వ్యాజేనాపి కృతా యైస్తు వశం యాంతి న భాస్కరేః । స్వర్గమోక్షప్రదా హ్యేషా శరీరారోగ్యదాయినీ
ఏ కారణంతో అయినా ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించినా, అది సూర్యుని కృపకు పాత్రం చేస్తుంది. ఇది స్వర్గాన్ని, మోక్షాన్ని ఇస్తుంది, శరీరానికి ఆరోగ్యాన్ని కలిగిస్తుంది.
సుకలత్రప్రదా హ్యేషా జీవత్పుత్రప్రదాయినీ । న గంగా న గయా వైశ్య న కాశీ న చ పుష్కరమ్
ఇది మంచి భార్యను, బతికున్న కుమారులను ప్రసాదిస్తుంది. గంగా, గయ, కాశీ, పుష్కరం కూడా దీనికి సమానం కావు.
న చాపి వైష్ణవం క్షేత్రం తుల్యం హరిదినేన తు । యమునా చన్ద్రభాగా న తుల్యా హరిదినేన తు
ఏ వైష్ణవ తీర్థం అయినా హరిదినానికి సమానం కాదు. యమునా, చంద్రభాగ కూడా హరిదినానికి సరిపోలేవు.
అనాయాసేన యేనాత్ర ప్రాప్యతే వైష్ణవం పదమ్ । రాత్రౌ జాగరణం కృత్వా సముపోష్య హరేర్దినే
ఈ హరిదినంలో ఉపవాసం చేసి, రాత్రి జాగరణ చేయడం వల్ల ఎలాంటి కష్టం లేకుండా వైష్ణవ పదాన్ని పొందవచ్చు.
దశ వై పైతృకే పక్షే మాతృకే దశ పూర్వజాః । ప్రియాయా దశ యే వైశ్య తానుద్ధరతి నిశ్చితమ్
పితృవంశంలో పది మంది, మాతృవంశంలో పది మంది, ప్రియమైనవారి వంశంలో పది మంది పూర్వీకులు నిశ్చయంగా విముక్తి పొందుతారు.
ద్వంద్వసంగ పరిత్యక్తా నాగారి కృతకేతనాః । స్రగ్విణః పీతవసనాః ప్రయాంతి హరిమందిరమ్
ద్వంద్వాలకు ఆసక్తిని వదిలినవారు, గృహస్థులు కానివారు, ఇతర చోట నివాసం చేసేవారు, పుష్పమాలలు ధరించినవారు, పసుపు వస్త్రాలు వేసుకున్నవారు హరిదేవుని లోకానికి చేరుతారు.
బాలత్వే యౌవనే వాపి వార్ద్ధకే వా విశాంవర । ఉపోష్యైకాదశీం నూనం నైతి పాపోఽతిదుర్గతిమ్
బాల్యంలోనైనా, యవ్వనంలోనైనా, వృద్ధాప్యంలోనైనా, ఏకాదశి ఉపవాసం చేసినవాడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ దుఃఖకరమైన స్థితికి పోడు.
ఉపోష్యేహ త్రిరాత్రాణి కృత్వా వా తీర్థమజ్జనమ్ । దత్వా హేమతిలాన్గాశ్చ స్వర్గం యాంతీహ మానవాః
ఇక్కడ మూడు రాత్రులు ఉపవాసం చేయడం ద్వారా, లేదా తీర్థంలో స్నానం చేయడం ద్వారా, బంగారం, నువ్వులు దానం చేయడం ద్వారా మనుషులు స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
తీర్థే స్నాంతి న యే వైశ్య న దత్తం కాంచనం చ యైః । నైవ తప్తం తపః కించిత్తే స్యుః సర్వత్ర దుఃఖితాః
తీర్థంలో స్నానం చేయని వారు, బంగారం దానం చేయని వారు, తపస్సు చేయని వారు ఎక్కడైనా ఎప్పుడూ బాధపడుతూనే ఉంటారు.
సంక్షిప్య కథితం ధర్మ్మం నరకస్య నిరూపణమ్ । అద్రోహః సర్వభూతేషు వాఙ్మనః కాయ కర్మభిః
సంక్షిప్తంగా ధర్మాన్ని, నరక వర్ణనను చెప్పాను. మాట, మనస్సు, శరీరం, కార్యాలతో అన్ని జీవులకు హాని చేయకూడదు.
