రమతే భగవాన్నిత్యం రుద్రైశ్చ పరివారితః । తత్ర పూర్వం హృషీకేశో విశ్వాత్మా దేవకీసుతః
ఆ పరమేశ్వరుడు ఎల్లప్పుడూ రుద్రులతో చుట్టుముట్టబడి ఆనందంగా ఉంటాడు. అక్కడే ఒకప్పుడు హృషీకేశుడు, జగత్తుకు ఆత్మ అయిన దేవకీసుతుడు—
ఉవాస వత్సరం కృష్ణః సదా పాశుపతైర్యుతః । భస్మోద్ధూలితసర్వాంగో రుద్రాధ్యయనతత్పరః
కృష్ణుడు ఎప్పుడూ పశుపతిపరాయణులతో కలిసి, తన శరీరమంతా బస్మంతో పూతపడి, రుద్రుని శాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేస్తూ, అక్కడ ఏడాది పాటు నివసించాడు.
ఆరాధయన్హరిః శంభుం కృత్వా పాశుపతంవ్రతమ్ । తస్య తే బహవః శిష్యాః బ్రహ్మచర్యపరాయణాః
హరి పశుపతివ్రతాన్ని ఆచరించి, శంభుని ఆరాధించాడు. అతనికి బ్రహ్మచర్యంలో నిష్టతో ఉన్న అనేక మంది శిష్యులు ఉన్నారు.
లబ్ధ్వా తద్వదనాజ్జ్ఞానం దృష్టవంతో మహేశ్వరమ్ । తస్య దేవో మహాదేవః ప్రత్యక్షం నీలలోహితః
ఆ శిష్యులు కృష్ణుని వచనాల ద్వారా జ్ఞానం పొంది, మహేశ్వరుడిని ప్రత్యక్షంగా దర్శించారు. ఆ సమయంలో మహాదేవుడు నీలలోహిత రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
దదౌ కృష్ణస్య భగవాన్వరదో వరముత్తమమ్ । యేఽర్చయంతి చ గోవిందం మద్భక్తా విధిపూర్వకమ్
భగవంతుడు కృష్ణునికి ఉత్తమమైన వరాన్ని అనుగ్రహించాడు — 'నా భక్తులు, నియమానుసారం గోవిందుని ఆరాధించేవారు—'
తేషాం తదైశ్వరం జ్ఞానముత్పత్స్యతి జగన్మయమ్ । నమస్యోఽర్చయితవ్యశ్చ ధ్యాతవ్యో మత్పరైర్జనైః
'వారికి జగత్తంతటినీ వ్యాపించే దైవిక జ్ఞానం కలుగుతుంది. నా భక్తులు నన్ను పూజించాలి, గౌరవించాలి, ధ్యానించాలి.'
భవిష్యంతి న సందేహో మత్ప్రసాదాద్ద్విజాతయః । యేఽత్ర ద్రక్ష్యంతి దేవేశం స్నాత్వా దేవం పినాకినమ్
'నా కృప వల్ల, ఇక్కడ దేవేశ్వరుని స్నానం చేసి దర్శించే ద్విజులు ఎటువంటి సందేహం లేకుండా—'
బ్రహ్మహత్యాదికం పాపం తేషామాశు వినశ్యతి । ప్రాణాంస్త్యక్ష్యంతి యే ర్మత్యాః పాపకర్మరతా అపి
'బ్రహ్మహత్య వంటి పాపాలు కూడా త్వరగా నశిస్తాయి. పాపకార్యాలలో మునిగిపోయినవారు కూడా ఇక్కడ ప్రాణాలు విడిచినా—'
తే యాంతి తత్పరం స్థానం నాత్ర కార్యా విచారణా । ధన్యాస్తు ఖలు తే విజ్ఞా మందాకిన్యాం కృతోదకాః
'వారు ఆ పరమ స్థితిని పొందుతారు—ఇక్కడ మరింత విచారణ అవసరం లేదు. మందాకినిలో జలార్పణం చేసే వారు నిజంగా ధన్యులు, జ్ఞానులు.'
అర్చయిత్వా మహాదేవం మధ్యమేశ్వరమీశ్వరమ్ । జ్ఞానం దానం తపః శ్రాద్ధం పిండనిర్వపణం త్విహ
మధ్యమేశ్వరుడైన మహాదేవుని పూజించి, ఇక్కడ జ్ఞానం, దానం, తపస్సు, శ్రాద్ధం, పిండప్రదానం చేయడం—
ఏకైకశః కృతం కర్మ పునాత్యాసప్తమం కులమ్ । సన్నిహత్యాముపస్పృశ్య రాహుగ్రస్తే దివాకరే
ఇక్కడ ఒక్కొక్క కర్మ చేసినా, అది ఏడు తరాల వరకు పవిత్రతను ఇస్తుంది. ముఖ్యంగా రాహువు సూర్యుడిని గ్రహించిన సమయంలో ఇక్కడ జలాన్ని తాకితే మరింత ఫలం కలుగుతుంది.
