కుమార్యః పంచ సర్వాస్తా వయసా సుభగాః పునః । భాషంతే చ మిథస్తాస్తు భగిన్య ఇవ సర్వదా
ఈ ఐదు యువతులు అందరూ యవ్వనంతో, ఆకర్షణతో ఉన్నారు. ఎప్పుడూ పరస్పరం మాట్లాడుకుంటూ, అక్కచెల్లెళ్లలా కలిసి ఉండేవారు.
చంద్రాదివ వినిష్క్రాంతాశ్చంద్రికా ఇవ సోజ్జ్వలాః । చంద్రాననాః సుకేశ్యశ్చ చంద్రకాంతాఇవోజ్జ్వలాః
వారు చంద్రకాంతి లాంటి ప్రకాశంతో, చంద్రబింబాలా మెరిసిపోతూ, చంద్రవదనాలతో, అందమైన జుట్టుతో, చంద్రకాంత రత్నాలవలె మెరిసేవారు.
దేవేష్వేతా విలాసిన్యః కౌముద్యః కైరవేష్వివ । లావణ్యపిండసంభూతా దివ్యరూపా మనోహరాః
దేవతల మధ్య వీరు ఆటలతో అలరించే వారు. అవి కమలాల్లో వెలిగే చంద్రకాంతిలా, అందంతో పుట్టినవారు, దివ్యమైన రూపంతో, అందరినీ ఆకట్టుకునే వారు.
ఉద్భిన్నకుచపద్మిన్యః కేతక్య ఇవ మాధవే । ఉత్పన్నయౌవనైః కాంతా వల్లీవ నవపల్లవైః
వసంతంలో వికసించే పద్మాలు లాంటి వక్షోజాలతో, కొత్త యవ్వనంతో, ఆకర్షణతో, కొత్త కాండలు పుట్టిన వల్లి లాంటి అందంతో ఉన్నారు.
హేమగౌరాశ్చ హేమాభా హేమాభరణభూషితాః । హేమచంపకమాలిన్యో హేమచ్ఛవిసువాససః
వారు బంగారు వర్ణంతో, బంగారు మెరుపుతో, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, బంగారు చంపకమాలలు ధరించి, బంగారు వర్ణపు వస్త్రాలు ధరించారు.
స్వరగ్రామావలీహాసు వివిధా మూర్చ్ఛనాసు చ । తాలవాద్యవినోదేషు వేణువీణాప్రవాదనే
స్వరాల క్రమంలో, వివిధ రాగాల్లో, తాళవాద్యాల వినోదంలో, వేణువు, వీణ వాయించడంలో వారు నిపుణులు.
మృదంగనాదసంభిన్నలాస్యమధ్యలయేషు చ । చిత్రాదిషు వినోదేషు కలాసు చ విశారదాః
మృదంగ ధ్వనితో కూడిన నాట్యంలో, మధ్య లయల్లో, చిత్రకళల్లో, ఇతర కళల్లో కూడా వారు ప్రావీణ్యం కలవారు.
ఏవంభూతాశ్చ తాః కన్యా ముముహుః క్రీడనైర్వరైః । పితృభిర్లాలితాః సర్వాశ్చేరుశ్చ ధనదాలయే
ఇలాంటి ఆ యువతులు ఎన్నో ఆటల్లో మునిగి ఉండేవారు. తండ్రుల ప్రేమతో పెరిగి, అందరూ కుబేరుని మందిరంలో నివసించేవారు.
కౌతుకాదేకదా పంచ మిలిత్వా మాసి మాధవే । కన్యా మందారపుష్పాణి విచిన్వంత్యో వనాద్వనమ్
ఒకసారి, ఉత్సాహంతో ఆ ఐదు యువతులు వసంతకాలంలో కలిసి, ఒక అడవి నుంచి మరో అడవికి తిరుగుతూ మందారపువ్వులు వెతికారు.
గౌరీం సమారాధయితుం స్వరాంగనాః కదాచిదచ్ఛోదసరోవరం యయుః । హేమాంబుజాని ప్రవరాణి తాః పునస్తస్మాదుపాదాయ వరోత్పలైః సహ
గౌరీదేవిని పూజించాలనే కోరికతో, సంగీతంలో నైపుణ్యం ఉన్న ఆ యువతులు ఒకసారి నిర్మలమైన సరస్సుకు వెళ్లారు. అక్కడ బంగారు కమలాలు, ఉత్తమమైన నీలోత్పలాలు తీసుకున్నారు.
వైడూర్యశుద్ధస్ఫటికప్రకుట్టిమే స్నాత్వా తు ఘట్టే పరిధాయ చాంబరమ్ । మౌనేన చ స్థండిలపిండికామయీం సువర్ణముక్తాభరణాం వినిర్మముః
వైదూర్య, స్ఫటికంతో తయారైన మేడపై స్నానం చేసి, ఒడ్డున వస్త్రాలు ధరించి, మౌనంగా మట్టితో ఒక గౌరీదేవి విగ్రహాన్ని తయారు చేసి, బంగారు, ముత్యాల ఆభరణాలతో అలంకరించారు.
