గోగ్రాసం యే ప్రయచ్ఛంతి యే శుశ్రూషంతి గాః సదా । యేనారోహంతి గోపృష్ఠే తే స్వర్లోకనివాసినః
ఎవరైతే ఆవులకు మేత ఇస్తారో, ఎవరైతే ఎప్పుడూ ఆవులను సేవిస్తారో, ఎవరివల్ల ఆవులు తమ పিঠపై ఎక్కుతాయో, వారు అందరూ స్వర్గంలో నివసించేవారు.
గర్తమాత్రం తు యే చక్రుర్యత్ర గౌరతృషా భవేత్ । యమలోకమదృష్ట్వైవ తే యాంతి స్వర్గతిం నరాః
ఎవరైనా ఆవుకు దాహం తీరేందుకు చిన్న గోతిని తవ్వినా, వారు యమలోకాన్ని చూడకుండా నేరుగా స్వర్గమార్గాన్ని చేరుకుంటారు.
అగ్నిపూజా దేవపూజా గురుపూజా రతాశ్చ యే । ద్విజపూజా రతా నిత్యం తే విప్రాః స్వర్గగామినః
ఎవరైతే అగ్ని, దేవతలు, గురువును భక్తితో పూజిస్తారో, ఎప్పుడూ ద్విజులను గౌరవిస్తారో, ఆ మహానుభావులు తప్పకుండా స్వర్గానికి వెళ్ళుతారు.
వాపీకూపతడాగాదౌ ధర్మస్యాంతో న విద్యతే । పిబంతి స్వేచ్ఛయా యత్ర జలస్థల చరాస్తదా
బావులు, కుళాయిలు, చెరువులు వంటి వాటిలో ధర్మఫలానికి ఎలాంటి పరిమితి ఉండదు; అక్కడ జంతువులు నీరు తాగినా, భూమిపై స్వేచ్ఛగా తిరిగినా అంతా పుణ్యమే.
నిత్యం దానపరః సోఽత్ర కథ్యతే విబుధైరపి । యథాయథా చ పానీయం పిబంతి ప్రాణినో భృశమ్
ఎప్పుడూ దానం చేసే వాడిని ఇక్కడ దేవతలు కూడా ప్రశంసిస్తారు; ఎంతమందికి నీరు తాగుతారో, అంతపుణ్యం ఆ దాతకు పెరుగుతుంది.
తథాతథాఽక్షయః స్వర్గో ధర్మబుద్ధ్యా విశాం వర । ప్రాణినాం జీవనం వారి ప్రాణా వారిణి సంస్థితాః
ధర్మబుద్ధితో చేసే వాడికి, ఓ ఉత్తమ పురుషా, అంతులేని స్వర్గఫలం లభిస్తుంది; నీరు జీవులకు ప్రాణం, వారి ఊపిరి కూడా నీటిలోనే ఉంటుంది.
నిత్యస్నానేన పూయంతే యేఽపి పాతకినో నరాః । ప్రాతఃస్నానం హరేద్వైశ్య బాహ్మాభ్యంతరజం మలమ్
నిత్యం స్నానం చేసే వారు, పాపులు అయినా పవిత్రులవుతారు; ఉదయం స్నానం వల్ల వేశ్యుని అంతర్గత, బాహ్య మలినతలు పోతాయి.
ప్రాతఃస్నానేన నిష్పాపో నరో న నిరయం వ్రజేత్ । స్నానం వినా తు యో భుంక్తే మలాశీ స సదా నరః
ఉదయం స్నానం వల్ల మనిషి పాపరహితుడవుతాడు, నరకానికి పోడు; కానీ స్నానం చేయకుండా తినేవాడు ఎప్పుడూ మలాన్ని తినేవాడే.
అస్నాయీ యో నరస్తస్య విముఖా పితృదేవతాః । స్నానహీనో నరః పాపః స్నానహీనో నరోఽశుచిః
స్నానం చేయని వాడిని పితృదేవతలు దూరంగా చూస్తారు; స్నానం లేని వాడు పాపి, అపవిత్రుడు.