యత్ఫలం లభతే మర్త్త్యస్తస్మాద్దశగుణం త్విహ । ఏవముక్తం మహారాజ మాహాత్మ్యం మధ్యమేశ్వరే । యః శృణోతి పరం భక్త్యా స యాతి పరమం పదమ్
ఇక్కడ మానవుడు పొందే ఫలం, ఇతర ప్రదేశాల్లో దాని పది రెట్లు ఎక్కువ. మహారాజా! మధ్యమేశ్వరుని మహిమను ఇలా వివరించాను. ఎవరు పరమ భక్తితో వినితే, వారు పరమ పదాన్ని పొందుతారు.
ఇతి శ్రీపాద్మే మహాపురాణే స్వర్గఖండే వారాణసీమాహాత్మ్యే షట్త్రింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మమహాపురాణంలో స్వర్గఖండంలో వారణాసి మహాత్మ్యానికి సంబంధించిన ముప్పత్తారు అధ్యాయం ముగిసింది.
నారద ఉవాచ-। అన్యాని చ మహారాజ తీర్థాని పావనాని తు । వారాణస్యాం స్థితానీహ సంశృణుష్వ యుధిష్ఠిర
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — మహారాజా యుధిష్ఠిరా! వారణాసిలో ఉన్న ఇతర పవిత్రమైన తీర్థస్థలాల గురించి కూడా నేను చెబుతాను, విను.
ప్రయాగాదధికం తీర్థం ప్రయాగం పరమం శుభమ్ । విశ్వరూపం తథా తీర్థం తాలతీర్థమనుత్తమమ్
ప్రయాగానికి మించిన పవిత్రమైన తీర్థం ఇక్కడ ఉంది. పరమ పవిత్రమైన ప్రయాగం, విశ్వరూప తీర్థం, తాళ తీర్థం వంటి అపూర్వమైన తీర్థాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఆకాశాఖ్యం మహాతీర్థం తీర్థం చైవార్షభం పరమ్ । సునీలం చ మహాతీర్థం గౌరీతీర్థమనుత్తమమ్
ఇక్కడ ఆకాశం పేరుతో గొప్ప తీర్థం, అర్షభం అనే శ్రేష్ఠమైన తీర్థం, సునీలం అనే మహాతీర్థం, గౌరీ తీర్థం వంటి అపూర్వమైన తీర్థాలు ఉన్నాయి.
ప్రాజాపత్యం తథా తీర్థం స్వర్గద్వారం తథైవ చ । జంబుకేశ్వరమిత్యుక్తం ధర్మాఖ్యం తీర్థముత్తమమ్
ప్రజాపత్యం అనే తీర్థం, స్వర్గద్వారం అనే తీర్థం, జంబుకేశ్వరంగా పిలవబడే ప్రసిద్ధమైన తీర్థం, ధర్మం పేరుతో ఉన్న ఉత్తమమైన తీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
గయాతీర్థం పరం తీర్థం తీర్థం చైవ మహానదీ । నారాయణపరం తీర్థం వాయుతీర్థమనుత్తమమ్
గయా తీర్థం అనే పరమ పవిత్రమైన తీర్థం, మహానదీ తీర్థం, నారాయణ తీర్థం, వాయు తీర్థం వంటి అపూర్వమైన తీర్థాలు కూడా ఉన్నాయి.
జ్ఞానతీర్థం పరం గుహ్యం వారాహం తీర్థముత్తమమ్ । యమతీర్థం యథాపుణ్యం తీర్థం సంమూర్తికం శుభమ్
జ్ఞాన తీర్థం అనే గొప్ప రహస్యమైన తీర్థం, వరాహ తీర్థం అనే ఉత్తమమైన తీర్థం, యమ తీర్థం అనే పుణ్యమైన తీర్థం, సన్నిధి అనే శుభమైన తీర్థం ఉన్నాయి.
అగ్నితీర్థం మహారాజ కలశేశ్వరముత్తమమ్ । నాగతీర్థం సోమతీర్థం సూర్యతీర్థం తథైవ చ
మహారాజా! ఇక్కడ అగ్ని తీర్థం, కలశేశ్వరంగా ప్రసిద్ధమైన తీర్థం, నాగ తీర్థం, సోమ తీర్థం, సూర్య తీర్థం వంటి పవిత్రమైన తీర్థాలు ఉన్నాయి.
