క్రీడంత్యః కిన్నరీభిస్తు సార్ద్ధం సంగతకం యదా । సంస్థితాస్తేన న జ్ఞాతో దివసోఽచ్ఛోదసరోవరే
మేము ఆ స్నేహితురాళ్లతో కలిసి, కిన్నరి స్త్రీలతో ఆడుకుంటూ, అచ్చొద సరస్సు వద్ద రోజు ఎలా గడిచిపోయిందో మనసులోకి రాలేదు.
పథి శ్రాంతా వయం మాతః సంతాపస్తేన నస్తనౌ । మోహేన మహతా వక్తుం న కేనాప్యుత్సహామహే
అమ్మా, మార్గంలో మేము అలసిపోయాం. అందుకే మనసు బాధపడింది. గొప్ప మోహంలో పడిపోయి, మేమెవరూ మాట్లాడే ధైర్యం చేయలేకపోయాం.
ఇత్యుక్త్వా లుఠితాస్తత్ర మణిభూమౌ కుమారికాః । ఆకారం గోపయంత్యస్తా ముగ్ధా జల్పంతి మాతృభిః
అలా చెప్పి, ఆ యువతులు మణిపీఠంపై పడుకుని, తమ మనసులోని భావాలను దాచుకుంటూ, అమాయకంగా తల్లులతో మాట్లాడుతూ ఉండిపోయారు.
కాచిన్నర్తయతి క్రీడామయూరం న ముదా తదా । న పాఠయతి తం కీరం పంజరేఽన్యా కుతూహలాత్
ఎవరూ ఆనందంగా ఆడుకునే మయూరాన్ని నాట్యం చేయించలేదు; ఇంకొంతమంది ఆసక్తితో పంజరంలో ఉన్న కిలికి పాఠాలు చెప్పలేదు.
లాలయేన్నకులం నాన్యా నోల్లాపయతి సారికామ్ । అపరాతీవ సంముగ్ధా నైవ ఖేలతి సారసైః
ఇంకొంతమంది నక్కను ముద్దాడలేదు, మరికొందరు సారికతో మాట్లాడలేదు; మరొకరు పూర్తిగా మాయలో పడిపోయినట్టు, సరసపక్షులతో ఆడలేదు.
భేజిరే న వినోదం తా రేమిరే నైవ మందిరే । ఊచిరే బాంధవైర్నాలం వీణావాద్యం న చక్రిరే
వారు వినోదాన్ని వెతకలేదు, మందిరంలో ఆనందించలేదు; బంధువులతో మాట్లాడలేదు, వీణ వాయించలేదు.
కల్పద్రుమప్రసూనం యత్సర్వం తచ్చానలోపమమ్ । మందారకుసుమామోది న పపుర్మధురం మధు
కల్పవృక్షపు పువ్వులు అగ్నిలా ఉన్నా, మందారపువ్వుల సువాసన ఉన్నా, వాటిలో వారికి మధురత అనిపించలేదు.
యోగిన్య ఇవ తాః కన్యా నాసాగ్రన్యస్తలోచనాః । అలక్ష్యధ్యానసంతానాః పురుషోత్తమమానసాః
ఆ యువతులు యోగినిలా, ముక్కు చివర చూపు పెట్టి, ఎవరికీ తెలియని ధ్యానంలో, మనసంతా పరమాత్మలో లీనమై ఉండిపోయారు.
చంద్రకాంతమణిచ్ఛన్నే స్రవద్వారిణి కందరే । క్షణం వాతాయనే స్థిత్వా జలయంత్రగృహేక్షణమ్
చంద్రకాంత మణులతో కప్పబడిన, నీరు చుక్కలు పడుతున్న గుహలో, కిటికీ దగ్గర కొంతసేపు నిలబడి, ఇంటి నీటి యంత్రాన్ని చూశారు.
రచయంతి క్షణం శయ్యాం దీర్ఘికాం భోజినీదలైః । వీజ్యమానాః సఖీభిస్తాః శీతలైర్నలినీదలైః
కొంతసేపు వారు భోజనపు చెరువులోని ఆకులతో మంచం వేసుకున్నారు; స్నేహితులు చల్లని కమలాకులతో వీదుతూ ఉన్నారు.
ఇత్థం యుగసమాం రాత్రిమనయంస్తా వరస్త్రియః । కథంచిద్ధారణం కృత్వా విహ్వలాః సజ్వరా ఇవ
అలా, ఆ మహిళలు యుగం లాంటి రాత్రిని, ఏదో విధంగా మనసు పట్టుకుని, జ్వరంలో ఉన్నవారిలా కలవరపడి గడిపారు.
