దుర్ల్లభా తపసా చాపి మృతస్య పరమేశ్వరి । యత్ర తత్ర విపన్నస్య గతిః సంసారమోక్షణీ
పరమేశ్వరీ, తపస్సుతో కూడ మరణించినవారికి అది దుర్లభం; ఎక్కడ మరణించినా అక్కడే సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తి కలుగుతుంది.
ప్రసాదాజ్జాయతే సమ్యక్మమ శైలేంద్రనందిని । అప్రవృద్ధా న పశ్యంతి మమ మాయావిమోహితాః
పర్వతరాజ కుమారీ, నా కృప వల్ల మాత్రమే అది నిజంగా లభిస్తుంది; ఇంకా పరిపక్వత రాని వారు నా మాయ వల్ల మోహితులై నన్ను చూడలేరు.
విణ్మూత్రరేతసాం మధ్యే తే వసంతి పునః పునః । హన్యమానోఽపి యో విద్వాన్వసేద్విఘ్నశతైరపి
విసర్జన, మూత్రం, వీర్యం మధ్యలో వారు మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తారు; అయినా, వంద అవరోధాలు వచ్చినా, జ్ఞాని అక్కడే ఉండాలి.
స యాతి పరమం స్థానం యత్ర గత్వా న శోచతి । జన్మమృత్యుజరాముక్తం పరం యాంతి శివాలయమ్
అతడు పరమ స్థానం చేరుకుంటాడు; అక్కడికి వెళ్లినవాడు ఇక దుఃఖించడు; జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం లేని శివాలయాన్ని పొందుతాడు.
అపునర్మరణానాం హి సా గతిర్మోక్షకాంక్షిణామ్ । యాం ప్రాప్య కృతకృత్యః స్యాదితి మన్యంతి పండితాః
ఇది మరల మరణం లేనివారి స్థానం, మోక్షాన్ని కోరువారి లక్ష్యం; దానిని పొందినవాడు సర్వకృత్యసిద్ధుడవుతాడు అని పండితులు భావిస్తారు.
న దానైర్న తపోభిశ్చ న యజ్ఞైర్నాపి విద్యయా । ప్రాప్యతే గతిరుత్కృష్టా యావిముక్తే తు లభ్యతే
దానం, తపస్సు, యజ్ఞం, విద్య వల్ల ఆ ఉత్తమ గతి లభించదు; కానీ అవిముక్తంలో అది సులభంగా లభిస్తుంది.
నానావర్ణా వివర్ణాశ్చ చాండాలాద్యా జుగుప్సితాః । కిల్బిషైః పూర్ణదేహాశ్చ విశిష్టైః పాతకైస్తథా
వివిధ రంగులవారు, రంగుల్లేని వారు, చండాలాదులు, అందరూ ద్వేషించబడే వారు, పాపాలతో నిండిన శరీరాలు కలవారు, తీవ్రమైన దోషాలతో ఉన్నవారు—
భేషజం పరమం తేషామవిముక్తం విదుర్బుధాః । అవిముక్తం పరం జ్ఞానమవిముక్తం పరం పదమ్
వారికోసం, జ్ఞానులు అవిముక్తాన్ని పరమ ఔషధంగా భావిస్తారు; అవిముక్తమే గొప్ప జ్ఞానం, అవిముక్తమే అత్యున్నత స్థానం.
