కేదారం భద్రకర్ణం తు గయా పుష్కరమేవ చ । కురుక్షేత్రం భద్రకోటిర్నర్మదామ్రాతకేశ్వరీ
కేదారం, భద్రకర్ణం, గయ, పుష్కరం, కురుక్షేత్రం, భద్రకోటీ, నర్మద, అమ్రాతకేశ్వరీ,
శాలగ్రామం చ కుబ్జామ్రం కోకాముఖమనుత్తమమ్ । ప్రభాసం విజయేశానం గోకర్ణం భద్రకర్ణకమ్
శాలగ్రామం, కుబ్జామ్రం, కోకాముఖం అనే అతి శ్రేష్ఠమైనది, ప్రభాసం, విజయేశానం, గోకర్ణం, భద్రకర్ణకం—
ఏతాని పుణ్యస్థానాని త్రైలోక్యే విశ్రుతాని హ । న యాస్యంతి పరం తత్త్వం వారాణస్యాం యథా మృతాః
ఈ పవిత్ర స్థలాలు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందాయి; కానీ వారణాసిలో మరణించినవారు అక్కడ పొందే పరమ తత్త్వాన్ని, ఇతర ఏ స్థలంలోనూ పొందలేరు.
వారాణస్యాం విశేషేణ గంగా త్రిపథగామినీ । ప్రవిష్టా నాశయేత్పాపం జన్మాంతరశతైః కృతమ్
ప్రత్యేకంగా వారణాసిలో, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగా ప్రవేశించి, వందల జన్మల్లో చేసిన పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.
అన్యత్ర సులభా గంగా శ్రాద్ధం దానం తపో జపః । వ్రతాని సర్వమేవైతద్వారాణస్యాం సుదుర్ల్లభమ్
ఇతర చోట్ల గంగా, పితృకర్మలు, దానం, తపస్సు, జపం ఇవన్నీ సులభంగా లభిస్తాయి; కాని ఇవన్నీ వారణాసిలో చాలా అరుదుగా లభిస్తాయి.
జపేచ్చ జుహుయాన్నిత్యం దదాత్యర్చయతేఽమరాన్ । వాయుభక్షశ్చ సతతం వారాణస్యాం స్థితో నరః
వారణాసిలో నివసిస్తూ ఎవరైనా నిత్యం జపం చేయడం, హోమం చేయడం, దానం చేయడం, దేవతలను పూజించడం, ఎప్పుడూ వాయువు మాత్రమే భక్షించడం—
యది పాపో యది శఠో యది వా ధార్మికో నరః । వారాణసీం సమాసాద్య పునాతి సకలం కులమ్
అతను పాపి అయినా, మోసగాడు అయినా, ధార్మికుడు అయినా, వారణాసిని చేరినవాడు తన వంశమంతటిని పవిత్రం చేస్తాడు.
వారాణస్యాం యేఽర్చయంతి మహాదేవం స్తువంతి వై । సర్వపాపవినిర్ముక్తాస్తే విజ్ఞేయా గణేశ్వరాః
వారణాసిలో మహాదేవుని పూజించి, ఆయనను స్తుతించే వారు, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులై, గణాధిపతులుగా గుర్తించబడతారు.
అన్యత్ర యోగజ్ఞానాభ్యాం సంన్యాసాదథవాన్యతః । ప్రాప్యతే తత్పరం స్థానం సహస్రేణైవ జన్మనామ్
ఇతర చోట్ల యోగం, జ్ఞానం, సంయాసం లేదా ఇతర మార్గాల ద్వారా ఆ పరమ స్థానం వేల జన్మల తర్వాత మాత్రమే లభిస్తుంది.
యే భక్తా దేవదేవేశి వారాణస్యాం వసంతి వై । తే విందంతి పరం మోక్షమేకేనైవ తు జన్మనా
దేవతల దేవతా స్వామినీ! వారణాసిలో నివసించే భక్తులు ఒక్క జన్మలోనే పరమ మోక్షాన్ని పొందుతారు.