అస్నాయీ నరకం భుంక్తే పుంస్కీటాదిషు జాయతే । యే పునః స్రోతసి స్నానమాచరంతీహ పర్వణి
స్నానం చేయని వాడు నరకాన్ని అనుభవిస్తాడు, పురుగులు, క్రిముల్లో జన్మిస్తాడు; కాని పర్వదినాల్లో నదిలో స్నానం చేసే వారు—
తే నైవ నరకం యాంతి న జాయంతే కుయోనిషు । దుఃస్వప్నా దుష్టచింతాశ్చ వంధ్యా భవంతి సర్వదా
వారు నరకానికి పోరు, చెడ్డ యోనుల్లో జన్మించరు; కానీ ఎవరికి చెడు కలలు, చెడు ఆలోచనలు ఉంటాయో, ఎప్పుడూ వంధ్యలుగా ఉంటారో—
ప్రాతఃస్నానేన శుద్ధానాం పురుషాణాం విశాంవర । తిలాంశ్చ తిలపాత్రాంశ్చ తిలప్రస్థం యథావిధి
ఉదయం స్నానం చేసి పవిత్రులైన పురుషులకు, ఓ ఉత్తముడా, నువ్వులు, నువ్వుల పాత్రలు, నువ్వుల కొలతను విధిగా దానం చేస్తే—
దత్త్వా ప్రేతపతేర్భూమౌ న వ్రజంతి నరాః క్వచిత్ । పృథివీం కాంచనం గాం చ దత్వా దానాని షోడశ
వాటిని పితృదేవునికి భూమిపై సమర్పిస్తే, వారు ఎక్కడికీ (నరకానికి) పోరు; భూమి, బంగారం, ఆవు, పదహారు దానాలు ఇచ్చినవారు—
గత్వా న వినివర్తంతే స్వర్గలోకాద్వికుండల । పుణ్యాసు తిథిషు ప్రాజ్ఞో వ్యతీపాతే చ సంక్రమే
స్వర్గానికి వెళ్లినవారు తిరిగి రారు, ఓ మణికుండలధారి; పుణ్యమైన తిథుల్లో, గ్రహణాల్లో, సంక్రమణ సమయంలో—
స్నాత్వా దత్త్వా చ యత్కించిన్నైవ మజ్జతి దుర్గతౌ । నైవాక్రామంతి దాతారో దారుణం రౌరవం పథమ్ । ఇహలోకే న జాయంతే కులే ధనవివర్జితే
స్నానం చేసి, కొంతైనా దానం చేస్తే, దురదృష్టంలో పడరు; దాతలు దారుణమైన రౌరవ మార్గాన్ని ఎప్పుడూ అడుగుపెట్టరు, ఈ లోకంలో ధనం లేని కుటుంబాల్లో జన్మించరు.
సత్యవాదీ సదా మౌనీ ప్రియవాదీ చ యో నరః । అక్రోధనః సమాచారో నాతివాద్యనసూయకః
ఎప్పుడూ సత్యం చెప్పేవాడు, మౌనంగా ఉండేవాడు, మధురంగా మాట్లాడేవాడు, కోపం లేని వాడు, మంచి ప్రవర్తన కలవాడు, ఎక్కువగా మాట్లాడని వాడు, అసూయ లేని వాడు—
సదా దాక్షిణ్యసంపన్నః సదా భూతదయాన్వితః । గోప్తా చ పరమర్మాణాం వక్తా పరగుణస్య చ
ఎప్పుడూ దయగలవాడు, ఎప్పుడూ భూతదయ కలవాడు, రహస్యాలను కాపాడేవాడు, పరుల గుణాలను చెప్పేవాడు—
పరస్వం తృణమాత్రం చ మనసాపి న యో హరేత్ । న పశ్యంతి విశాంశ్రేష్ఠ హ్యేతే నరకయాతనామ్
పరస్వాన్ని, ఒక గడ్డి పువ్వు అయినా, మనసులో కూడా ఎత్తుకోని వాడు— అలాంటి ఉత్తమ పురుషులు నరకయాతనలను చూడరు.
పరాపవాదీ పాఖండః పాపేభ్యోఽపి మతోఽధికః । పచ్యతే నరకే తావద్యావదాభూతసంప్లవమ్
ఇతరులను నిందించేవాడు, మతపరంగా తప్పుదారి పట్టినవాడు, పాపులకన్నా ఎక్కువ దుర్మార్గుడిగా భావించబడతాడు. అలాంటి వాడు ఈ లోకంలో అంతం వచ్చే వరకు నరకంలో బాధలు అనుభవిస్తాడు.
వక్తా పరుషవాక్యానాం మంతవ్యో నరకాగతః । సందేహో న విశాంశ్రేష్ఠ పునర్యాతి చ దుర్గతిమ్
ఎవరైనా కఠినమైన మాటలు మాట్లాడితే, అతడిని నరకంలో ఉన్నవాడిగా భావించాలి. దీనిలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు, మహానుభావా! అలాంటి వాడు మళ్లీ దుర్గతిని పొందుతాడు.
