అర్చితాతిథిరామ్నాతో వేదశాస్త్రవిశారదః । ఆహర్తా క్రతుసంఘానాం తాపసానాం ప్రియః సదా
ఆతిథ్యాన్ని సంప్రదాయంగా పాటిస్తూ, వేదశాస్త్రాలలో నిపుణుడై, అనేక యజ్ఞాలను నిర్వహించి, ఎల్లప్పుడూ తపస్సు చేసే వారికి ప్రియుడై ఉండేవాడు.
దేవాన్సంతర్పయామాస హవ్యైర్హుతవహం చిరమ్ । న చోపలేభే ధర్మాత్మా శాంతిమేకాంతికీం తతః
ఆయన దేవతలను చిత్తగ్నిలో హవిస్సులతో ఎంతో కాలం సంతృప్తిపరిచాడు. అయినా, ఆ ధర్మాత్ముడికి పరిపూర్ణమైన శాంతి లభించలేదు.
నిఃశ్రేయసం స జిజ్ఞాసుస్తాపసాననువాసరమ్ । సిషేవే సత్యసంకల్పాననల్పైరేవ కల్పకైః
పరమ శ్రేయస్సును కోరుతూ, సత్యనిష్ఠతతో ఉన్న తపస్వులను ప్రతిరోజూ అనేక విధమైన ఆచారాలతో సేవించాడు.
ఏవమాచరతస్తస్య కాలే మహతి గచ్ఛతి । ముక్తకర్మా తతః కశ్చిత్ప్రాదురాసీత్పురా భువి
ఇలా ఆచరిస్తూ, కాలం గడుస్తుండగా, పూర్వకాలంలో భూమిపై కర్మబంధం లేని ఒక మహాత్ముడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
అనుభూతనిరాకాంక్షీ నాసాగ్రన్యస్తలోచనః । శాంతచేతాః పరం బ్రహ్మ ధ్యాయన్నానందనిర్భరః
అనుభవాలపై ఆశ లేక, ముక్కు చివర దృష్టిని నిలిపి, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంచి, పరబ్రహ్మాన్ని ఆనందంతో ధ్యానం చేశాడు.
పాదౌ తస్యోపసంగృహ్య ప్రణతేనాంతరాత్మనా । చకార విధివత్తస్మై విద్వానతిథిసత్క్రియామ్
ఆయన పాదాలను వినయంతో తాకి, అంతరంగంలో నమస్కారం చేసి, అతిథిగా వచ్చిన ఆ జ్ఞానిని యథావిధిగా సత్కరించాడు.
తం చ శుద్ధేన భావేన పరితుష్టం తపస్వినమ్ । ప్రణతః పరిపప్రచ్ఛ నిర్వాణస్థితిమాత్మనః
శుద్ధమైన మనస్సుతో, తృప్తిగా ఉన్న ఆ తపస్విని నమస్కరించి, తనకు మోక్షస్థితి గురించి అడిగాడు.
స తస్మై కథయామాస పురేఽసౌ పురనామని । మిత్రవంతమజాపాలముపదేష్టారమాత్మవిత్
ఆయన, ఆ పురాతన నగరంలో, ఆత్మజ్ఞాని అయిన మిత్రవంతుని గురించి, అజాపాలుడికి ఉపదేశకుడైనవాడిగా వివరించాడు.
స చాభివంద్య తత్పాదావేత్యసౌ పురమూర్జితమ్ । తస్యోత్తరదిశోభాగే దదర్శ విపులం వనమ్
ఆయన పాదాలకు నమస్కరించి, ఆ మహిమాన్వితమైన నగరంలోకి ప్రవేశించి, ఉత్తర దిశలో విస్తారమైన అడవిని చూశాడు.
మారుతాందోలితానేక కుసుమామోదసుందరమ్ । ఉన్మత్తభ్రమరోద్గీత నాదాపూరితదిఙ్ముఖమ్
ఆ అడవి, గాలిలో ఊగుతున్న అనేక పువ్వులతో, పరిమళంతో మురిసిపోయి, మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల గానంతో దిక్కులు నిండిపోయి అందంగా కనిపించింది.
