కస్మింశ్చిత్స కులే జాతో దుర్వృత్తానాం ద్విజన్మనామ్ । భవాంతరానువర్తిన్యా విద్యయా స పురస్కృతః
తర్వాత చెడు ప్రవర్తన కలిగిన ద్విజుల కుటుంబంలో అతను జన్మించాడు. పూర్వజన్మలో వచ్చిన విద్యతో అతనికి గౌరవం లభించింది.
ఉపయేమే దురాధర్షాం కన్యకామధమే కులే । కాలేన సా వయో హిత్వా శైశవం యౌవనం యయౌ
అతను తక్కువ కుటుంబానికి చెందిన, చేరుకోలేని యువతిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. కాలక్రమంలో ఆమె బాల్యాన్ని వదిలి, యవ్వనాన్ని చేరింది.
పీనస్తనీ చ సుశ్రోణీ మదవిహ్వలలోచనా । పతిం న సేహే దుర్వృత్తం చకమే స్వపతీన్పరాన్
ఆమె పుష్టిగా ఉన్న వక్షోజాలు, అందమైన నడుము, మత్తెక్కిన కళ్ళతో, చెడు ప్రవర్తన కలిగిన భర్తను తట్టుకోలేక, ఇతర పురుషులను ఆశించింది.
వృత్తిమాహర్తుకామస్మిన్నిర్గతా సా పురాద్బహిః । సంగతా కాముకేనాసౌ చిరం చాండాలజన్మనా
ఆమె జీవనోపాధి కోసం ఇంటిని వదిలి బయటకు వెళ్లింది. అక్కడ తక్కువ కులానికి చెందిన ప్రియుడితో చాలా కాలం గడిపింది.
దధే గర్భమసౌ తస్మాత్సా చ కన్యోపపద్యతే । సైవ భార్యాపి తస్యాసీత్పూర్వపాపప్రసంగతః
ఆ ప్రియుడి వల్ల ఆమె గర్భవతిగా అయింది. ఒక కుమార్తె జన్మించింది. పూర్వపాప ప్రభావంతో ఆ కుమార్తెనే అతని భార్యగా మారింది.
సైవ వృద్ధా తతః కాలే డాకినీ సమజాయత । కుసంగాత్కుమతిర్జాతా దుష్టనారీప్రసంగతః
కాలక్రమంలో ఆవిడ వృద్ధురాలై, డాకినిగా మారింది. చెడు స్నేహితుల వల్ల చెడు మనసు కలిగింది, దుష్ట స్త్రీల సహవాసంతో.
చఖాద వ్యాధితం వ్యాధమసృగాస్వాదలాలసా । భ్రమంతీ విపినే ఘోరే జనైర్దృష్ట్వా బహిష్కృతా
రక్త రుచి కోసం తపిస్తూ, ఆమె అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని, వేటగాళ్లను తినేసింది. భయంకరమైన అడవిలో తిరుగుతూ, చూసినవారు ఆమెను బయటకు తోసేశారు.
పరేతలోకమాసాద్య వ్యాధౌ వ్యాఘ్రోఽభ్యవర్త్తత । నరకాన్దారుణాన్భుక్త్వా జీవహింసా ప్రభావతః
పితృలోకానికి చేరుకుని, వేటగాళ్లలో పులిగా పుట్టింది. జీవులను హింసించిన ఫలితంగా, భయంకరమైన నరకాలను అనుభవించింది.
సాపి కాలేన దుష్టాత్మా మృత్యువేగముపాగతా । నిరయానేత్య దుర్ద్ధర్షానజాజాయత మద్గృహే
తర్వాత కాలంలో ఆ దుష్టాత్మ, మరణ వేగానికి లోనై, నరకం నుంచి బయటపడి, నా ఇంట్లో అదుపు చేయలేని రూపంలో పుట్టింది.
తామన్యా అప్యహం విద్వన్పాలయన్కాననాంతరే । అపశ్యన్ద్వీపినం ఘోరం జిఘాంసంతమివాఖిలమ్
ఓ జ్ఞానీ, నేను ఆమెను అడవిలో చూసుకుంటూ ఉండగా, అన్నింటినీ చంపాలని ఉద్దేశంతో ఉన్న భయంకరమైన చిరుతను చూశాను.
