచనమ్
ఇది అత్యంత పవిత్రమైనది, ఆనందదాయకమైనది, శుద్ధి కలిగించేది, ఉత్తమమైన ధర్మం. ఇది భూమికి గొప్ప రహస్యం, సమస్త పాపాలను తొలగించేది.
అధీత్య ద్విజమధ్యే చ నిర్మలత్వమవాప్నుయాత్ । శ్రీమత్స్వర్గ్యం మహాపుణ్యం సపత్నశమనం శివమ్
ద్విజుల మధ్య ఇది చదివితే నిర్మలత్వాన్ని పొందుతారు. ఇది మహాపుణ్యమయమైనది, స్వర్గప్రదమైనది, శత్రువులను నశింపజేసేది, మంగళకరమైనది.
మేధాజననమగ్ర్యం వై తీర్థవంశానుకీర్త్తనమ్ । అపుత్రో లభతే పుత్రమధనో ధనమాప్నుయాత్
ఇది బుద్ధిని పెంచుతుంది, అత్యుత్తమమైనది, పవిత్ర తీర్థ వంశాలను వివరించేది. కుమారులు లేని వారికి కుమారుడు, ధనం లేనివారికి ధనం లభిస్తుంది.
మహీం విజయతే రాజా వైశ్యో ధనమవాప్నుయాత్ । శూద్రో యాతీప్సితాన్కామాన్బ్రాహ్మణః పారగః పఠన్
రాజు భూమిని జయిస్తాడు, వైశ్యుడు ధనం సంపాదిస్తాడు. శూద్రుడు కావలసిన కోరికలు పొందుతాడు, బ్రాహ్మణుడు చదివితే పరమ గమ్యాన్ని చేరుతాడు.
యశ్చేదం శృణుయాన్నిత్యం తీర్థపుణ్యం సదా శుచి । జాతిస్మరత్వమాప్నోతి నాకపృష్ఠే చ మోదతే
ఎవరైనా ఈ తీర్థపుణ్య కథను ప్రతిరోజూ శుద్ధిగా వినితే, జన్మస్మరణను పొందుతారు, స్వర్గంలో ఆనందంగా ఉంటారు.
గమ్యాన్యపి చ తీర్థాని కీర్తితాన్యగమాన్యపి । మనసాప్యభిగచ్ఛేత సర్వతీర్థమనీషయా
విశేషంగా చెప్పబడిన కానీ వెళ్లలేని తీర్థాలను కూడా మనసులో ధ్యానించాలి. అన్ని తీర్థాలను మనసారా చేరుకోవాలి.
ఏతాని వసుభిః సాధ్యైరాదిత్యైర్మరుదశ్విభిః । ఋషిభిర్దేవకల్పైశ్చ కృతాని సుకృతైషిభిః
ఈ తీర్థాలను వసువులు, ఆదిత్యులు, మరుతులు, అశ్వినులు, దేవతలకు సమానమైన ఋషులు, సత్కార్యాలను కోరినవారు స్థాపించారు.
ఏవం త్వమపి కౌరవ్య విధినానేన సువ్రత । వ్రజ తీర్థాని నియతః పుణ్యం పుణ్యేన వర్ద్ధతే
కౌరవుడా! నీవు కూడా ఈ విధంగా నియమంతో తీర్థయాత్ర చేయు. పుణ్యంతో మరింత పుణ్యం పెరుగుతుంది.
భావితైః కరణైః పూర్వమాస్తిక్యాఛ్రుతిదర్శనాత్ । ప్రాప్యంతే తాని తీర్థాని సద్భిః శిష్టానుదర్శిభిః
పూర్వం శుద్ధమైన క్రియలు, భక్తి, వినికిడి, దర్శనం వల్ల, మంచి వారు, శ్రేష్ఠులను అనుసరించే వారు ఆ తీర్థాలను పొందగలరు.