యత్ర యోగస్తథా జ్ఞానం ముక్తిరేకేన జన్మనా । అవిముక్తం తదాసాద్య నాన్యదిచ్ఛేత్తపోవనమ్
అక్కడ యోగం, జ్ఞానం, మోక్షం ఒక్క జన్మలోనే లభిస్తాయి—అవిముక్తాన్ని చేరినవాడు, ఇంకెక్కడా పవిత్ర స్థలాన్ని కోరకూడదు.
యతో మయాఽవిముక్తం తదవిముక్తం తతః స్మృతమ్ । తదేవ గుహ్యం గుహ్యానామేతద్విజ్ఞానముచ్యతే
నేను దీనిని అవిముక్తం అని పిలిచినందువల్ల అది అవిముక్తంగా గుర్తించబడింది; ఇదే అన్ని రహస్యాలలో గొప్ప రహస్యం, ఇదే నిజమైన జ్ఞానం.
జ్ఞానాజ్ఞానాభినిష్ఠానాం పరమానందమిచ్ఛతామ్ । యాగతిర్విదితా సుభ్రూః సావిముక్తే మృతస్య తు
జ్ఞానంతోనో, అజ్ఞానంతోనో స్థిరంగా ఉండి, పరమ ఆనందాన్ని కోరే వారికి, అందమైన కనులు కలవాడా! మరణించినవారికి అవిముక్తంలోనే గమ్యం అని చెప్పబడింది.
యాని చైవావిముక్తస్య దేహే దృష్టాని కృత్స్నశః । పురీ వారాణసీ తేభ్యః స్థానేభ్యోఽప్యధికా శుభా
అవిముక్తంలో జన్మించినవారి శరీరంలో కనిపించే అన్ని శుభ సంకేతాలకన్నా, వారణాసి నగరం అన్ని స్థలాలకన్నా శ్రేష్ఠమైనది.
యత్ర సాక్షాన్మహాదేవో దేహాంతే స్వయమీశ్వరః । వ్యాచష్టే తారకం బ్రహ్మ తత్రైవ హ్యవిముక్తయే
ఎక్కడ మహాదేవుడు స్వయంగా, శరీరాంతంలో తారక బ్రహ్మాన్ని తెలియజేస్తాడో, అక్కడే అవిముక్తం ఉంటుంది.
యత్తత్పరతరం తత్త్వమవిముక్తమితి శ్రుతమ్ । ఏకేన జన్మనా దేవి వారాణస్యాం తదాప్నుయాత్
దేవి, పరమమైన ఆ తత్త్వాన్ని 'అవిముక్తం' అని వేదాలు చెబుతున్నాయి. వారాణసిలో ఒక్కసారి పుట్టినవాడు కూడా దాన్ని పొందుతాడు.
భ్రూమధ్యే నాభిమధ్యే చ హృదయే చైవ మూర్ధని । యథావిముక్తమాదిత్యే వారాణస్యాం వ్యవస్థితమ్
భ్రూమధ్యంలో, నాభిమధ్యంలో, హృదయంలో, తలపై — అవిముక్తం సూర్యునిలో స్థిరంగా ఉన్నట్టు, వారాణసిలో కూడా స్థిరంగా ఉంది.
వరణాయాస్తథా చాస్యా మధ్యే వారాణసీపురీ । తత్రైవ సంస్థితం తత్త్వం నిత్యమేవంవిముక్తకమ్
వరణా, ఆసి నదుల మధ్యలో వారాణసి నగరం ఉంది. అక్కడే ఆ తత్త్వం ఎప్పటికీ అవిముక్తంగా నిలిచి ఉంది.
వారాణస్యాః పరం స్థానం న భూతం న భవిష్యతి । యత్ర నారాయణో దేవో మహాదేవో దివీశ్వరః
వారాణసికి మించిన స్థలం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. అక్కడే నారాయణుడు, మహాదేవుడు, దేవలోకాధిపతి నివసిస్తున్నారు.
తత్ర దేవాః సగంధర్వాః సయక్షోరగరాక్షసాః । ఉపాసతే యం సతతం దేవదేవః పితామహః
అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులు అందరూ దేవదేవుడు, పితామహుడిని ఎప్పుడూ పూజిస్తారు.