సమాలోక్య తమాయాంతం భయేన ప్రపలాయితమ్ । అజాయూథం పరిత్యజ్య మయా మరణభీరుణా
ఆ చిరుత దగ్గరకు వస్తున్నదని చూసి, మరణ భయంతో నేను ఆ మేక మందను వదిలేసి పారిపోయాను.
ఉపదుద్రావ స ద్వీపీ పూర్వవైరమనుస్మరన్ । అజా తు తత్సమీపేఽగాత్సత్వరం సరిదంతికే
ఆ చిరుత పాత ద్వేషాన్ని గుర్తు చేసుకుని వెంబడించింది. కానీ ఆ మేక త్వరగా నదికి దగ్గరగా వెళ్లింది.
తత్ర సా భయముత్సృజ్య హిత్వా వైరమనర్గలా । అవతస్థే స చ ద్వీపీ తూష్ణీమాసీదమత్సరః
అక్కడ ఆమె భయాన్ని వదిలేసి, ద్వేషాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి నిలబడి ఉండిపోయింది. చిరుత మాత్రం అసూయ లేకుండా నిశ్శబ్దంగా కూర్చుంది.
తం తథావిధమాలోక్య సా వక్తుముపచక్రమే । ద్వీపిన్నభీప్సితం భుంక్ష్వ మాంసముద్ధృత్య సాదరః
ఆ చిరుతను అలా చూసి, ఆమె మాట్లాడడం ప్రారంభించింది: 'ఓ చిరుతా, నీకు కావాల్సినంత మాంసాన్ని గౌరవంగా తీసుకుని తిను.'
నేయం భవతి తే బుద్ధిః కథం వైరమతిం త్యజః । ఇత్యాకర్ణ్య తదా వాక్యం ప్రాహ ద్వీపీ విమత్సరః
'ఇది నీ స్వభావం కాదు, మరి ఎందుకు ద్వేషాన్ని విడిచిపెట్టలేదు?' అని ఆమె అడిగింది. ఆ మాటలు విని, చిరుత అసూయ లేకుండా ఇలా చెప్పింది:
స్థానేఽస్మిన్మే గతో ద్వేషః క్షుత్పిపాసా చ నిర్యయౌ । న ప్రార్థయామి తేన త్వాం సమీపే సముపస్థితామ్
'ఈ చోటులో నాకు ద్వేషం పోయింది, ఆకలి దప్పి కూడా పోయాయి. అందుకే నువ్వు దగ్గర ఉన్నా, నిన్ను తినాలని నాకు లేదు.'
సైవముక్తా పునః ప్రాహ జాతాహం నిర్భయా కథమ్ । కిమత్ర కారణం వేత్సి యది మే వక్తుమర్హసి
ఆ విధంగా విముక్తురాలైన నేను మళ్లీ ఇలా అడిగాను: 'నేను భయమేమీ లేకుండా ఎలా మారాను? దీనికి కారణం నీకు తెలుసా? తెలిసినట్లయితే దయచేసి నాకు చెప్పు.'
ఏవముక్తః పునర్ద్వీపీ తామాహాజాం న వేద్మ్యహమ్ । పురోగతమిమం ప్రష్టుం మహాంతమితి నిర్గతౌ
అప్పుడు ద్వీపవాసి ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'తల్లి, నాకు తెలియదు. మనం ముందున్న ఆ మహానుభావుడిని అడదాం' అని ఇద్దరం ముందుకు వెళ్లాము.
తాభ్యాముభాభ్యామాగత్య పృష్టోఽహం బహువిస్మయః । అహం చ సహితస్తాభ్యామపృచ్ఛం వానరేశ్వరమ్
మేమిద్దరం కలిసి వెళ్లి నన్ను అడిగారు. నేను ఆశ్చర్యపోయాను. వాళ్లిద్దరితో కలిసి వానరాధిపతిని నేను కూడా అడిగాను.
మయా పృష్టః స విప్రేదమబ్రవీత్సాదరం కపిః । శృణు వక్ష్యామ్యజాపాల వృత్తమత్ర పురాతనమ్
నేను అడిగినప్పుడు ఆ పండితుడు వానరం గౌరవంగా ఇలా అన్నాడు: 'ఏ మేక కాపరి, విను, ఇక్కడ జరిగిన పురాతన కథను చెబుతాను.'