సమర్చితాం చందనగంధకుంకుమైరభ్యర్చ్య గౌరీం వరపంకజాదిభిః । నానోపహారైః శుభభక్తిభావితా లాస్యప్రయోగైర్ననృతుః కుమారికాః
సందలపు, పరిమళ ద్రవ్యాలు, కుంకుమతో గౌరీదేవిని పూజించి, ఉత్తమమైన పద్మాలు, ఇతర కానుకలు సమర్పించారు. శుభమైన భక్తితో నిండిన ఆ యువతులు నాట్యకళలో నిపుణత చూపిస్తూ నాట్యం చేశారు.
గాంధర్వమాశ్రిత్య పరం స్వరం తతో గేయం స్వభావధ్వనిభిః సమూర్ఛనమ్ । ఏణీదృశస్తాః ప్రజగుః కలాక్షరం తారప్రవృద్ధం గతిభిశ్చ సుస్వరమ్
గంధర్వ సంగీతాన్ని అనుసరించి, తమ సహజమైన మధుర స్వరాలతో, కలిపి కలిపి, ఆ మృగనేత్ర యువతులు అద్భుతమైన పాటలు పాడారు. వారి స్వరాలు మెల్లగా పైకి ఎక్కుతూ, అందంగా మారుతూ, వినేవారిని మంత్రముగ్ధులను చేశాయి.
తస్మిన్సుభావే రసవర్షహర్షం కన్యాస్వలం నిర్భరచిత్తవృత్తిషు । అచ్ఛోదతీర్థే ప్రవరే తదాగతః స్నాతుం మునేర్వేదనిధేః సుతోగ్రజః
ఆ ఆనందభరితమైన వాతావరణంలో, యువతుల హృదయాలు ఉల్లాసంతో నిండిపోయాయి. అచ్చోదా పవిత్ర నదీ తీరానికి, స్నానం చేయడానికి, ఆ ఋషి కుమారుడైన వేదజ్ఞుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
రూపేణ నిఃసీమతరో వరాననః ప్రఫుల్లపద్మాయతలోచనో యువా । విస్తీర్ణవక్షాః సుభుజోఽతిసుందరః శ్యామచ్ఛవిః కామఇవాపరో హి సః
అతని అందం అపారంగా మెరిసింది. అతని ముఖం ప్రకాశవంతంగా, కన్నులు వికసించిన పద్మపువ్వుల్లా విస్తరించి, యువకుడిగా, విస్తృతమైన ఛాతీతో, బలమైన భుజాలతో, ముద్దుగా కనిపించాడు. అతని శరీరం నలుపు రంగులో మెరిసిపోతూ, మరొక మన్మథుడు లాగా కనిపించాడు.
స బ్రహ్మచారీ సుశిఖో హి శోభతే దండేన యుక్తో ధనుషేవ మన్మథః । ఏణాజినప్రావరణః సముద్రధృగ్హేమాభమౌంజీకటిమేఖలః పరః
ఆ బ్రహ్మచారి, బాగా కట్టిన జటాతో, చేతిలో దండతో, మన్మథుడు ధనుస్సుతో ఉన్నట్లు, నల్ల మృగచర్మాన్ని ధరించి, సముద్రంలా లోతైన చూపుతో, బంగారు ముంజ కట్టుతో మెరిసిపోతూ, అందరికి భిన్నంగా నిలిచాడు.
తం దృష్ట్వా బ్రాహ్మణం బాలాస్తాస్తత్ర సరసస్తటే । జహృషుః కౌతుకావిష్టా అయం నో భవితాతిథిః
ఆ సరస్సు తీరంలో ఆ బ్రాహ్మణ యువకుణ్ని చూసిన ఆ బాలికలు, ఆశ్చర్యంతో ఆనందించి, 'ఇవ్వాడు మన అతిథి అవుతాడేమో' అని ఉల్లాసంగా భావించారు.
సంత్యక్తగీతనృత్యాస్తాస్తస్యాలోకనలాలసాః । హరిణ్యో లుబ్ధకేనేవ విద్ధాః కామేన సాయకైః
వారు పాడటం, నాట్యం చేయడం మానేసి, అతనిపైనే దృష్టి పెట్టారు. వేటగాడు బాణాలతో తగిలిన చిలుకల్లా, ప్రేమబాణాలతో గాయపడ్డారు.
పశ్యపశ్యేతి జల్పంత్యో ముగ్ధాః పంచ ససంభ్రమమ్ । తస్మిన్విప్రవరే యూని కామదేవభ్రమం యయుః
'చూడూ, చూడూ!' అంటూ ఉత్సాహంగా మాట్లాడుకుంటూ, ఆ అయిదుగురు అమాయక యువతులు, ఆ బ్రాహ్మణ యువకుని చూసి ప్రేమ మత్తులో మునిగిపోయారు.