అవిముక్తం పరం తత్త్వమవిముక్తం పరం శివమ్ । కృత్వా వై నైష్ఠికీం దీక్షామవిముక్తే వసంతి యే
అవిముక్తమే పరమ తత్త్వం, అవిముక్తమే శ్రేష్ఠమైన మంగళం; నిశ్చల దీక్ష తీసుకొని అవిముక్తంలో నివసించే వారు—
తేషాం తత్పరమం జ్ఞానం దదామ్యంతే పరం పదమ్ । ప్రయాగం నైమిషారణ్యం శ్రీశైలోఽథ మహాబలమ్
వారికి నేను ఆ పరమ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాను, చివరికి పరమ పదాన్ని కూడా ఇస్తాను. ప్రయాగం, నైమిశారణ్యం, శ్రీశైలం, మహాబలం,
కేదారం భద్రకర్ణం తు గయా పుష్కరమేవ చ । కురుక్షేత్రం భద్రకోటిర్నర్మదామ్రాతకేశ్వరీ
కేదారం, భద్రకర్ణం, గయ, పుష్కరం, కురుక్షేత్రం, భద్రకోటీ, నర్మద, అమ్రాతకేశ్వరీ,
శాలగ్రామం చ కుబ్జామ్రం కోకాముఖమనుత్తమమ్ । ప్రభాసం విజయేశానం గోకర్ణం భద్రకర్ణకమ్
శాలగ్రామం, కుబ్జామ్రం, కోకాముఖం అనే అతి శ్రేష్ఠమైనది, ప్రభాసం, విజయేశానం, గోకర్ణం, భద్రకర్ణకం—
ఏతాని పుణ్యస్థానాని త్రైలోక్యే విశ్రుతాని హ । న యాస్యంతి పరం తత్త్వం వారాణస్యాం యథా మృతాః
ఈ పవిత్ర స్థలాలు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందాయి; కానీ వారణాసిలో మరణించినవారు అక్కడ పొందే పరమ తత్త్వాన్ని, ఇతర ఏ స్థలంలోనూ పొందలేరు.
వారాణస్యాం విశేషేణ గంగా త్రిపథగామినీ । ప్రవిష్టా నాశయేత్పాపం జన్మాంతరశతైః కృతమ్
ప్రత్యేకంగా వారణాసిలో, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగా ప్రవేశించి, వందల జన్మల్లో చేసిన పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.
అన్యత్ర సులభా గంగా శ్రాద్ధం దానం తపో జపః । వ్రతాని సర్వమేవైతద్వారాణస్యాం సుదుర్ల్లభమ్
ఇతర చోట్ల గంగా, పితృకర్మలు, దానం, తపస్సు, జపం ఇవన్నీ సులభంగా లభిస్తాయి; కాని ఇవన్నీ వారణాసిలో చాలా అరుదుగా లభిస్తాయి.
జపేచ్చ జుహుయాన్నిత్యం దదాత్యర్చయతేఽమరాన్ । వాయుభక్షశ్చ సతతం వారాణస్యాం స్థితో నరః
వారణాసిలో నివసిస్తూ ఎవరైనా నిత్యం జపం చేయడం, హోమం చేయడం, దానం చేయడం, దేవతలను పూజించడం, ఎప్పుడూ వాయువు మాత్రమే భక్షించడం—
యది పాపో యది శఠో యది వా ధార్మికో నరః । వారాణసీం సమాసాద్య పునాతి సకలం కులమ్
అతను పాపి అయినా, మోసగాడు అయినా, ధార్మికుడు అయినా, వారణాసిని చేరినవాడు తన వంశమంతటిని పవిత్రం చేస్తాడు.
వారాణస్యాం యేఽర్చయంతి మహాదేవం స్తువంతి వై । సర్వపాపవినిర్ముక్తాస్తే విజ్ఞేయా గణేశ్వరాః
వారణాసిలో మహాదేవుని పూజించి, ఆయనను స్తుతించే వారు, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులై, గణాధిపతులుగా గుర్తించబడతారు.
అన్యత్ర యోగజ్ఞానాభ్యాం సంన్యాసాదథవాన్యతః । ప్రాప్యతే తత్పరం స్థానం సహస్రేణైవ జన్మనామ్
ఇతర చోట్ల యోగం, జ్ఞానం, సంయాసం లేదా ఇతర మార్గాల ద్వారా ఆ పరమ స్థానం వేల జన్మల తర్వాత మాత్రమే లభిస్తుంది.
యే భక్తా దేవదేవేశి వారాణస్యాం వసంతి వై । తే విందంతి పరం మోక్షమేకేనైవ తు జన్మనా
దేవతల దేవతా స్వామినీ! వారణాసిలో నివసించే భక్తులు ఒక్క జన్మలోనే పరమ మోక్షాన్ని పొందుతారు.
