సమాలోక్య తమాయాంతం భయేన ప్రపలాయితమ్ । అజాయూథం పరిత్యజ్య మయా మరణభీరుణా
ఆ చిరుత దగ్గరకు వస్తున్నదని చూసి, మరణ భయంతో నేను ఆ మేక మందను వదిలేసి పారిపోయాను.
ఉపదుద్రావ స ద్వీపీ పూర్వవైరమనుస్మరన్ । అజా తు తత్సమీపేఽగాత్సత్వరం సరిదంతికే
ఆ చిరుత పాత ద్వేషాన్ని గుర్తు చేసుకుని వెంబడించింది. కానీ ఆ మేక త్వరగా నదికి దగ్గరగా వెళ్లింది.
తత్ర సా భయముత్సృజ్య హిత్వా వైరమనర్గలా । అవతస్థే స చ ద్వీపీ తూష్ణీమాసీదమత్సరః
అక్కడ ఆమె భయాన్ని వదిలేసి, ద్వేషాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి నిలబడి ఉండిపోయింది. చిరుత మాత్రం అసూయ లేకుండా నిశ్శబ్దంగా కూర్చుంది.
తం తథావిధమాలోక్య సా వక్తుముపచక్రమే । ద్వీపిన్నభీప్సితం భుంక్ష్వ మాంసముద్ధృత్య సాదరః
ఆ చిరుతను అలా చూసి, ఆమె మాట్లాడడం ప్రారంభించింది: 'ఓ చిరుతా, నీకు కావాల్సినంత మాంసాన్ని గౌరవంగా తీసుకుని తిను.'
నేయం భవతి తే బుద్ధిః కథం వైరమతిం త్యజః । ఇత్యాకర్ణ్య తదా వాక్యం ప్రాహ ద్వీపీ విమత్సరః
'ఇది నీ స్వభావం కాదు, మరి ఎందుకు ద్వేషాన్ని విడిచిపెట్టలేదు?' అని ఆమె అడిగింది. ఆ మాటలు విని, చిరుత అసూయ లేకుండా ఇలా చెప్పింది:
స్థానేఽస్మిన్మే గతో ద్వేషః క్షుత్పిపాసా చ నిర్యయౌ । న ప్రార్థయామి తేన త్వాం సమీపే సముపస్థితామ్
'ఈ చోటులో నాకు ద్వేషం పోయింది, ఆకలి దప్పి కూడా పోయాయి. అందుకే నువ్వు దగ్గర ఉన్నా, నిన్ను తినాలని నాకు లేదు.'
సైవముక్తా పునః ప్రాహ జాతాహం నిర్భయా కథమ్ । కిమత్ర కారణం వేత్సి యది మే వక్తుమర్హసి
ఆ విధంగా విముక్తురాలైన నేను మళ్లీ ఇలా అడిగాను: 'నేను భయమేమీ లేకుండా ఎలా మారాను? దీనికి కారణం నీకు తెలుసా? తెలిసినట్లయితే దయచేసి నాకు చెప్పు.'
ఏవముక్తః పునర్ద్వీపీ తామాహాజాం న వేద్మ్యహమ్ । పురోగతమిమం ప్రష్టుం మహాంతమితి నిర్గతౌ
అప్పుడు ద్వీపవాసి ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'తల్లి, నాకు తెలియదు. మనం ముందున్న ఆ మహానుభావుడిని అడదాం' అని ఇద్దరం ముందుకు వెళ్లాము.
తాభ్యాముభాభ్యామాగత్య పృష్టోఽహం బహువిస్మయః । అహం చ సహితస్తాభ్యామపృచ్ఛం వానరేశ్వరమ్
మేమిద్దరం కలిసి వెళ్లి నన్ను అడిగారు. నేను ఆశ్చర్యపోయాను. వాళ్లిద్దరితో కలిసి వానరాధిపతిని నేను కూడా అడిగాను.
మయా పృష్టః స విప్రేదమబ్రవీత్సాదరం కపిః । శృణు వక్ష్యామ్యజాపాల వృత్తమత్ర పురాతనమ్
నేను అడిగినప్పుడు ఆ పండితుడు వానరం గౌరవంగా ఇలా అన్నాడు: 'ఏ మేక కాపరి, విను, ఇక్కడ జరిగిన పురాతన కథను చెబుతాను.'