పునఃపునస్తమభ్యర్చ్య నయనైః పంకజైరివ । పశ్చాద్విచారమారబ్ధమప్సరోభిః పరస్పరమ్
తరచూ తమ కమలమయమైన కళ్లతో అతనిని చూసి పూజించారు. తర్వాత ఆ అప్సరసలు పరస్పరం మాట్లాడుకోవడం మొదలుపెట్టారు.
యద్యయం కామదేవో హి రతిహీనః కథం భవేత్ । అథవాహ్యశ్వినౌ దేవౌ తావుభౌ యుగచారిణౌ
'ఇవ్వాడు మన్మథుడు అయితే, రతి లేకుండా ఎలా ఉంటాడు? లేదా, ఇద్దరూ కలిసే తిరిగే అశ్వినీ దేవతల్లో ఎవరో అయి ఉండవచ్చు.'
గంధర్వః కిన్నరో వాథ సిద్ధో వా కామరూపధృక్ । ఋషిపుత్రోఽథవా కశ్చిత్కశ్చిద్వా మనుజోత్తమః
'లేకపోతే, ఇతడు గంధర్వుడా? కిన్నరుడా? సిద్ధుడా? లేక ఋషిపుత్రుడా? లేదా మానవుల్లో గొప్పవాడా?'
అస్తి వా కశ్చిదేవాయం ధాత్రా సృష్టో హి నః కృతే । యథాభాగ్యవతామర్థే నిధానం పూర్వకర్మభిః
'లేదా, ఈయన దేవుడా? సృష్టికర్త మన కోసం సృష్టించినవాడా? అదృష్టవంతులకు పూర్వజన్మ ఫలంగా లభించిన ధనంగా వచ్చాడా?'
తథాస్మాకం కుమారీణాం గౌర్యానీతో వరోత్తమః । కరుణాజలకల్లోల లబ్ధాద్రీ ర్కృ!తచిత్తయా
'గౌరీ దేవి మాకు ఉత్తమ వరుణ్ని ఇచ్చినట్టు, మన హృదయాలు దయతో నిండినప్పుడు, మనకూ ఈ మంచి యువకుడు లభించాడు.'
మయా వృతస్త్వయా చాయం త్వయా వృతస్తథానయా । ఏవం పంచసుకన్యాసు వదంతీషు నృపోత్తమ
'నేను ఇతనిని ఎంచుకున్నాను, నువ్వూ ఎంచుకున్నావు, ఆమె కూడా ఇతనినే కోరుకుంది.' అని ఆ అయిదు యువతుల మధ్య మాట్లాడుకున్నారు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా!
శ్రుత్వా తద్వచనం తత్ర కృతమాధ్యాహ్నికక్రియః । చింతయామాస మేధావీ కిం కృత్వా సుకృతం భవేత్
ఆ మాటలు విని, మధ్యాహ్నిక కర్మలు ముగించుకున్న ఆ మేధావి, 'ఏం చేస్తే మంచి ఫలితం వస్తుందో?' అని ఆలోచించాడు.
గాధిసంభవపరాశరాదయః కండుదేవలముఖాశ్చ యే ద్విజాః । తేఽపి యోగి బలినో విమోహితాః లీలయా తదబలాభిరద్భుతమ్
గాధి, పరాశరుడు వంటివారు, కండు, దేవలుడు వంటి యోగబలంతో ఉన్న మహర్షులు కూడా, ఆ అద్భుతమైన స్త్రీల వల్ల సులభంగా మాయలో పడిపోయారు.
యోషితాం నయనతీక్ష్ణసాయకైర్భ్రూలతాసుదృఢచాపనిర్గతైః । ధన్వినా మకరకేతునా హతః కస్య నో పతతి వామనో మృగః
స్త్రీల కళ్ల నుంచి వచ్చే పదునైన ప్రేమబాణాలతో మన్మథుడు సంధించినప్పుడు, ఎవరు అతని బాణాలకు గురి కాకుండా ఉంటారు?
తావదేవ నయధీర్విరాజతే తావదేవ జనతాభయం భవేత్ । తావదేవ ధృతచిత్తతా భృశం తావదేవ గణనా కులస్య చ
మన జ్ఞానం, జనాల్లో భద్రత, మనస్సు స్థిరత, కుటుంబ గౌరవం ఇవన్నీ ఎంతకాలం ఉంటాయంటే—
తావదేవ తపసః ప్రగల్భతా తావదేవ శమసేవనం నృణామ్ । యావదేవ లలనేక్షణా స వైర్మాద్యతే ద్రుతమదైర్న పూరుషః
స్త్రీల చూపులు మనస్సును మత్తులో ముంచేంతవరకు మాత్రమే తపస్సు బలంగా ఉంటుంది, శాంతిని పాటించగలుగుతారు. ఆ తర్వాత అవన్నీ క్షీణించిపోతాయి.