ఇంద్రియాణాం నిరోధశ్చ దానం చ హరిసేవనమ్ । వర్ణాశ్రమక్రియాణాం చ పాలనం విధితః సదా
ఇంద్రియాలను నియంత్రించడం, దానం చేయడం, హరిదేవుని సేవ చేయడం, వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను ఎప్పుడూ విధిగా పాటించడం అవసరం.
స్వర్గార్థీ సర్వదా వైశ్య తపోదానం న కీర్తయేత్ । యథాశక్తి తథా దద్యాదాత్మనో హితకామ్యయా
స్వర్గాన్ని కోరేవాడు తన తపస్సు, దానాన్ని ఎప్పుడూ గొప్పగా చెప్పుకోకూడదు. తన శక్తికి తగినట్లు, స్వహితాన్ని కోరుతూ దానం చేయాలి.
ఉపానద్వస్త్రమన్నాని పత్రం మూలం ఫలం జలమ్ । అవంధ్యం దివసం కార్య్యం దరిద్రేణాపి వైశ్యక
పాదరక్షలు, వస్త్రాలు, అన్నం, ఆకులు, మూలికలు, పండ్లు, నీరు — ఇవన్నీ, దరిద్రుడైనా, దానం చేసి ఆ రోజు ఫలప్రదంగా గడపాలి.
ఇహలోకే పరే చైవ న దత్తం నోపతిష్ఠతే । దాతారో నైవ పశ్యంతి తాం తాం వై యమయాతనామ్
ఈ లోకంలో ఇవ్వని దానం పరలోకంలో తోడుగా రాదు. దాతలు యముని శిక్షలను చూడరు.
దీర్ఘాయుషో ధనాఢ్యాశ్చ భవంతీహ పునఃపునః । కిమత్ర బహునోక్తేన యాంత్యధర్మేణ దుర్గతిమ్
దీర్ఘాయువు, ధనవంతులు మళ్లీ మళ్లీ ఇక్కడ జన్మిస్తారు. ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు; అధర్మం వల్ల వారు దుఃఖాన్ని పొందుతారు.
ఆరోహంతి దివం ధర్మ్మే నరాః సర్వత్ర సర్వదా
ధర్మాన్ని పాటించినవారు ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా స్వర్గానికి చేరుతారు.
తేన బాలత్వమారభ్య కర్తవ్యో ధర్మసంగ్రహః । ఇతి తే కథితం సర్వం కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి
అందుచేత చిన్నప్పటి నుంచే ధర్మాన్ని సేకరించాలి. నేను నీకు అన్నీ చెప్పాను; ఇంకేమైనా వినాలనుకుంటున్నావా?
వికుండల ఉవాచ- శ్రుత్వా త్వద్వచనం సౌమ్య ప్రసన్నం చిత్తమేవ మే । గంగోదం పాపహం సద్యః పాపహారి సతాం వచః
వికుండలుడు ఇలా అన్నాడు— నీ మాటలు విని నా మనస్సు ప్రశాంతమైంది. గంగ జలము పాపాలను వెంటనే పోగొడుతుంది, మంచివారి మాటలు కూడా పాపాలను తొలగిస్తాయి.
ఉపకర్తుం ప్రియం వక్తుం గుణో నైసర్గికః సతామ్ । శీతాంశుః క్రియతే కేన శీతలోఽమృతమండలః
ఇతరులకు సహాయం చేయడం, మృదువుగా మాట్లాడడం మంచివారి సహజ లక్షణాలు. చంద్రుడిని చల్లగా చేసేది ఎవరు? అతని అమృతపు వలయం తానే చల్లదనం ఇస్తుంది.
దేవదూత తతో బ్రూహి కారుణ్యాన్మమ పృచ్ఛతః । నరకాన్నిష్కృతిః సద్యో భ్రాతుర్మే జాయతే కథమ్
దేవదూతా! దయతో అడిగిన నాకు చెప్పు— నా అన్నయ్యకు నరకంలోంచి వెంటనే విముక్తి కలిగే మార్గం ఏంటి?
ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా దేవదూతో జగాద హ । ధ్యానం దృష్ట్వా క్షణం ధ్యాత్వా తన్మైత్రీ రజ్జుబన్ధనః
అతని మాటలు విని దేవదూత ఇలా అన్నాడు— ధ్యానం చూసి, క్షణం ధ్యానించి, ఆ స్నేహం గట్టిగా కట్టిన గొడుగు లాంటిది.