మహాపాతకినో దేవి యే తేభ్యః పాపకృత్తమాః । వారాణసీం సమాసాద్య తే యాంతి పరమాం గతిమ్
దేవి, మహాపాతకులు, ఇంకా పాపంలో మించినవారు కూడా వారాణసిని చేరితే, వారు పరమగతిని పొందుతారు.
తస్మాన్ముముక్షుర్నియతో వసేద్వై మరణాంతకమ్ । వారాణస్యాం మహాదేవాజ్జ్ఞానం లబ్ధ్వా విముచ్యతే
కాబట్టి ముక్తికోరేవారు నియమంగా అక్కడే మరణం వరకు నివసించాలి. వారాణసిలో మహాదేవుని ద్వారా జ్ఞానం పొంది విముక్తి పొందుతారు.
కింతు విఘ్నా భవిష్యంతి పాపోపహతచేతసః । తతో నైవాచరేత్పాపం కాయేన మనసా గిరా
కానీ పాపంతో కలుషితమైన మనసున్నవారికి అడ్డంకులు వస్తాయి. అందుచేత శరీరంతో, మనసుతో, మాటతో ఎట్టి పాపమూ చేయకూడదు.
ఏతద్రహస్యం దేవానాం పురాణానాం చ సువ్రతే । అవిముక్తాశ్రయం జ్ఞానం న కశ్చిద్వేత్తి తత్త్వతః
ఇది దేవతలూ, పురాణాలూ చెప్పిన రహస్యము, సద్గుణవతీ! అవిముక్తంలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని నిజంగా ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోరు.
నారద ఉవాచ-। దేవతానామృషీణాం చ శృణ్వతాం పరమేష్ఠినామ్ । దేవదేవేన కథితం సర్వపాపవినాశనమ్
నారదుడు చెప్పాడు — దేవతలు, ఋషులు, పరమేశ్వరులు వినిపోతుండగా, దేవదేవుడు అన్ని పాపాలను నశింపజేసే విషయాన్ని వివరించాడు.
యథానారాయణః శ్రేష్ఠో దేవానాం పురుషోత్తమః । యథేశ్వరాణాం గిరిశః స్థానానామేతదుత్తమమ్
ఎలా నారాయణుడు దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు, పురుషోత్తముడో, అలాగే గిరీశుడు ఇశ్వరులలో శ్రేష్ఠుడు. ఈ స్థలం అన్నింటికన్నా గొప్పది.
యైః సమారాధితో రుద్రః పూర్వస్మిన్నేకజన్మని । తే విదంతి పరం క్షేత్రమవిముక్తం శివాలయమ్
పూర్వజన్మలో రుద్రుని ఆరాధించినవారు, వారు పరమక్షేత్రమైన అవిముక్తాన్ని, శివాలయాన్ని తెలుసుకుంటారు.
కలికల్మషసంభూతా యేషాముపహృతా మతిః । న తేషాం వేదితుం శక్యం స్థానం తత్పరమేష్ఠినః
కలియుగపు దోషాలతో కలుషితమైన మనసున్నవారు, వారు ఆ పరమేశ్వరుని స్థలాన్ని తెలుసుకోలేరు.
యే స్మరంతి సదా కాలం వదంతి చ పురీమిమామ్ । తేషాం వినశ్యతి క్షిప్రమిహాముత్ర చ పాతకమ్
ఎవరైనా ఎప్పుడూ కాలాన్ని స్మరిస్తూ, ఈ నగరాన్ని చెప్పుకుంటూ ఉంటే, వారి పాపాలు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ త్వరగా నశిస్తాయి.
యాని చేహ ప్రకుర్వంతి పాతకాని కృతాలయాః । నాశయేత్తాని సర్వాణి దేవః కాలతనుః శివః
ఇక్కడ నివాసం ఉండేవారు ఏ పాపాలు చేసినా, వాటన్నింటినీ కాలరూపుడైన శివుడు నశింపజేస్తాడు.