యత్ర యోగస్తథా జ్ఞానం ముక్తిరేకేన జన్మనా । అవిముక్తం తదాసాద్య నాన్యదిచ్ఛేత్తపోవనమ్
అక్కడ యోగం, జ్ఞానం, మోక్షం ఒక్క జన్మలోనే లభిస్తాయి—అవిముక్తాన్ని చేరినవాడు, ఇంకెక్కడా పవిత్ర స్థలాన్ని కోరకూడదు.
యతో మయాఽవిముక్తం తదవిముక్తం తతః స్మృతమ్ । తదేవ గుహ్యం గుహ్యానామేతద్విజ్ఞానముచ్యతే
నేను దీనిని అవిముక్తం అని పిలిచినందువల్ల అది అవిముక్తంగా గుర్తించబడింది; ఇదే అన్ని రహస్యాలలో గొప్ప రహస్యం, ఇదే నిజమైన జ్ఞానం.
జ్ఞానాజ్ఞానాభినిష్ఠానాం పరమానందమిచ్ఛతామ్ । యాగతిర్విదితా సుభ్రూః సావిముక్తే మృతస్య తు
జ్ఞానంతోనో, అజ్ఞానంతోనో స్థిరంగా ఉండి, పరమ ఆనందాన్ని కోరే వారికి, అందమైన కనులు కలవాడా! మరణించినవారికి అవిముక్తంలోనే గమ్యం అని చెప్పబడింది.
యాని చైవావిముక్తస్య దేహే దృష్టాని కృత్స్నశః । పురీ వారాణసీ తేభ్యః స్థానేభ్యోఽప్యధికా శుభా
అవిముక్తంలో జన్మించినవారి శరీరంలో కనిపించే అన్ని శుభ సంకేతాలకన్నా, వారణాసి నగరం అన్ని స్థలాలకన్నా శ్రేష్ఠమైనది.
యత్ర సాక్షాన్మహాదేవో దేహాంతే స్వయమీశ్వరః । వ్యాచష్టే తారకం బ్రహ్మ తత్రైవ హ్యవిముక్తయే
ఎక్కడ మహాదేవుడు స్వయంగా, శరీరాంతంలో తారక బ్రహ్మాన్ని తెలియజేస్తాడో, అక్కడే అవిముక్తం ఉంటుంది.
యత్తత్పరతరం తత్త్వమవిముక్తమితి శ్రుతమ్ । ఏకేన జన్మనా దేవి వారాణస్యాం తదాప్నుయాత్
దేవి, పరమమైన ఆ తత్త్వాన్ని 'అవిముక్తం' అని వేదాలు చెబుతున్నాయి. వారాణసిలో ఒక్కసారి పుట్టినవాడు కూడా దాన్ని పొందుతాడు.
భ్రూమధ్యే నాభిమధ్యే చ హృదయే చైవ మూర్ధని । యథావిముక్తమాదిత్యే వారాణస్యాం వ్యవస్థితమ్
భ్రూమధ్యంలో, నాభిమధ్యంలో, హృదయంలో, తలపై — అవిముక్తం సూర్యునిలో స్థిరంగా ఉన్నట్టు, వారాణసిలో కూడా స్థిరంగా ఉంది.
వరణాయాస్తథా చాస్యా మధ్యే వారాణసీపురీ । తత్రైవ సంస్థితం తత్త్వం నిత్యమేవంవిముక్తకమ్
వరణా, ఆసి నదుల మధ్యలో వారాణసి నగరం ఉంది. అక్కడే ఆ తత్త్వం ఎప్పటికీ అవిముక్తంగా నిలిచి ఉంది.
వారాణస్యాః పరం స్థానం న భూతం న భవిష్యతి । యత్ర నారాయణో దేవో మహాదేవో దివీశ్వరః
వారాణసికి మించిన స్థలం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. అక్కడే నారాయణుడు, మహాదేవుడు, దేవలోకాధిపతి నివసిస్తున్నారు.
తత్ర దేవాః సగంధర్వాః సయక్షోరగరాక్షసాః । ఉపాసతే యం సతతం దేవదేవః పితామహః
అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులు అందరూ దేవదేవుడు, పితామహుడిని ఎప్పుడూ పూజిస్తారు.
