తస్మిన్వనే సరిత్తీరే నిషీదంతం శిలాతలే । మిత్రవంతం దదర్శాథ సానందస్తిమితేక్షణమ్
ఆ అడవిలో, నది ఒడ్డున, రాయిమీద కూర్చున్న, ఆనందంతో కళ్లు మెరిసే మిత్రవంతుని చూసి హర్షించాడు.
అపి స్వాభావికం వైరం హిత్వాన్యోన్యం విరోధిభిః । సత్వైరావృతముద్యానే మందస్యందనభాస్వతి
అక్కడ, సహజమైన వైరం ఉన్న జంతువులు కూడా పరస్పరం శాంతిగా ఉండగా, మృదువైన జంతువులతో చుట్టుముట్టబడి, మృదువుగా ప్రకాశించే సూర్యకాంతిలో తోట ప్రకాశించింది.
శాంతేషు మృగయూథేషు దశానందమనోజ్ఞయా । కృపానువిద్ధయా భూమిం నిషించంతమివామృతమ్
శాంతంగా ఉన్న జింకల మందల మధ్య, ఆనందభరితమైన దశతో, దయ భూమిపై అమృతంలా పారుతున్నట్లు అనిపించింది.
ఉపేత్య వినయేనాముమున్మనాః ప్రీతమానసః । కించిదానమ్రశిరసా తేనాపి స తు సత్కృతః
వినయంతో సమీపించి, హృదయం ఆనందంతో నిండినవాడై, తల కొద్దిగా వంచి నమస్కరించగా, అతను కూడా అతన్ని సత్కరించాడు.
ఉపతస్థే తతో విద్వాన్మిత్రవంతమనన్యధీః । సమాప్తధ్యానకాలం స పర్యపృచ్ఛత్సమాహితః
తరువాత ఆ పండితుడు, ఏకాగ్రతతో మిత్రవంతుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆయన ధ్యానం పూర్తయ్యాక, శ్రద్ధతో ప్రశ్నించాడు.
దేవశర్మోవాచ। ఆత్మానం వేత్తుమిచ్ఛామి తదముష్మిన్మనోరథే । లబ్ధసిద్ధిముపాయం మాముపదేష్టుం త్వమర్హసి
దేవశర్ముడు ఇలా అన్నాడు: "నేను ఆత్మను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఈ కోరికను నెరవేర్చడానికి, దానికి మార్గాన్ని నీవు నాకు ఉపదేశించాలి."
శ్రీభగవానువాచ। పరామృశ్య క్షణం సోఽపి మిత్రవానిదమబ్రవీత్ । మిత్రవానువాచ। విద్వన్విద్ధి పురావృత్తముచ్యమానమిదం మయా
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: కొంతసేపు ఆలోచించిన తరువాత, మిత్రవంతుడు ఇలా చెప్పాడు. మిత్రవంతుడు అన్నాడు: "పండితుడా! పూర్వకాలంలో జరిగిన విషయాన్ని నేను ఇప్పుడు చెబుతాను, తెలుసుకో."
అస్తి గోదావరీతీరే ప్రతిష్ఠానాభిధం పురమ్ । తత్ర దుర్దమనామాసీదన్వయే చ మనీషిణామ్
గోదావరి తీరంలో ప్రతిష్ఠాన అనే నగరం ఉంది. అక్కడ మునుల వంశంలో దుర్దముడు అనే ఒక జ్ఞాని ఉండేవాడు.
తత్రాస్తి విక్రమో నామ సేవ్యమానో మహీపతిః । దానాని ప్రత్యహం గృహ్ణన్వర్త్తతే ఉదరంభరః
అక్కడ విక్రముడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతను సేవ చేయబడుతూ, ప్రతిరోజూ కానుకలు తీసుకుంటూ, కడుపు నింపుకోవడమే జీవితం అనుకుంటూ ఉంటాడు.
కాలేన కాలపాశేన బద్ధానీతో యమాలయమ్ । నిరయేషు సమగ్రేషు యాతనా అనుభూయ చ
కాలపాశంతో బంధించబడి, అతను యమలోకానికి తీసుకెళ్లబడ్డాడు. అక్కడ నరకాలలో ఉన్న అన్ని బాధలను అనుభవించాడు.