యత్తే వైశ్యాష్టమే పుణ్యం త్వయా జన్మని సంచితమ్ । తద్భ్రాత్రే దీయతాం సర్వం స్వర్గం తస్య యదీచ్ఛసి
నీవు వైశ్యుడిగా ఎనిమిదవ జన్మలో సంపాదించిన పుణ్యమంతా నీ అన్నయ్యకి ఇస్తే, అతడికి స్వర్గం లభిస్తుంది.
వికుండల ఉవాచ- కిం తత్పుణ్యం కథం జాతం కిం జన్మ చ పురాతనమ్ । తత్సర్వం కథ్యతాం దూత తతో దాస్యామి సత్వరమ్
వికుండలుడు ఇలా అన్నాడు— ఆ పుణ్యం ఏది? అది ఎలా కలిగింది? ఆ పూర్వ జన్మ ఏది? ఇవన్నీ చెప్పు దూతా, వెంటనే నేను దానం చేస్తాను.
దేవదూత ఉవాచ- శృణు వైశ్య ప్రవక్ష్యామి తత్పుణ్యం చ సహేతుకమ్ । పురా మధువనే పుణ్యే ఋషిరాసీచ్చ శాకునిః
దేవదూత ఇలా అన్నాడు— విను వైశ్యా, ఆ పుణ్యమూ దానికి కారణమూ చెబుతాను. పూర్వం పవిత్రమైన మధువనంలో శాకుని అనే ఋషి ఉండేవాడు.
తపోఽధ్యయన సంపన్నస్తేజసాం బ్రహ్మణా సమః । జజ్ఞిరే తస్య రేవత్యాం నవ పుత్రా గ్రహా ఇవ
తపస్సు, విద్యతో నిండినవాడు, బలంలో బ్రహ్మతో సమానుడు. అతనికి రేవతి నుంచి తొమ్మిది మంది కుమారులు జన్మించారు, వారు గ్రహాల్లా వెలిగేవారు.
ధ్రువః శీలో బుధస్తారో జ్యోతిష్మానుత పంచమః । అగ్నిహోత్రరతా హ్యేతే గృహధర్మేషు రేమిరే
ధ్రువుడు, శీలుడు, బుధుడు, తారుడు, జ్యోతిష్మాన్, ఐదవవాడు— వీరు అగ్నిహోత్రంలో నిమగ్నమై, గృహధర్మాలలో ఆనందించేవారు.
నిర్మోహో జితకామశ్చ ధ్యానకోశో గుణాధికః । ఏతే గృహవిరక్తాశ్చ చత్వారో ద్విజసూనవః
నిర్మోహుడు, జితకాముడు, ధ్యానకోశుడు, గుణాధికుడు— వీరు నలుగురు ద్విజపుత్రులు గృహస్థ జీవితం పట్ల ఆసక్తి లేకుండా ఉండేవారు.
చతుర్థాశ్రమమాపన్నాః సర్వకామవినిస్పృహాః । గ్రామైకవాసినః సర్వే నిఃసంగా నిష్పరిగ్రహాః
చతుర్థాశ్రమంలో ప్రవేశించి, అన్ని కోరికలు వదిలేసి, ఒకే ఊరిలో అందరూ అనాసక్తులుగా, స్వంతం లేకుండా జీవించేవారు.
నిరాశా నిష్ప్రయత్నాశ్చ సమ లోష్టాశ్మకాంచనాః । యేనకేనచిదాచ్ఛన్నా యేనకేనచిదాశితాః
ఏ ఆశ లేకుండా, శ్రమ లేకుండా, మట్టికట్ట, రాళ్లు, బంగారం అన్నీ సమానంగా చూసేవారు. దొరికిన దుస్తులు వేసుకుని, దొరికిన ఆహారం తినేవారు.
సాయంగ్రహాస్తథా నిత్యం విష్ణుధ్యానపరాయణాః । జితనిద్రా జితాహారా వాతశీతసహిష్ణవః
ప్రతి రోజు సాయంత్రపు పూజలు చేసేవారు, విష్ణు ధ్యానంలో నిమగ్నులై, నిద్రను, ఆహారాన్ని జయించి, గాలి, చలిని తట్టుకునేవారు.