న తీర్థైర్న తపోభిశ్చ కృతఘ్నస్యాస్తి నిష్కృతిః । సహతే యాతనాం ఘోరాం స నరో నరకే చిరమ్
కృతఘ్నుడికి తీర్థయాత్రలు చేసినా, తపస్సు చేసినా విమోచనం ఉండదు. అలాంటి మనిషి నరకంలో చాలా కాలం భయంకరమైన బాధలు అనుభవించాల్సి వస్తుంది.
పృథివ్యాం యాని తీర్థాని తేషు మజ్జతి యో నరః । జితేంద్రియో జితాహారో న స యాతి యమాలయమ్
ఈ భూమిపై ఉన్న పవిత్రతీర్థాలలో స్నానమాచరించి, ఇంద్రియాలను, ఆహారాన్ని నియంత్రించగలవాడు, యముని లోకానికి వెళ్ళడు.
న తీర్థే పాతకం కుర్యాన్న చ తీర్థోపజీవనమ్ । తీర్థే ప్రతిగ్రహస్త్యాజ్యస్త్యాజ్యో ధర్మస్య విక్రయః
తీర్థస్థలంలో పాపం చేయకూడదు, అలాగే అక్కడ జీవనోపాధి కోసం ప్రయత్నించకూడదు. తీర్థంలో దానం తీసుకోవడం, ధర్మాన్ని అమ్ముకోవడం కూడా వదలాలి.
దుర్జరం పాతకం తీర్థే దుర్జరశ్చ ప్రతిగ్రహః । తీర్థే చ దుర్జరం సర్వమేతత్కిన్నరకం వ్రజేత్
తీర్థంలో చేసిన పాపం తేలికగా పోదు, అక్కడ దానం తీసుకోవడమూ అంతే. తీర్థంలో చేసిన ఈ రకమైన పనులన్నీ క్షమించబడటం చాలా కష్టం, అవి నరకానికి దారితీస్తాయి.
సకృద్గంగాంభసి స్నాతః పూతో గాంగేయవారిణా । న నరో నరకం యాతి అపి పాతకరాశికృత్
గంగానదిలో ఒక్కసారి అయినా స్నానం చేసినవాడు, ఆ గంగా జలంతో పవిత్రుడవుతాడు. ఎంతటి పెద్ద పాపాలు చేసినా అతడు నరకానికి పోడు.
వ్రతదానతపో యజ్ఞాః పవిత్రాణీతరాణి చ । గంగాబింద్వభిషిక్తస్య న సమా ఇతి నః శ్రుతమ్
వ్రతాలు, దానాలు, తపస్సులు, యజ్ఞాలు, ఇతర పవిత్ర కార్యాలు — ఇవన్నీ గంగాజలపు ఒక చిన్ని బొట్టుతో అభిషేకం పొందినవాడికి సమానంగా ఉండవని మేము విన్నాము.
అన్యతీర్థసమాం గంగాం యో బ్రవీతి నరాధమః । స యాతి నరకం వైశ్య దారుణం రౌరవం మహత్
గంగానదిని ఇతర తీర్థాలకు సమానమని చెప్పే అతి నీచుడు, ఓ వైశ్యా! అతడు రౌరవమనే భయంకరమైన మహానరకానికి పోతాడు.
ధర్మద్రవం హ్యపాం బీజం వైకుంఠచరణచ్యుతమ్ । ధృతం మూర్ధ్ని మహేశేన యద్గాంగమమలం జలమ్
ధర్మసారం, నీటికి మూలమైనది, వైకుంఠుని పాదాల నుండి జారినది — మహేశ్వరుడు తలపై ధరించిన పవిత్రమైన గంగాజలం ఇదే.
తద్బ్రహ్మైవ న సందేహో నిర్గుణం ప్రకృతేః పరమ్ । తేన కిం సమతాం గచ్ఛేదపి బ్రహ్మాండగోచరే
అది నిజంగా పరబ్రహ్మమే, దీనిలో సందేహం లేదు; అది గుణరహితమైనది, ప్రకృతికి అతీతమైనది. ఈ బ్రహ్మాండంలో దేనికీ దానికి సమానత్వం ఎలా ఉంటుంది?
గంగాగంగేతి యో బ్రూయాద్యోజనానాం శతైరపి । నరో న నరకం యాతి కిం తయా సదృశం భవేత్ । నాన్యేన దహ్యతే సద్యః క్రియా నరకదాయినీ
యోజనాల దూరంలో ఉన్నా, 'గంగా, గంగా' అని ఎవరు పిలిచినా వారు నరకానికి పోరు. ఆమెకు సమానమైనది ఏముంది? నరకఫలితాన్ని తక్షణమే పోగొట్టే కార్యం మరొకటి లేదు.