నాకృతో నాకృతాత్మా చ నాశుచిర్న చ తస్కరః । స్నాతి తీర్థేషు కౌరవ్య న చ వక్రమతిర్నరః
కౌరవ్యా! ఎవడు కర్తవ్యాలు చేయకపోయినా, మనస్సు పవిత్రంగా లేకపోయినా, శరీరం శుద్ధిగా లేకపోయినా, దొంగ కాకపోయినా, తీర్థాలలో స్నానం చేసినా, వక్రమతితో లేని వాడు అయినా —
త్వయా తు సమ్యగ్వృత్తేన నిత్యం ధర్మార్థదర్శినా । పితరస్తర్పితాస్తాత సర్వే చ ప్రపితామహాః । పితామహపురోగాశ్చ దేవాః సర్షిగణాస్తథా
కానీ నీవు నిత్యం సత్కార్యాలు చేయుచూ, ధర్మార్థాలను సరిగ్గా గ్రహించి నడుచుకుంటూ ఉంటే, నీ పితృదేవతలు, ప్రపితామహులు, పితామహులతో కూడిన దేవతలు, ఋషులందరూ సంతృప్తి పొందుతారు, ప్రియమైనవాడా!
వసిష్ఠ ఉవాచ- త్వం చ ధర్మేణ ధర్మజ్ఞ నిత్యమేవాభితోషితాః । దిలీపకీర్తిం మహతీం ప్రాప్స్యసే భువి శాశ్వతీమ్
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడవు కాబట్టి నీవు ఎల్లప్పుడూ ధర్మంతో సంతృప్తి చెందుతావు. భూమిపై నీవు దిలీపుని వంటి గొప్ప, శాశ్వతమైన కీర్తిని పొందుతావు.
నారద ఉవాచ- ఏవముక్త్వాభ్యనుజ్ఞాప్య వసిష్ఠో భగవానృషిః । ప్రీతః ప్రీతేనమనసా తత్రైవాంతరధీయత
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — వసిష్ఠ మహర్షి ఈ మాటలు చెప్పి, అనుమతి ఇచ్చి, హర్షంతో, ఆనందభరితమైన మనస్సుతో అక్కడే అంతర్ధానం అయ్యాడు.
దిలీపః కురుశార్దూల శాస్త్రతత్త్వార్థదర్శనాత్ । వసిష్ఠవచనాచ్చైవ పృథివీమనుచక్రమే
కురుశార్దూలా! దిలీపుడు శాస్త్రసారాన్ని తెలుసుకొని, వసిష్ఠుని మాటలు పాటిస్తూ భూమిని చుట్టాడు.
ఏవమేషా మహాభాగ ప్రతిష్ఠానే ప్రతిష్ఠితా । తీర్థయాత్రా మహాపుణ్యా సర్వపాపప్రమోచనీ
మహాభాగ! ఇలా ఈ ప్రదేశంలో తీర్థయాత్ర స్థాపించబడింది. ఈ తీర్థయాత్ర మహాపుణ్యదాయకం, అన్ని పాపాలను తొలగించేది.
అనేన విధినా యస్తు పృథివీం పర్యటిష్యతి । అశ్వమేధశతం సాగ్రం ఫలం ప్రేత్యైష భోక్ష్యతే
ఈ విధంగా భూమిని యాత్ర చేసినవాడు, మరణానంతరం, అశ్వమేధయాగాన్ని వందసార్లు చేసిన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
తతశ్చాష్టగుణం పార్థ ప్రాప్స్యసే ధర్మముత్తమమ్ । దిలీపః పార్థ నృపతిర్యథాపూర్వమవాప్తవాన్
పార్థా! తరువాత నీవు ఎనిమిదింతలు గొప్ప ధర్మఫలాన్ని పొందుతావు. రాజు దిలీపుడు ముందుగా పొందినట్లే నీవు కూడా పొందుతావు.
నేతా చ త్వమృషీన్యస్మాత్తస్మాత్తేష్టగుణం ఫలమ్ । రక్షోగణవికీర్ణాని తీర్థాన్యేతాని భారత
నీవు ఋషులకన్నా ముందుండేవాడవవు. అందువల్ల ఎనిమిదింతలు ఫలం పొందుతావు. భారతా! ఈ తీర్థాలు రాక్షసులతో నిండివున్నాయి.
న గతిర్విద్యతేఽన్యస్య త్వామృతే కురునందన । ఇదం దేవర్షిచరితం సర్వతీర్థానుసంశ్రితమ్
కురునందనా! నిన్ను తప్ప మరెవరికీ ఇక్కడికి రాక వీలు లేదు. ఇది దేవర్షుల చరిత్ర, అన్ని తీర్థాలతో సంబంధమున్నది.