అశ్వమేధమవాప్నోతి స్వర్గలోకం చ గచ్ఛతి । యమునాప్రభవం గచ్ఛేత్సముపస్పృశ్య యామునమ్
అక్కడ అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు, స్వర్గానికి వెళ్తాడు. యమునా జననస్థానానికి వెళ్ళి, యమునా జలాన్ని తాకాలి.
అశ్వమేధఫలం లబ్ధ్వా బ్రహ్మలోకే మహీయతే । దర్వీసంక్రమణం ప్రాప్య తీర్థం త్రైలోక్యవిశ్రుతమ్
అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందినవాడు బ్రహ్మలోకంలో గౌరవం పొందుతాడు. మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన దర్వీసంక్రమణ తీర్థానికి చేరాలి.
అశ్వమేధమవాప్నోతి స్వర్గలోకం చ గచ్ఛతి । సింధోశ్చ ప్రభవం గత్వా సిద్ధగంధర్వసేవితమ్
అక్కడ అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు, స్వర్గానికి వెళ్తాడు. సిద్ధులు, గంధర్వులు సేవించే సింధు నది మూలానికి వెళ్ళాలి.
తత్రోష్య రజనీః పంచ దద్యాద్బహుసువర్ణకమ్ । అథ దేవీం సమాసాద్య నరః పరమదుర్గమామ్
అక్కడ ఐదు రాత్రులు ఉండి, బంగారం విరివిగా దానం చేస్తే, ఆ తరువాత అత్యంత దుర్గమమైన దేవిని దర్శించాలి.
అశ్వమేధమవాప్నోతి గచ్ఛేచ్చౌశనసీం గతిమ్ । ఋషికుల్యాం సమాసాద్య వసిష్ఠం చైవ భారత
అప్పుడు అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు, ఉశనసుని మార్గాన్ని చేరుతాడు. ఋషికూల్యా, వశిష్ఠుడు ఉన్న చోటికి వెళ్ళాలి, ఓ భారత వంశజా.
వసిష్ఠం సమతిక్రమ్య సర్వే వర్ణా ద్విజాతయః । ఋషికుల్యాం నరః స్నాత్వా ఋషిలోకం ప్రపద్యతే
వశిష్ఠుని దాటి, అన్ని వర్ణాల ద్విజులు, ఋషికూల్యా వద్ద స్నానం చేస్తే, ఋషుల లోకాన్ని పొందుతారు.
యది తత్ర వసేన్మాసం శాకాహారో నరాధిప । భృగుతుంగం సమాసాద్య వాజిమేధఫలం లభేత్
ఓ రాజా, అక్కడ నెల రోజులపాటు కూరగాయలు తింటూ నివసిస్తే, భృగుతుంగానికి చేరినవాడు వాజపేయ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
గత్వా వీరప్రమోక్షం చ సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే । కార్తికమాఘయోశ్చైవ తీర్థమాసాద్య దుర్లభమ్
వీరప్రమోక్షానికి వెళ్ళినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. కార్తిక, మాఘ మాసాల్లో దుర్లభమైన తీర్థానికి వెళ్ళాలి.
అగ్నిష్టోమాతిరాత్రాభ్యాం ఫలం ప్రాప్నోతి పుణ్యకృత్ । తతః సంధ్యాం సమాసాద్య విద్యాతీర్థమనుత్తమమ్
అక్కడ పుణ్యకారుడు అగ్నిష్టోమ, అతిరాత్ర యాగాల ఫలితాన్ని పొందుతాడు. తరువాత సంధ్యా అనే ఉత్తమ విద్యా స్థలానికి చేరాలి.
ఉపస్పృశేత్స విద్యానాం సర్వాసాం పారగో భవేత్ । మహాశ్రమే వసేద్రాత్రిం సర్వపాపప్రమోచనే
అక్కడ జలాన్ని తాకితే, అన్ని విద్యల్లో నిపుణుడవుతాడు. మహాశ్రమంలో ఒక రాత్రి గడిపితే, అన్ని పాపాలు పోతాయి.