కస్మింశ్చిత్స కులే జాతో దుర్వృత్తానాం ద్విజన్మనామ్ । భవాంతరానువర్తిన్యా విద్యయా స పురస్కృతః
తర్వాత చెడు ప్రవర్తన కలిగిన ద్విజుల కుటుంబంలో అతను జన్మించాడు. పూర్వజన్మలో వచ్చిన విద్యతో అతనికి గౌరవం లభించింది.
ఉపయేమే దురాధర్షాం కన్యకామధమే కులే । కాలేన సా వయో హిత్వా శైశవం యౌవనం యయౌ
అతను తక్కువ కుటుంబానికి చెందిన, చేరుకోలేని యువతిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. కాలక్రమంలో ఆమె బాల్యాన్ని వదిలి, యవ్వనాన్ని చేరింది.
పీనస్తనీ చ సుశ్రోణీ మదవిహ్వలలోచనా । పతిం న సేహే దుర్వృత్తం చకమే స్వపతీన్పరాన్
ఆమె పుష్టిగా ఉన్న వక్షోజాలు, అందమైన నడుము, మత్తెక్కిన కళ్ళతో, చెడు ప్రవర్తన కలిగిన భర్తను తట్టుకోలేక, ఇతర పురుషులను ఆశించింది.
వృత్తిమాహర్తుకామస్మిన్నిర్గతా సా పురాద్బహిః । సంగతా కాముకేనాసౌ చిరం చాండాలజన్మనా
ఆమె జీవనోపాధి కోసం ఇంటిని వదిలి బయటకు వెళ్లింది. అక్కడ తక్కువ కులానికి చెందిన ప్రియుడితో చాలా కాలం గడిపింది.
దధే గర్భమసౌ తస్మాత్సా చ కన్యోపపద్యతే । సైవ భార్యాపి తస్యాసీత్పూర్వపాపప్రసంగతః
ఆ ప్రియుడి వల్ల ఆమె గర్భవతిగా అయింది. ఒక కుమార్తె జన్మించింది. పూర్వపాప ప్రభావంతో ఆ కుమార్తెనే అతని భార్యగా మారింది.
సైవ వృద్ధా తతః కాలే డాకినీ సమజాయత । కుసంగాత్కుమతిర్జాతా దుష్టనారీప్రసంగతః
కాలక్రమంలో ఆవిడ వృద్ధురాలై, డాకినిగా మారింది. చెడు స్నేహితుల వల్ల చెడు మనసు కలిగింది, దుష్ట స్త్రీల సహవాసంతో.
చఖాద వ్యాధితం వ్యాధమసృగాస్వాదలాలసా । భ్రమంతీ విపినే ఘోరే జనైర్దృష్ట్వా బహిష్కృతా
రక్త రుచి కోసం తపిస్తూ, ఆమె అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని, వేటగాళ్లను తినేసింది. భయంకరమైన అడవిలో తిరుగుతూ, చూసినవారు ఆమెను బయటకు తోసేశారు.
పరేతలోకమాసాద్య వ్యాధౌ వ్యాఘ్రోఽభ్యవర్త్తత । నరకాన్దారుణాన్భుక్త్వా జీవహింసా ప్రభావతః
పితృలోకానికి చేరుకుని, వేటగాళ్లలో పులిగా పుట్టింది. జీవులను హింసించిన ఫలితంగా, భయంకరమైన నరకాలను అనుభవించింది.
సాపి కాలేన దుష్టాత్మా మృత్యువేగముపాగతా । నిరయానేత్య దుర్ద్ధర్షానజాజాయత మద్గృహే
తర్వాత కాలంలో ఆ దుష్టాత్మ, మరణ వేగానికి లోనై, నరకం నుంచి బయటపడి, నా ఇంట్లో అదుపు చేయలేని రూపంలో పుట్టింది.
తామన్యా అప్యహం విద్వన్పాలయన్కాననాంతరే । అపశ్యన్ద్వీపినం ఘోరం జిఘాంసంతమివాఖిలమ్
ఓ జ్ఞానీ, నేను ఆమెను అడవిలో చూసుకుంటూ ఉండగా, అన్నింటినీ చంపాలని ఉద్దేశంతో ఉన్న భయంకరమైన చిరుతను చూశాను.