మహాపాతకినో దేవి యే తేభ్యః పాపకృత్తమాః । వారాణసీం సమాసాద్య తే యాంతి పరమాం గతిమ్
దేవి, మహాపాతకులు, ఇంకా పాపంలో మించినవారు కూడా వారాణసిని చేరితే, వారు పరమగతిని పొందుతారు.
తస్మాన్ముముక్షుర్నియతో వసేద్వై మరణాంతకమ్ । వారాణస్యాం మహాదేవాజ్జ్ఞానం లబ్ధ్వా విముచ్యతే
కాబట్టి ముక్తికోరేవారు నియమంగా అక్కడే మరణం వరకు నివసించాలి. వారాణసిలో మహాదేవుని ద్వారా జ్ఞానం పొంది విముక్తి పొందుతారు.
కింతు విఘ్నా భవిష్యంతి పాపోపహతచేతసః । తతో నైవాచరేత్పాపం కాయేన మనసా గిరా
కానీ పాపంతో కలుషితమైన మనసున్నవారికి అడ్డంకులు వస్తాయి. అందుచేత శరీరంతో, మనసుతో, మాటతో ఎట్టి పాపమూ చేయకూడదు.
ఏతద్రహస్యం దేవానాం పురాణానాం చ సువ్రతే । అవిముక్తాశ్రయం జ్ఞానం న కశ్చిద్వేత్తి తత్త్వతః
ఇది దేవతలూ, పురాణాలూ చెప్పిన రహస్యము, సద్గుణవతీ! అవిముక్తంలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని నిజంగా ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోరు.
నారద ఉవాచ-। దేవతానామృషీణాం చ శృణ్వతాం పరమేష్ఠినామ్ । దేవదేవేన కథితం సర్వపాపవినాశనమ్
నారదుడు చెప్పాడు — దేవతలు, ఋషులు, పరమేశ్వరులు వినిపోతుండగా, దేవదేవుడు అన్ని పాపాలను నశింపజేసే విషయాన్ని వివరించాడు.
యథానారాయణః శ్రేష్ఠో దేవానాం పురుషోత్తమః । యథేశ్వరాణాం గిరిశః స్థానానామేతదుత్తమమ్
ఎలా నారాయణుడు దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు, పురుషోత్తముడో, అలాగే గిరీశుడు ఇశ్వరులలో శ్రేష్ఠుడు. ఈ స్థలం అన్నింటికన్నా గొప్పది.
యైః సమారాధితో రుద్రః పూర్వస్మిన్నేకజన్మని । తే విదంతి పరం క్షేత్రమవిముక్తం శివాలయమ్
పూర్వజన్మలో రుద్రుని ఆరాధించినవారు, వారు పరమక్షేత్రమైన అవిముక్తాన్ని, శివాలయాన్ని తెలుసుకుంటారు.
కలికల్మషసంభూతా యేషాముపహృతా మతిః । న తేషాం వేదితుం శక్యం స్థానం తత్పరమేష్ఠినః
కలియుగపు దోషాలతో కలుషితమైన మనసున్నవారు, వారు ఆ పరమేశ్వరుని స్థలాన్ని తెలుసుకోలేరు.
యే స్మరంతి సదా కాలం వదంతి చ పురీమిమామ్ । తేషాం వినశ్యతి క్షిప్రమిహాముత్ర చ పాతకమ్
ఎవరైనా ఎప్పుడూ కాలాన్ని స్మరిస్తూ, ఈ నగరాన్ని చెప్పుకుంటూ ఉంటే, వారి పాపాలు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ త్వరగా నశిస్తాయి.
యాని చేహ ప్రకుర్వంతి పాతకాని కృతాలయాః । నాశయేత్తాని సర్వాణి దేవః కాలతనుః శివః
ఇక్కడ నివాసం ఉండేవారు ఏ పాపాలు చేసినా, వాటన్నింటినీ కాలరూపుడైన శివుడు నశింపజేస్తాడు.