ఏకకాలం నిరాహారో లోకాన్సంవసతే శుభాన్ । షష్ఠకాలోపవాసేన మాసముష్య మహాలయే
ఒకసారి ఉపవాసం చేసినవాడు శుభమైన లోకాల్లో నివసిస్తాడు. మహాప్రళయంలో ఆరవసారి ఉపవాసం చేసినవాడు నెల రోజులపాటు అక్కడ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
తీర్ణస్తారయతే జంతూన్దశపూర్వాన్దశాపరాన్ । దృష్ట్వా మాహేశ్వరం పుణ్యం పరం సురనమస్కృతమ్
అతడు పాపాన్ని దాటి, తనతో పాటు పది మంది ముందు జన్మల వారిని, పది మంది తరువాత జన్మల వారిని కూడా దారి చూపిస్తాడు. దేవతలు పూజించే మహేశ్వరుని పవిత్ర స్థలాన్ని దర్శించినవాడు పరమపుణ్యాన్ని పొందుతాడు.
కృతార్థః సర్వకృత్యేషు న శోచేన్మరణం క్వచిత్ । సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా వింద్యాద్బహుసువర్ణకమ్
అన్ని పనులు నెరవేర్చినవాడు ఎప్పుడూ మరణాన్ని గురించి విచారించకూడదు. అన్ని పాపాల నుంచి శుద్ధమైన మనసుతో ఉన్నవాడు బంగారం సంపదను పొందుతాడు.
అథ వేతసికాం గచ్ఛేత్పితామహనిషేవితామ్ । అశ్వమేధమవాప్నోతి గతిం చ పరమాం వ్రజేత్
తర్వాత పితామహుడు పూజించిన వేటసికా అనే స్థలానికి వెళ్ళినవాడు అశ్వమేధ యాగ ఫలితాన్ని పొందుతాడు, పరమగతిని చేరుతాడు.
అథ సుందరికాం తీర్థం ప్రాప్య సిద్ధనిషేవితామ్ । రూపస్య భాగీ భవతి దృష్టమేతత్పురాతనైః
తర్వాత సిద్ధులు పూజించే సుందరికా తీర్థాన్ని చేరినవాడు అందమైన రూపాన్ని పొందుతాడు, ఇది పూర్వకాలంలో మహర్షులు చూశారు.
తతో బ్రాహ్మణికాం గత్వా బ్రహ్మచారీ సమాహితః । పద్మవర్ణేన యానేన బ్రహ్మలోకం ప్రపద్యతే
తర్వాత బ్రాహ్మణికా అనే స్థలానికి బ్రహ్మచర్యంలో, ఏకాగ్రతతో వెళ్ళినవాడు, పద్మవర్ణమైన రథంలో బ్రహ్మలోకాన్ని చేరుతాడు.
తతశ్చ నైమిషం గచ్ఛేత్పుణ్యం ద్విజనిషేవితమ్ । తత్ర నిత్యం నివసతి బ్రహ్మా దేవగణైః సహ
ఆ తరువాత ద్విజులు పూజించే పవిత్రమైన నైమిషం అనే స్థలానికి వెళ్ళాలి. అక్కడ బ్రహ్మ దేవతలతో కలిసి ఎప్పుడూ నివసిస్తాడు.
నైమిషం ప్రార్థయానస్య పాపస్యార్ద్ధం ప్రణశ్యతి । ప్రవిష్టమానస్తు నరః సర్వపాపాత్ప్రముచ్యతే
నైమిషాన్ని కోరుకునే వాడికి పాపం అర్థం నశిస్తుంది. కానీ దానిలో ప్రవేశించినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
యుధిష్ఠిర ఉవాచ- వారాణస్యాశ్చ మాహాత్మ్యం సంక్షేపాత్కథితం త్వయా । విస్తరేణ మునే బ్రూహి తదా ప్రీణాతి మే మనః
యుధిష్ఠిరుడు ఇలా అన్నాడు — వారణాసి మహిమను సంక్షిప్తంగా చెప్పావు. మునివరా! దయచేసి దాని విశేషాలను నాకు వివరంగా చెప్పు. అది విని నా మనస్సు ఆనందిస్తోంది.
నారద ఉవాచ-। అత్రేతిహాసం వక్ష్యామి వారాణస్యా గుణాశ్రయమ్ । యస్య శ్రవణమాత్రేణ ముచ్యతే బ్రహ్మహత్యయా
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — ఇక్కడ నేను వారణాసి మహిమకు మూలమైన పురాణగాథను చెబుతాను. దాన్ని వినడమే బ్రహ్మహత్య పాపం నుండి విముక్తి కలిగిస్తుంది.