సమాలోక్య తమాయాంతం భయేన ప్రపలాయితమ్ । అజాయూథం పరిత్యజ్య మయా మరణభీరుణా
ఆ చిరుత దగ్గరకు వస్తున్నదని చూసి, మరణ భయంతో నేను ఆ మేక మందను వదిలేసి పారిపోయాను.
ఉపదుద్రావ స ద్వీపీ పూర్వవైరమనుస్మరన్ । అజా తు తత్సమీపేఽగాత్సత్వరం సరిదంతికే
ఆ చిరుత పాత ద్వేషాన్ని గుర్తు చేసుకుని వెంబడించింది. కానీ ఆ మేక త్వరగా నదికి దగ్గరగా వెళ్లింది.
తత్ర సా భయముత్సృజ్య హిత్వా వైరమనర్గలా । అవతస్థే స చ ద్వీపీ తూష్ణీమాసీదమత్సరః
అక్కడ ఆమె భయాన్ని వదిలేసి, ద్వేషాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టి నిలబడి ఉండిపోయింది. చిరుత మాత్రం అసూయ లేకుండా నిశ్శబ్దంగా కూర్చుంది.
తం తథావిధమాలోక్య సా వక్తుముపచక్రమే । ద్వీపిన్నభీప్సితం భుంక్ష్వ మాంసముద్ధృత్య సాదరః
ఆ చిరుతను అలా చూసి, ఆమె మాట్లాడడం ప్రారంభించింది: 'ఓ చిరుతా, నీకు కావాల్సినంత మాంసాన్ని గౌరవంగా తీసుకుని తిను.'
నేయం భవతి తే బుద్ధిః కథం వైరమతిం త్యజః । ఇత్యాకర్ణ్య తదా వాక్యం ప్రాహ ద్వీపీ విమత్సరః
'ఇది నీ స్వభావం కాదు, మరి ఎందుకు ద్వేషాన్ని విడిచిపెట్టలేదు?' అని ఆమె అడిగింది. ఆ మాటలు విని, చిరుత అసూయ లేకుండా ఇలా చెప్పింది:
స్థానేఽస్మిన్మే గతో ద్వేషః క్షుత్పిపాసా చ నిర్యయౌ । న ప్రార్థయామి తేన త్వాం సమీపే సముపస్థితామ్
'ఈ చోటులో నాకు ద్వేషం పోయింది, ఆకలి దప్పి కూడా పోయాయి. అందుకే నువ్వు దగ్గర ఉన్నా, నిన్ను తినాలని నాకు లేదు.'
సైవముక్తా పునః ప్రాహ జాతాహం నిర్భయా కథమ్ । కిమత్ర కారణం వేత్సి యది మే వక్తుమర్హసి
ఆ విధంగా విముక్తురాలైన నేను మళ్లీ ఇలా అడిగాను: 'నేను భయమేమీ లేకుండా ఎలా మారాను? దీనికి కారణం నీకు తెలుసా? తెలిసినట్లయితే దయచేసి నాకు చెప్పు.'
ఏవముక్తః పునర్ద్వీపీ తామాహాజాం న వేద్మ్యహమ్ । పురోగతమిమం ప్రష్టుం మహాంతమితి నిర్గతౌ
అప్పుడు ద్వీపవాసి ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'తల్లి, నాకు తెలియదు. మనం ముందున్న ఆ మహానుభావుడిని అడదాం' అని ఇద్దరం ముందుకు వెళ్లాము.
తాభ్యాముభాభ్యామాగత్య పృష్టోఽహం బహువిస్మయః । అహం చ సహితస్తాభ్యామపృచ్ఛం వానరేశ్వరమ్
మేమిద్దరం కలిసి వెళ్లి నన్ను అడిగారు. నేను ఆశ్చర్యపోయాను. వాళ్లిద్దరితో కలిసి వానరాధిపతిని నేను కూడా అడిగాను.
మయా పృష్టః స విప్రేదమబ్రవీత్సాదరం కపిః । శృణు వక్ష్యామ్యజాపాల వృత్తమత్ర పురాతనమ్
నేను అడిగినప్పుడు ఆ పండితుడు వానరం గౌరవంగా ఇలా అన్నాడు: 'ఏ మేక కాపరి, విను, ఇక్కడ జరిగిన పురాతన కథను చెబుతాను.'