ఇదమాయతనం పశ్య పురోవనగతం మహత్ । అత్ర త్ర్యంబకలింగం హి ద్రుహిణేన ప్రతిష్ఠితమ్
అయితే, అడవిలో ముందుగా ఉన్న ఆ మహత్తరమైన ఆలయాన్ని చూడు. అక్కడ బ్రహ్మ ఆ త్రినేత్ర లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు.
సుకర్మానామ మేధావీ పర్యుపాస్తే తపశ్చరన్ । వనపుష్పాణ్యపాహృత్య సురపూజ్యం పురోభవమ్
అక్కడ ఒక మంచి పనులు చేసే జ్ఞాని తపస్సు చేస్తూ ఆ దేవుడిని అడవి పువ్వులతో పూజించేవాడు.
సంస్నాప్య సరిదంభోభిః కేవలం కర్మణా వసన్ । కాలే మహతి తస్యాగాదతిథిః కశ్చిదంతికమ్
ఆయన నదినీటి ద్వారా లింగాన్ని అభిషేకించి, తన కర్మను మాత్రమే ఆశ్రయించి జీవించేవాడు. చాలా కాలం తర్వాత, ఒక అతిథి ఆయన దగ్గరకు వచ్చాడు.
ఉపాహృత్య ఫలాహారం స తస్మై పర్యకల్పయత్ । తేనాతిథ్యేన సంప్రీతః సుకర్మాణమభాషత
ఆయన పండ్లను తెచ్చి ఆ అతిథికి భోజనం సిద్ధం చేశాడు. అతిథి ఆ ఆతిథ్యానికి సంతోషించి, ఆ సత్కర్మవంతుడితో మాట్లాడాడు.
కిమిదం కర్మణో మూలం ఫలం భుక్త్వా తు తిష్ఠసి । గతానుగతయా వృత్త్యా కిం వా కేవలమీహసే
'ఈ కార్యానికి మూలం ఏమిటి? ఫలం అనుభవించిన తర్వాత ఎందుకు ఇక్కడే ఉంటున్నావు? అలవాటుగా చేస్తున్నావా, లేక ఇంకేదైనా ఆశిస్తున్నావా?' అని అడిగాడు.
స ఏవముక్తః ప్రాయేణ ప్రీతేనాత్మవిదా తదా । ప్రత్యువాచ వచః స్పష్టమాత్మనో హితముత్తమమ్
అలా అడిగినప్పుడు ఆ ఆత్మజ్ఞాని ఆనందంతో స్పష్టంగా తనకు మేలు కలిగే మాటలు చెప్పాడు.
విద్వన్న వేద్మి తత్వేన ఫలమేతస్య కర్మణః । బుభుత్సయా పరః శంభుః సేవ్యతే కేవలం యయా
'ఓ జ్ఞానీ, ఈ కార్యానికి నిజమైన ఫలం నాకు తెలియదు. కేవలం తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితోనే నేను శంభువును సేవిస్తున్నాను.'
ఫలమేతస్య సేవాయాః పరిపాకం కపర్దినః । యన్మాంసమనుగృహ్ణాసి సంస్పృశ్యాత్మమనోరథమ్ 6.176.
'కపర్ధి సేవకు ఫలం నెరవేరే సమయం వచ్చినప్పుడు, నా మనసులోని కోరిక నీవు తీరుస్తూ నాకు అనుగ్రహిస్తున్నావు.'
తస్యైవం సూనృతం వాక్యం శ్రుత్వా ప్రీతస్తపోధనః । ద్వితీయమాలిలేఖాఽసౌ గీతాధ్యాయం శిలాతలే
ఆయన చెప్పిన నిజమైన మాటలు విని ఆ తపస్వి సంతోషించి, రెండవ గీతాధ్యాయాన్ని శిలపై వ్రాశాడు.
ఆదిదేశాశు తం విప్రం పఠనాభ్యసనాయ చ । ఫలిష్యత్యాత్మనః స్వైరం పరితస్తే మనోరథః
ఆ బ్రాహ్మణుడికి వెంటనే చదవమని, అభ్యసించమని చెప్పాడు. తన కోరిక పూర్తిగా తీరుతుందని తెలుసుకున్నాడు.