ఆగచ్ఛేత్తదిదం స్థానం సేవితం మోక్షకాంక్షిభిః । మృతానాం చ పునర్జన్మ న భూయో భవసాగరే
ఈ స్థలానికి వస్తే, మోక్షాన్ని కోరేవారు సేవించిన ఈ చోటు చేరితే, ఇక్కడ మరణించినవారికి మళ్లీ జననం లేదు.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన వారాణస్యాం వసేన్నరః । యోగీ వాప్యథవాయోగీ పాపీ వా పుణ్యకృత్తమః
అందువల్ల, యోగి అయినా కాని, పాపి అయినా, పుణ్యశీలి అయినా, ప్రతి మనిషి అన్ని ప్రయత్నాలతో వారాణసిలో నివసించాలి.
న లోకవచనాత్పిత్రోర్న చైవ గురువాదతః । మతిర్న క్రమణీయా స్యాదవిముక్తగతిం ప్రతి
ఈ లోకంలో ఉన్నవారి మాటలు, తల్లిదండ్రుల మాటలు, లేదా గురువు చెప్పినదానికైనా మనసు విముక్తి దారి కాకుండా మరే దారికి పోకుండా ఉండాలి.
నారద ఉవాచ- తత్రేదం విమలం లిగమోంకారంనామ శోభనమ్ । యస్య స్మరణమాత్రేణ ముచ్యతే సర్వపాతకైః
నారదుడు ఇలా అన్నాడు—ఇక్కడ ఒక పవిత్రమైన, మంగళకరమైన చిహ్నం ఉంది. దానికి 'ఓంకారము' అని పేరు. దాన్ని కేవలం స్మరించినంత మాత్రాన అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
ఏతత్పరతరం జ్ఞానం పంచాయతనముత్తమమ్ । సేవితం మునిర్భిర్నిత్యం వారాణస్యాం విమోక్షణమ్
ఇది అత్యున్నతమైన జ్ఞానం, గొప్ప పంచాయతనము. వారాణసిలో మునులు ఎప్పుడూ దీనిని ఆచరిస్తూ, దీనివల్లనే మోక్షాన్ని పొందుతారు.
తత్ర సాక్షాన్మహాదేవః పంచాయతనవిగ్రహః । రమతే భగవాన్రుద్రో జంతూనామపవర్గదః
అక్కడ మహాదేవుడు స్వయంగా పంచాయతన రూపంలో ఉంటాడు. భగవంతుడు రుద్రుడు, భక్తులకు మోక్షాన్ని ఇచ్చేవాడు, అక్కడ ఆనందంగా విహరిస్తాడు.
ఏతత్పాశుపతం జ్ఞానం పంచాయతనముచ్యతే । తదేతద్విమలం లిగమోంకారం సముపస్థితమ్
ఈ పాశుపత జ్ఞానమే పంచాయతనమని పిలవబడుతుంది. అదే పవిత్రమైన ఓంకార లింగం అక్కడ ప్రత్యక్షంగా ఉంది.
శాంత్యతీతా తథా శాంతిర్విద్యా చైవాపరా వరా । ప్రతిష్ఠా చ నివృత్తిశ్చ పంచాత్మం లింగమైశ్వరమ్
శాంతికి మించిన స్థితి, శాంతి, జ్ఞానం (ఉత్తమమైనది, ఇతరమైనది), స్థిరత, విరమణ—ఈ ఐదు లక్షణాలు లింగానికి దైవ స్వరూపంగా ఉంటాయి.
పంచానామపి లింగానాం బ్రహ్మాదీనాం సమాశ్రయమ్ । ఓంకారబోధకం లింగం పంచాయతనముచ్యతే
బ్రహ్మ మొదలైన ఐదు లింగాలలో, ఓంకారాన్ని తెలియజేసేది ఏదో అది పంచాయతనమని అంటారు.
సంస్మరేదీశ్వరం లింగం పంచాయతనమవ్యయమ్ । దేహాంతే పరమం జ్యోతిరానందం విశతే బుధః
ఈశ్వరుని లింగరూపంగా, నశించని పంచాయతనంగా ఎప్పుడూ ధ్యానించాలి. శరీరం విడిచిన తర్వాత జ్ఞానులు పరమజ్యోతి, ఆనందాన్ని పొందుతారు.