తస్మిన్వనే సరిత్తీరే నిషీదంతం శిలాతలే । మిత్రవంతం దదర్శాథ సానందస్తిమితేక్షణమ్
ఆ అడవిలో, నది ఒడ్డున, రాయిమీద కూర్చున్న, ఆనందంతో కళ్లు మెరిసే మిత్రవంతుని చూసి హర్షించాడు.
అపి స్వాభావికం వైరం హిత్వాన్యోన్యం విరోధిభిః । సత్వైరావృతముద్యానే మందస్యందనభాస్వతి
అక్కడ, సహజమైన వైరం ఉన్న జంతువులు కూడా పరస్పరం శాంతిగా ఉండగా, మృదువైన జంతువులతో చుట్టుముట్టబడి, మృదువుగా ప్రకాశించే సూర్యకాంతిలో తోట ప్రకాశించింది.
శాంతేషు మృగయూథేషు దశానందమనోజ్ఞయా । కృపానువిద్ధయా భూమిం నిషించంతమివామృతమ్
శాంతంగా ఉన్న జింకల మందల మధ్య, ఆనందభరితమైన దశతో, దయ భూమిపై అమృతంలా పారుతున్నట్లు అనిపించింది.
ఉపేత్య వినయేనాముమున్మనాః ప్రీతమానసః । కించిదానమ్రశిరసా తేనాపి స తు సత్కృతః
వినయంతో సమీపించి, హృదయం ఆనందంతో నిండినవాడై, తల కొద్దిగా వంచి నమస్కరించగా, అతను కూడా అతన్ని సత్కరించాడు.
ఉపతస్థే తతో విద్వాన్మిత్రవంతమనన్యధీః । సమాప్తధ్యానకాలం స పర్యపృచ్ఛత్సమాహితః
తరువాత ఆ పండితుడు, ఏకాగ్రతతో మిత్రవంతుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆయన ధ్యానం పూర్తయ్యాక, శ్రద్ధతో ప్రశ్నించాడు.
దేవశర్మోవాచ। ఆత్మానం వేత్తుమిచ్ఛామి తదముష్మిన్మనోరథే । లబ్ధసిద్ధిముపాయం మాముపదేష్టుం త్వమర్హసి
దేవశర్ముడు ఇలా అన్నాడు: "నేను ఆత్మను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఈ కోరికను నెరవేర్చడానికి, దానికి మార్గాన్ని నీవు నాకు ఉపదేశించాలి."
శ్రీభగవానువాచ। పరామృశ్య క్షణం సోఽపి మిత్రవానిదమబ్రవీత్ । మిత్రవానువాచ। విద్వన్విద్ధి పురావృత్తముచ్యమానమిదం మయా
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: కొంతసేపు ఆలోచించిన తరువాత, మిత్రవంతుడు ఇలా చెప్పాడు. మిత్రవంతుడు అన్నాడు: "పండితుడా! పూర్వకాలంలో జరిగిన విషయాన్ని నేను ఇప్పుడు చెబుతాను, తెలుసుకో."
అస్తి గోదావరీతీరే ప్రతిష్ఠానాభిధం పురమ్ । తత్ర దుర్దమనామాసీదన్వయే చ మనీషిణామ్
గోదావరి తీరంలో ప్రతిష్ఠాన అనే నగరం ఉంది. అక్కడ మునుల వంశంలో దుర్దముడు అనే ఒక జ్ఞాని ఉండేవాడు.
తత్రాస్తి విక్రమో నామ సేవ్యమానో మహీపతిః । దానాని ప్రత్యహం గృహ్ణన్వర్త్తతే ఉదరంభరః
అక్కడ విక్రముడు అనే రాజు ఉన్నాడు. అతను సేవ చేయబడుతూ, ప్రతిరోజూ కానుకలు తీసుకుంటూ, కడుపు నింపుకోవడమే జీవితం అనుకుంటూ ఉంటాడు.
కాలేన కాలపాశేన బద్ధానీతో యమాలయమ్ । నిరయేషు సమగ్రేషు యాతనా అనుభూయ చ
కాలపాశంతో బంధించబడి, అతను యమలోకానికి తీసుకెళ్లబడ్డాడు. అక్కడ నరకాలలో ఉన్న అన్ని బాధలను అనుభవించాడు.