ప్రాతర్వ్యోమమణిం దృష్ట్వా మన్యమానాః స్వజీవితమ్ । విజ్ఞాప్య మాతరం స్వాంస్వాం గౌరీం పూజయితుం గతాః
ఉదయాన్నే ఆకాశంలో మణిని చూసి, తమ ప్రాణాన్ని గుర్తు చేసుకుని, తల్లికి చెప్పి, తమ తమ గౌరీ దేవిని పూజించడానికి వెళ్లారు.
స్నాత్వా తేన విధానేన పుష్పైర్ధూపైస్తథా పునః । విధాయ పూజనం దేవ్యా గాయంత్యస్తత్ర తాః స్థితాః
ఆ విధంగా స్నానం చేసి, పువ్వులు, ధూపాలతో మళ్లీ అమ్మవారిని పూజించి, అక్కడ నిలబడి పాటలు పాడుతూ ఉన్నారు.
ఏతస్మిన్నంతరే విప్రః స్నాతుం సోఽపి సమాగతః । పితురాశ్రమతస్తస్మాదచ్ఛోదేఽత్ర సరోవరే
అంతలో, ఒక బ్రాహ్మణుడు కూడా స్నానం చేయడానికి, తన తండ్రి ఆశ్రమం నుంచి వచ్చి, ఈ అచ్చొద సరస్సు వద్దకు చేరాడు.
మిత్రం దృష్ట్వైవ రాత్ర్యంతే పద్మిన్య ఇవ కన్యకాః । తత్ఫుల్లనయనా జాతాస్తం దృష్ట్వా బ్రహ్మచారిణమ్
రాత్రి చివరలో స్నేహితుడిని చూసి, ఆ యువతులు పద్మపుష్పాల్లా వికసించాయి; ఆ బ్రహ్మచారిని చూసి వారి కన్నులు సంతోషంతో మెరిశాయి.
గత్వా తత్రైవ తాః కన్యా సమీపం బ్రహ్మచారిణః । సవ్యాపసవ్యబంధేన భుజపాశం చ చక్రిరే
వారు అక్కడికి వెళ్లి, ఆ బ్రహ్మచారి దగ్గరకు చేరి, రెండు వైపులా చేతులతో అతన్ని చుట్టుముట్టారు.
గతోఽసి ప్రియ పూర్వేద్యుర్గంతుమద్య న లభ్యతే । వృతస్త్వం నూనమస్మాభిర్నాత్ర తేఽస్తి విచారణా
ప్రియమైనవాడా, నువ్వు నిన్న వెళ్లిపోయావు. ఇప్పుడు మాత్రం వెళ్లడం సాధ్యం కాదు. మేము నిన్ను ఇక్కడే నిలిపేశాం, నీకు ఇక ఎలాంటి ఆలోచన లేదు.
ఇత్యుక్తో బ్రాహ్మణః ప్రాహ ప్రహసన్బాహుపాశగః । యుష్మాభిరుచ్యతే భద్రమనుకూలం ప్రియం వచః
అలా అనగానే, ఆ బ్రాహ్మణుడు చిరునవ్వుతో చేతులు మడిచి ఇలా అన్నాడు: "మీ మాటలు మాకు మేలు కలిగించేలా, మనసుకు హాయిగా, మధురంగా ఉన్నాయి."
ప్రథమాశ్రమనిష్ఠస్య కింతు నశ్యేత మే వ్రతమ్ । విద్యాభ్యసనశీలస్య నాభూత్పారం గురోః కులే
కానీ, మొదటి ఆశ్రమంలో ఉన్నవాడికి నా వ్రతం నశించిపోతుంది. విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నుడైనవాడికి గురువు ఇంట్లో పూర్తి ఫలితం దక్కదు.
ఆశ్రమే యత్ర యో ధర్మో రక్షణీయః సుపండితైః । వివాహోఽయమతో మన్యే న ధర్మ ఇతి కన్యకాః
ఈ ఆశ్రమంలో పండితులు కాపాడాల్సిన ధర్మం ఇదే. అందుకే, ఇక్కడ వివాహం ధర్మం కాదని నేను భావిస్తున్నాను, అమ్మాయిలు.
ఆకర్ణ్య విప్రవాక్యాని విప్రమూచుర్వరస్త్రియః । సకలధ్వనిసోత్కంఠ్యో కోకిలాఇవ మాధవే
ఆ బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, ఆ సత్కుల స్త్రీలు వసంతంలో కుయిలల్లా మనసారా ఆశతో ఇలా చెప్పారు.