ఇదమాయతనం పశ్య పురోవనగతం మహత్ । అత్ర త్ర్యంబకలింగం హి ద్రుహిణేన ప్రతిష్ఠితమ్
అయితే, అడవిలో ముందుగా ఉన్న ఆ మహత్తరమైన ఆలయాన్ని చూడు. అక్కడ బ్రహ్మ ఆ త్రినేత్ర లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు.
సుకర్మానామ మేధావీ పర్యుపాస్తే తపశ్చరన్ । వనపుష్పాణ్యపాహృత్య సురపూజ్యం పురోభవమ్
అక్కడ ఒక మంచి పనులు చేసే జ్ఞాని తపస్సు చేస్తూ ఆ దేవుడిని అడవి పువ్వులతో పూజించేవాడు.
సంస్నాప్య సరిదంభోభిః కేవలం కర్మణా వసన్ । కాలే మహతి తస్యాగాదతిథిః కశ్చిదంతికమ్
ఆయన నదినీటి ద్వారా లింగాన్ని అభిషేకించి, తన కర్మను మాత్రమే ఆశ్రయించి జీవించేవాడు. చాలా కాలం తర్వాత, ఒక అతిథి ఆయన దగ్గరకు వచ్చాడు.
ఉపాహృత్య ఫలాహారం స తస్మై పర్యకల్పయత్ । తేనాతిథ్యేన సంప్రీతః సుకర్మాణమభాషత
ఆయన పండ్లను తెచ్చి ఆ అతిథికి భోజనం సిద్ధం చేశాడు. అతిథి ఆ ఆతిథ్యానికి సంతోషించి, ఆ సత్కర్మవంతుడితో మాట్లాడాడు.
కిమిదం కర్మణో మూలం ఫలం భుక్త్వా తు తిష్ఠసి । గతానుగతయా వృత్త్యా కిం వా కేవలమీహసే
'ఈ కార్యానికి మూలం ఏమిటి? ఫలం అనుభవించిన తర్వాత ఎందుకు ఇక్కడే ఉంటున్నావు? అలవాటుగా చేస్తున్నావా, లేక ఇంకేదైనా ఆశిస్తున్నావా?' అని అడిగాడు.
స ఏవముక్తః ప్రాయేణ ప్రీతేనాత్మవిదా తదా । ప్రత్యువాచ వచః స్పష్టమాత్మనో హితముత్తమమ్
అలా అడిగినప్పుడు ఆ ఆత్మజ్ఞాని ఆనందంతో స్పష్టంగా తనకు మేలు కలిగే మాటలు చెప్పాడు.
విద్వన్న వేద్మి తత్వేన ఫలమేతస్య కర్మణః । బుభుత్సయా పరః శంభుః సేవ్యతే కేవలం యయా
'ఓ జ్ఞానీ, ఈ కార్యానికి నిజమైన ఫలం నాకు తెలియదు. కేవలం తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితోనే నేను శంభువును సేవిస్తున్నాను.'
ఫలమేతస్య సేవాయాః పరిపాకం కపర్దినః । యన్మాంసమనుగృహ్ణాసి సంస్పృశ్యాత్మమనోరథమ్ 6.176.
'కపర్ధి సేవకు ఫలం నెరవేరే సమయం వచ్చినప్పుడు, నా మనసులోని కోరిక నీవు తీరుస్తూ నాకు అనుగ్రహిస్తున్నావు.'
తస్యైవం సూనృతం వాక్యం శ్రుత్వా ప్రీతస్తపోధనః । ద్వితీయమాలిలేఖాఽసౌ గీతాధ్యాయం శిలాతలే
ఆయన చెప్పిన నిజమైన మాటలు విని ఆ తపస్వి సంతోషించి, రెండవ గీతాధ్యాయాన్ని శిలపై వ్రాశాడు.
ఆదిదేశాశు తం విప్రం పఠనాభ్యసనాయ చ । ఫలిష్యత్యాత్మనః స్వైరం పరితస్తే మనోరథః
ఆ బ్రాహ్మణుడికి వెంటనే చదవమని, అభ్యసించమని చెప్పాడు. తన కోరిక పూర్తిగా తీరుతుందని తెలుసుకున్నాడు.