కస్మింశ్చిత్స కులే జాతో దుర్వృత్తానాం ద్విజన్మనామ్ । భవాంతరానువర్తిన్యా విద్యయా స పురస్కృతః
తర్వాత చెడు ప్రవర్తన కలిగిన ద్విజుల కుటుంబంలో అతను జన్మించాడు. పూర్వజన్మలో వచ్చిన విద్యతో అతనికి గౌరవం లభించింది.
ఉపయేమే దురాధర్షాం కన్యకామధమే కులే । కాలేన సా వయో హిత్వా శైశవం యౌవనం యయౌ
అతను తక్కువ కుటుంబానికి చెందిన, చేరుకోలేని యువతిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. కాలక్రమంలో ఆమె బాల్యాన్ని వదిలి, యవ్వనాన్ని చేరింది.
పీనస్తనీ చ సుశ్రోణీ మదవిహ్వలలోచనా । పతిం న సేహే దుర్వృత్తం చకమే స్వపతీన్పరాన్
ఆమె పుష్టిగా ఉన్న వక్షోజాలు, అందమైన నడుము, మత్తెక్కిన కళ్ళతో, చెడు ప్రవర్తన కలిగిన భర్తను తట్టుకోలేక, ఇతర పురుషులను ఆశించింది.
వృత్తిమాహర్తుకామస్మిన్నిర్గతా సా పురాద్బహిః । సంగతా కాముకేనాసౌ చిరం చాండాలజన్మనా
ఆమె జీవనోపాధి కోసం ఇంటిని వదిలి బయటకు వెళ్లింది. అక్కడ తక్కువ కులానికి చెందిన ప్రియుడితో చాలా కాలం గడిపింది.
దధే గర్భమసౌ తస్మాత్సా చ కన్యోపపద్యతే । సైవ భార్యాపి తస్యాసీత్పూర్వపాపప్రసంగతః
ఆ ప్రియుడి వల్ల ఆమె గర్భవతిగా అయింది. ఒక కుమార్తె జన్మించింది. పూర్వపాప ప్రభావంతో ఆ కుమార్తెనే అతని భార్యగా మారింది.
సైవ వృద్ధా తతః కాలే డాకినీ సమజాయత । కుసంగాత్కుమతిర్జాతా దుష్టనారీప్రసంగతః
కాలక్రమంలో ఆవిడ వృద్ధురాలై, డాకినిగా మారింది. చెడు స్నేహితుల వల్ల చెడు మనసు కలిగింది, దుష్ట స్త్రీల సహవాసంతో.
చఖాద వ్యాధితం వ్యాధమసృగాస్వాదలాలసా । భ్రమంతీ విపినే ఘోరే జనైర్దృష్ట్వా బహిష్కృతా
రక్త రుచి కోసం తపిస్తూ, ఆమె అనారోగ్యంతో ఉన్నవారిని, వేటగాళ్లను తినేసింది. భయంకరమైన అడవిలో తిరుగుతూ, చూసినవారు ఆమెను బయటకు తోసేశారు.
పరేతలోకమాసాద్య వ్యాధౌ వ్యాఘ్రోఽభ్యవర్త్తత । నరకాన్దారుణాన్భుక్త్వా జీవహింసా ప్రభావతః
పితృలోకానికి చేరుకుని, వేటగాళ్లలో పులిగా పుట్టింది. జీవులను హింసించిన ఫలితంగా, భయంకరమైన నరకాలను అనుభవించింది.
సాపి కాలేన దుష్టాత్మా మృత్యువేగముపాగతా । నిరయానేత్య దుర్ద్ధర్షానజాజాయత మద్గృహే
తర్వాత కాలంలో ఆ దుష్టాత్మ, మరణ వేగానికి లోనై, నరకం నుంచి బయటపడి, నా ఇంట్లో అదుపు చేయలేని రూపంలో పుట్టింది.
తామన్యా అప్యహం విద్వన్పాలయన్కాననాంతరే । అపశ్యన్ద్వీపినం ఘోరం జిఘాంసంతమివాఖిలమ్
ఓ జ్ఞానీ, నేను ఆమెను అడవిలో చూసుకుంటూ ఉండగా, అన్నింటినీ చంపాలని ఉద్దేశంతో ఉన్న భయంకరమైన చిరుతను చూశాను.