ధర్మాదర్థోఽర్థతః కామః కామాత్సుఖఫలోదయః । ఇత్యేవం నిశ్చయజ్ఞాస్తే వర్ణయంతి విపశ్చితః
ధర్మం వల్ల ధనం, ధనం వల్ల కామం, కామం వల్ల సుఖఫలం కలుగుతాయని జ్ఞానులు నిశ్చయంగా వివరించారు.
సకామో ధర్మబాహుల్యాత్పురతస్తే సముత్థితః । సేవ్యతాం వివిధైర్భోగైః స్వచ్ఛాభూమిరియం యతః
ఇక్కడ ధర్మం ఎక్కువగా ఉన్న కోరిక గలవాడు నీ ముందే నిలిచాడు. అందుకే, ఈ పవిత్రమైన భూమిలో ఎన్నో ఆనందాలతో జీవించు.
శ్రుత్వా తద్వచనం తాసాం ప్రాహ గంభీరయా గిరా । తథ్యం వో వచనం కింతు మమాప్యావశ్యకం వ్రతమ్
వాళ్ల మాటలు విని, అతడు గంభీరమైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: "మీ మాటలు నిజమే, కానీ నాకు కూడా నా వ్రతం తప్పనిసరి."
ప్రాప్యానుజ్ఞాం గురోః కుర్వే వివాహకర్మ నాన్యథా । ఇత్యుక్తాః పునరూచుస్తాః స్ఫుటం మూఢోఽసి సుందర
గురువు అనుమతి తీసుకున్న తర్వాతే నేను వివాహకార్యాన్ని చేస్తాను, లేనిపక్షంలో కాదు." అని అతడు చెప్పగా, ఆ స్త్రీలు మళ్లీ స్పష్టంగా ఇలా అన్నారు: "నీవు నిజంగా మూర్ఖుడివి, అందమైనవాడా!"
సిద్ధౌషధం బ్రహ్మధియా రసాయనం సిద్ధిర్నిధిః సాధుకులా వరాంగనాః । మంత్రస్తథా సిద్ధరసశ్చ ధర్మతో మునే నిషేవ్యాః సుధియా సమాగతాః
సిద్ధమైన ఔషధం, బ్రహ్మ జ్ఞానానికి అమృతం, సిద్ధి, ధనం, మంచి కుటుంబాలు, శ్రేష్ఠమైన స్త్రీలు, మంత్రాలు, సిద్ధరసాలు—ఇవి అన్నీ కలిసినప్పుడు, మునివరా, జ్ఞానులు ధర్మబద్ధంగా అనుభవించాలి.
కార్యం ను దైవాద్యది సిద్ధిమాగతం తస్మిన్నుపేక్షాం న చ యాంతి నీతిగాః । యస్మాదుపేక్షా న పునః ఫలప్రదా తస్మాన్న దీర్ఘీకరణం ప్రశస్యతే
ఏదైనా పని దైవకృపతో ఫలితాన్ని ఇస్తే, జ్ఞానులు దాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయరు. ఎందుకంటే నిర్లక్ష్యం మళ్లీ ఫలితాన్ని ఇవ్వదు. అందుకే ఆలస్యం మంచిది కాదు.
విషాదప్యమృతం గ్రాహ్యమమేధ్యాదపి కాంచనమ్ । నీచాదప్యుత్తమాం విద్యాం స్త్రీరత్నం దుష్కులాదపి
విషంలోనూ అమృతాన్ని, మలినంలోనూ బంగారాన్ని, నీచుని దగ్గరనూ ఉత్తమ విద్యను, చెడు కుటుంబంలోనూ మంచి స్త్రీరత్నాన్ని తీసుకోవాలి.
సాంద్రానురాగాః కులజన్మనిర్మలాః స్నేహార్ద్రచిత్తా సుగిరః స్వయంవరాః । కన్యా సురూపాః ఖలు చారుయౌవనా ధన్యా లభంతేఽత్ర నరాస్తు నేతరే
గాఢమైన ప్రేమ గలవారు, మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవారు, మృదువైన హృదయంతో, మధురంగా మాట్లాడే వారు, స్వయంవరంగా ఎంచుకునే వారు, అందమైన యవనంలో ఉన్న వారు—ఇలాంటి అమ్మాయిలను నిజంగా అదృష్టవంతులైన పురుషులే ఇక్కడ పొందగలరు, ఇతరులు కాదు.
క్వ వయం సురసుందర్య్యః క్వ భవాంస్తాపసో బటుః । దుర్ఘటస్య విధానేన మన్యే ధాతైవ పండితః
మేము దేవకన్యలు, నీవు తపస్సు చేసే యువకుడు. సాధ్యంకాని పని జరిగిందంటే, సృష్టికర్తే నిజంగా పండితుడు అనిపిస్తోంది.