మేరుశృంగే పురా దేవమీశానం త్రిపురద్విషమ్ । దేవాసనగతా దేవీ మహాదేవమపృచ్ఛత
పూర్వం మేరు శిఖరంపై, దేవతల మధ్య కూర్చున్న దేవీ, త్రిపురాసురుని శత్రువైన మహాదేవుడిని అడిగింది.
దేవ్యువాచ-। దేవదేవ మహాదేవ భక్తానామార్తినాశన । కథం త్వాం పురుషో దేవమచిరాదేవ పశ్యతి
దేవీ ఇలా అడిగింది — దేవదేవా! మహాదేవా! భక్తుల బాధలను తొలగించే వాడా! ఓ పరమేశ్వరా! మానవుడు నిన్ను త్వరగా ఎలా దర్శించగలడు?
సాంఖ్యయోగస్తథా ధ్యానం కర్మయోగోఽథ వైదికః । ఆయాసబహులా లోకే యాని చాన్యాని శంకర
సాంఖ్యయోగం, ధ్యానం, కర్మయోగం, వేదకర్మలు — ఇవన్నీ, శంకరా, లోకంలో చాలా శ్రమతో కూడినవే.
యేన విశ్రాంతచిత్తానాం యోగినాం కర్మిణామపి । దృశ్యో హి భగవాన్సూక్ష్మః సర్వేషామథ దేహినామ్
ఏ మార్గంలో విశ్రాంతమైన మనస్సుతో ఉన్న యోగులు, కర్మలో నిమగ్నమైనవారు, ఇతర జీవులు కూడా ఆ సూత్ష్మమైన భగవంతుడిని చూడగలుగుతారు?
ఏతద్గుహ్యతమం జ్ఞానం గూఢం శక్రాదిసేవితమ్ । హితాయ సర్వభూతానాం బ్రూహి కామాగ్నినాశనమ్
ఇది అత్యంత గూఢమైన జ్ఞానం, ఇంద్రాది దేవతలు పూజించినది, కామాగ్ని నాశనం చేసేది. దయచేసి అన్ని జీవుల హితార్థంగా దాన్ని చెప్పు.
ఈశ్వర ఉవాచ-। అవాచ్యమత్ర విజ్ఞానం జ్ఞానమజ్ఞైర్బహిష్కృతమ్ । వక్ష్యే తవ యథాతత్త్వం యదుక్తం పరమర్షిభిః
ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ జ్ఞానం చెప్పదగినది కాదు, అజ్ఞానులు దాన్ని తిరస్కరించారు. అయినా, పరమ ఋషులు చెప్పినట్లుగా నీకు నిజంగా చెబుతాను.
పరం గుహ్యతమం క్షేత్రం మమ వారాణసీ పురీ । సర్వేషామేవ భూతానాం సంసారార్ణవతారిణీ
వారణాసి అనే నా నగరం పరమ గూఢమైన క్షేత్రం, అత్యున్నతమైనది. అది అన్ని జీవులను సంసార సముద్రం దాటి తీసుకుపోతుంది.
తత్ర భక్త్యా మహాదేవి మదీయం వ్రతమాస్థితాః । నివసంతి మహాత్మానః పరం నియమమాస్థితాః
అక్కడ, ఓ మహాదేవి! నా వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, పరమ నియమంతో భక్తితో నివసించే వారు మహాత్ములు.
ఉత్తమం సర్వతీర్థానాం స్థానానాముత్తమం చ యత్ । జ్ఞానానాముత్తమం జ్ఞానమవిముక్తం పరం మమ
సర్వ తీర్థాలలో ఇది అత్యుత్తమమైనది; అన్ని స్థలాలలో ఇది శ్రేష్ఠమైనది; అన్ని జ్ఞానాలలో ఇది పరమమైన జ్ఞానం — అవిముక్తం నా పరమ స్థానం.
స్థానాంతర పవిత్రాణి తీర్థాన్యాయతనాని చ । శ్మశానసంస్థితాన్యేవ దివ్యభూమిగతాని చ
ఇతర పవిత్ర స్థలాలు, తీర్థాలు, ఆలయాలు, శ్మశానాల్లోనైనా, దివ్య భూముల్లోనైనా ఉన్నవీ అన్నీ కూడా —