యత్ర యోగస్తథా జ్ఞానం ముక్తిరేకేన జన్మనా । అవిముక్తం తదాసాద్య నాన్యదిచ్ఛేత్తపోవనమ్
అక్కడ యోగం, జ్ఞానం, మోక్షం ఒక్క జన్మలోనే లభిస్తాయి—అవిముక్తాన్ని చేరినవాడు, ఇంకెక్కడా పవిత్ర స్థలాన్ని కోరకూడదు.
యతో మయాఽవిముక్తం తదవిముక్తం తతః స్మృతమ్ । తదేవ గుహ్యం గుహ్యానామేతద్విజ్ఞానముచ్యతే
నేను దీనిని అవిముక్తం అని పిలిచినందువల్ల అది అవిముక్తంగా గుర్తించబడింది; ఇదే అన్ని రహస్యాలలో గొప్ప రహస్యం, ఇదే నిజమైన జ్ఞానం.
జ్ఞానాజ్ఞానాభినిష్ఠానాం పరమానందమిచ్ఛతామ్ । యాగతిర్విదితా సుభ్రూః సావిముక్తే మృతస్య తు
జ్ఞానంతోనో, అజ్ఞానంతోనో స్థిరంగా ఉండి, పరమ ఆనందాన్ని కోరే వారికి, అందమైన కనులు కలవాడా! మరణించినవారికి అవిముక్తంలోనే గమ్యం అని చెప్పబడింది.
యాని చైవావిముక్తస్య దేహే దృష్టాని కృత్స్నశః । పురీ వారాణసీ తేభ్యః స్థానేభ్యోఽప్యధికా శుభా
అవిముక్తంలో జన్మించినవారి శరీరంలో కనిపించే అన్ని శుభ సంకేతాలకన్నా, వారణాసి నగరం అన్ని స్థలాలకన్నా శ్రేష్ఠమైనది.
యత్ర సాక్షాన్మహాదేవో దేహాంతే స్వయమీశ్వరః । వ్యాచష్టే తారకం బ్రహ్మ తత్రైవ హ్యవిముక్తయే
ఎక్కడ మహాదేవుడు స్వయంగా, శరీరాంతంలో తారక బ్రహ్మాన్ని తెలియజేస్తాడో, అక్కడే అవిముక్తం ఉంటుంది.
యత్తత్పరతరం తత్త్వమవిముక్తమితి శ్రుతమ్ । ఏకేన జన్మనా దేవి వారాణస్యాం తదాప్నుయాత్
దేవి, పరమమైన ఆ తత్త్వాన్ని 'అవిముక్తం' అని వేదాలు చెబుతున్నాయి. వారాణసిలో ఒక్కసారి పుట్టినవాడు కూడా దాన్ని పొందుతాడు.
భ్రూమధ్యే నాభిమధ్యే చ హృదయే చైవ మూర్ధని । యథావిముక్తమాదిత్యే వారాణస్యాం వ్యవస్థితమ్
భ్రూమధ్యంలో, నాభిమధ్యంలో, హృదయంలో, తలపై — అవిముక్తం సూర్యునిలో స్థిరంగా ఉన్నట్టు, వారాణసిలో కూడా స్థిరంగా ఉంది.
వరణాయాస్తథా చాస్యా మధ్యే వారాణసీపురీ । తత్రైవ సంస్థితం తత్త్వం నిత్యమేవంవిముక్తకమ్
వరణా, ఆసి నదుల మధ్యలో వారాణసి నగరం ఉంది. అక్కడే ఆ తత్త్వం ఎప్పటికీ అవిముక్తంగా నిలిచి ఉంది.
వారాణస్యాః పరం స్థానం న భూతం న భవిష్యతి । యత్ర నారాయణో దేవో మహాదేవో దివీశ్వరః
వారాణసికి మించిన స్థలం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. అక్కడే నారాయణుడు, మహాదేవుడు, దేవలోకాధిపతి నివసిస్తున్నారు.
తత్ర దేవాః సగంధర్వాః సయక్షోరగరాక్షసాః । ఉపాసతే యం సతతం దేవదేవః పితామహః
అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులు అందరూ దేవదేవుడు, పితామహుడిని ఎప్పుడూ పూజిస్తారు.