ఇత్యుక్త్వాంతర్దధే ధీమాన్పురతస్తస్య పశ్యతః । విస్మితస్తస్య చాదేశాత్సోఽన్వతిష్ఠదనారతమ్
అలా చెప్పి ఆ ధీమంతుడు అతని ముందే అంతర్ధానమయ్యాడు. ఆశ్చర్యపోయిన అతను చెప్పిన మాటలను ఎప్పుడూ పాటించాడు.
తతః కాలేన మహతా భావితాత్మా ప్రసన్నధీః । యత్రయత్ర చచారాసౌ శాంతం తత్తత్తపోవనమ్
తర్వాత చాలా కాలానికి, అతని మనస్సు పవిత్రంగా, ప్రశాంతంగా మారింది. ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆ ఆశ్రమాలు శాంతంగా ఉండేవి.
న ద్వంద్వబాధా నైవ క్షుత్పిపాసా న చ వా భయమ్ । తపసా తస్య జానీహి ద్వితీయాధ్యాయజాపినః
అక్కడ ద్వంద్వ బాధలు లేవు, ఆకలి దప్పికలు లేవు, భయం కూడా లేదు. రెండవ అధ్యాయాన్ని జపించిన ఆ తపస్వి వల్ల ఇది తెలిసింది.
మిత్రవానువాచ। ఏవముక్తశ్చ తేనాఽహం ఖ్యాపయిత్వా పరాం కథామ్ । అనుజ్ఞాతప్రసంనేన చ్ఛాగీవ్యాఘ్రయుతోగమమ్
మిత్రవాన్ ఇలా అన్నాడు: 'అతను అడిగినప్పుడు నేను ఆ పరమ కథను వివరించాను. అతని అనుమతితో మేక, పులితో కలిసి అక్కడి నుంచి బయలుదేరాను.'
గత్వా శిలాతలే పశ్యమధ్యాయం లిఖితం పఠేత్ । తస్యైవావర్త్తనాదాప్తం తపసః పారముత్తమమ్
ఆ శిలపైకి వెళ్లి, అక్కడ రాసిన అధ్యాయాన్ని చదవాలి. దాన్ని మళ్లీ మళ్లీ పఠిస్తే, అతడు గొప్ప తపస్సు ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
తేన త్వమపి కల్యాణ నిత్యమాహర్తుమర్హసి । అధ్యాయం తేన తే ముక్తిరదూరస్థా భవిష్యతి
కాబట్టి, ఓ మంగళకరమైనవాడా! నువ్వు కూడా ప్రతిరోజూ ఆ అధ్యాయాన్ని చదవాలి. దాని వల్ల నీకు మోక్షం చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది.
దేవశర్మా సమాదిష్టస్తేన మిత్రవతా స్వయమ్ । అభ్యర్చ్య ప్రణతో భూత్వా పురందరపురం యయౌ
అలా స్నేహితుడు చెప్పినట్లు దేవశర్ముడు, పూజ చేసి, నమస్కరించి, ఇంద్రుని నగరానికి వెళ్లిపోయాడు.
తత్రాత్మవిదమాసాద్య దేవతాయతనే క్వచిత్ । వృత్తమేతన్నివేద్యాదావధ్యాయమపఠత్తతః
అక్కడ ఒక దేవాలయంలో ఆత్మజ్ఞానిని కలసి, మొదట జరిగిన సంగతిని వివరించి, తర్వాత ఆ అధ్యాయాన్ని చదివాడు.
శిక్షితస్తేన పూతాత్మా పఠన్నధ్యాయమాదరాత్ । ద్వితీయమాససాదోచ్చైర్నిరవద్యం పరం పదమ్
ఆతని దగ్గర నేర్చుకుని, పవిత్రమైన మనస్సుతో, భక్తితో అధ్యాయాన్ని చదువుతూ, రెండవ నెల చివరికి నిష్కల్మషమైన పరమ పదాన్ని పొందాడు.
ద్వితీయస్యేదమాఖ్యానం కథితం శృణు సాంప్రతమ్ । తృతీయస్యాథ వక్ష్యామి మాహాత్మ్యమపి చేందిరే
రెండవవాడి కథ చెప్పాను. ఇప్పుడు మూడవవాడి గొప్పతనాన్ని కూడా చెబుతాను, విను ఇంద్రే!