పర్వతాఖ్యం మహాగుహ్యం మణికర్ణ్యమనుత్తమమ్ । ఘటోత్కచం తీర్థవరం శ్రీతీర్థం చ పితామహమ్
పర్వతం పేరుతో గొప్ప రహస్యమైన తీర్థం, మణికర్ణిక అనే అపూర్వమైన తీర్థం, ఘటోత్కచ తీర్థం, పితామహ తీర్థం వంటి ప్రసిద్ధమైన తీర్థాలు ఉన్నాయి.
గంగాతీర్థం తు దేవేశం యయాతేస్తీర్థముత్తమమ్ । కాపిలం చైవ సోమేశం బ్రహ్మతీర్థమనుత్తమమ్
గంగా తీర్థం, దేవేశ్వరుడు, యయాతి తీర్థం అనే ఉత్తమమైన తీర్థం, కపిల తీర్థం, సోమేశ తీర్థం, బ్రహ్మ తీర్థం వంటి అపూర్వమైన తీర్థాలు ఉన్నాయి.
తత్ర లింగం పురాణీయం స్థాతుం బ్రహ్మా యథాగతః । తదానీం స్థాపయామాస విష్ణుస్తల్లింగమైశ్వరమ్
అక్కడ పురాతన లింగాన్ని బ్రహ్మ వచ్చి స్థాపించాడు. ఆ సమయంలో విష్ణువు ఆ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు.
తత్ర స్నాత్వా సమాగమ్య బ్రహ్మా ప్రోవాచ తం హరిమ్ । మయానీతమిదం లింగం కస్మాత్స్థాపితవానసి
అక్కడ స్నానం చేసి కలిసిన బ్రహ్మ, హరిని ఇలా అడిగాడు — ఈ లింగాన్ని నేను తీసుకొచ్చాను, మరి నీవు ఎందుకు ప్రతిష్ఠించావు?
తమాహ విష్ణుస్త్వత్తోఽపి రుద్రే భక్తిర్దృఢా మమ । తస్మాత్ప్రతిష్ఠితం లిగం నామ్నా తవ భవిష్యతి
విష్ణువు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు — నీకంటే నాకు రుద్రునిపై భక్తి మరింత గాఢంగా ఉంది. అందుకే నేను ఈ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాను. ఇది నీ పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.
భూతేశ్వరం తథా తీర్థం తీర్థం ధర్మసముద్భవమ్ । గంధర్వతీర్థం సుశుభం వాహ్నేయం తీర్థముత్తమమ్
ఇక్కడ భూతేశ్వర తీర్థం, ధర్మం నుండి పుట్టిన తీర్థం, గంధర్వ తీర్థం అనే శుభమైన తీర్థం, వాహ్నేయ అనే ఉత్తమమైన తీర్థం ఉన్నాయి.
దౌర్వాసికం వ్యోమతీర్థం చంద్రతీర్థం యుధిష్ఠిర । చింతాంగదేశ్వరం తీర్థం పుణ్యం విద్యాధరేశ్వరమ్
దౌర్వాసికం, వ్యోమ తీర్థం, చంద్ర తీర్థం, యుధిష్ఠిరా! చింతాంగదేశ్వర తీర్థం అనే పుణ్యమైన తీర్థం, విద్యాధరేశ్వర తీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
కేదారతీర్థముగ్రాఖ్యం కాలంజరమనుత్తమమ్ । సారస్వతం ప్రభాసం చ రుద్రకర్ణహ్రదం శుభమ్
ఉగ్రం అనే పేరుతో ఉన్న కేదార తీర్థం, అపూర్వమైన కాలంజర తీర్థం, సారస్వతం, ప్రభాసం, రుద్రకర్ణ హ్రదం అనే శుభమైన తీర్థాలు ఉన్నాయి.
కోకిలాఖ్యం మహాతీర్థం తీర్థం చైవ మహాలయమ్ । హిరణ్యగర్భం గోప్రేక్షం తీర్థం చైవమనుత్తమమ్
కోకిలం పేరుతో గొప్ప తీర్థం, మహాలయం అనే తీర్థం, హిరణ్యగర్భం, గోప్రేక్ష తీర్థం, అలాగే అపూర్వమైన మరో తీర్థం ఉన్నాయి.
ఉపశాంతం శివం చైవ వ్యాఘ్రేశ్వరమనుత్తమమ్ । త్రిలోచనం మహాతీర్థం లోకార్కం చోత్తరాహ్వయమ్
ఉపశాంతం అనే శాంతమైన తీర్థం, శివ తీర్థం, అపూర్వమైన వ్యాఘ్రేశ్వర తీర్థం, గొప్ప త్రిలోచన తీర్థం, ఉత్తరాహ్వయంగా పిలవబడే లోకార్క తీర్థం ఉన్నాయి.