ఈశ్వర ఉవాచ-। భృగుర్నామ ద్విజశ్రేష్ఠ ఋషీణాం ప్రవరో మునిః । ధ్యాయతే మాం సమాధిస్థో వరం ప్రార్థయతే ప్రియే
ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇతడు భృగు అనే పేరు కలిగిన ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడు, ఋషులలో ప్రముఖుడు. సమాధిలో నన్ను ధ్యానిస్తూ, వరం కోరుకుంటున్నాడు, ప్రియమైనవాడా.'
తత్ర ప్రహసితా దేవీ ఈశ్వరం ప్రత్యభాషత । ధూమావర్తశిఖా జాతా తతోఽద్యాపి న తుష్యసి । దురారాధ్యోఽసి తేన త్వం నాత్ర కార్యా విచారణా
అప్పుడు దేవి చిరునవ్వుతో ఈశ్వరునితో ఇలా చెప్పింది: 'ఇక్కడ పొగరాశి పుట్టింది, అయినా నువ్వు ఇంకా సంతృప్తి చెందలేదు. అందుకే నీవు సులభంగా ప్రసన్నుడు కవ్వు కాదు — ఇక విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.'
దేవ ఉవాచ-। న జ్ఞాయసే మహాదేవి అయం క్రోధేన చేష్టితః । దర్శయామి యథాతథ్యం ప్రియం తే చ కరోమ్యహమ్
దేవుడు ఇలా అన్నాడు: 'మహాదేవి, నీవు అర్థం చేసుకోలేవు. ఇది కోపంతో జరిగింది. నిజాన్ని నీకు చూపిస్తాను, నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తాను.'
స్మారితో దేవదేవేన ధర్మరూపో వృషస్తదా । స్మరణాదేవ దేవస్య వృషః శీఘ్రముపస్థితః
అప్పుడు దేవదేవుని స్మరణతో, ధర్మరూపుడైన వృషభుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. దేవుడు స్మరించగానే వృషభుడు వెంటనే వచ్చాడు.
ప్రాహాసౌ మానుషీం వాచమాదేశో దీయతాం ప్రభో । వల్మీకైశ్ఛాదితో విప్ర ఏనం భూమౌ నిపాతయ
ఆ వృషభుడు మానవ వాణితో ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ, ఆజ్ఞ ఇవ్వండి. వాల్మీకాలతో కప్పబడిన ఈ బ్రాహ్మణుడిని భూమిపై పడవేయండి.'
యోగస్థస్తు తతో ధ్యాయంస్తతస్తేన నిపాతితః । తత్క్షణాత్క్రోధసంతప్తో హస్తముత్క్షిప్తవాన్వృషమ్
ఆయన యోగంలో లీనమై ధ్యానం చేస్తుండగా, వృషభుడు అతన్ని భూమిపై పడవేశాడు. ఆ క్షణంలో కోపంతో మండిపడి, భృగు తన చేయిని వృషభునిపై ఎత్తాడు.
ఏవం సంభాషమాణస్తు కుత్ర గచ్ఛసి భో వృష । అద్య త్వామథ పాప్మానం ప్రత్యక్షం హన్మ్యహం వృష
అలా మాట్లాడుతుండగా, "ఏ వృషభా! నీవెక్కడికి వెళ్తున్నావు? ఈ రోజు నిన్ను, పాపాత్ముడా, నా కళ్ల ముందే సంహరిస్తాను," అని అన్నాడు.
ధర్షితస్తు తదా విప్రో హ్యంతరిక్షం గతం వృషమ్ । ఆకాశే ప్రేక్షతే భూయ ఏతదద్భుతముత్తమమ్
ఆ సమయంలో వృషభుడిని దూషించగా, ఆ బ్రాహ్మణుడు వృషభుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతున్నదాన్ని చూశాడు. ఆ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూస్తూ ఆశ్చర్యపోయాడు.
తతః ప్రహసితే రుద్రే ఋషిరగ్రే వ్యవస్థితః । తృతీయం లోచనం దృష్ట్వా వైలక్ష్యాత్పతితో భువి
అప్పుడు రుద్రుడు నవ్వుతుండగా, ఋషి ఆయన ముందుగా నిలబడి, మూడవ కన్ను కనిపెట్టిన వెంటనే, సిగ్గుతో నేలపై పడిపోయాడు.
ప్రణమ్య దండవద్భూమౌ స్తువతే పరమేశ్వరమ్ । ప్రణిపత్య భూతనాథం భవోద్భవం త్వామహం దివ్యరూపమ్ । భవభీతో భువనపతే భూతం విజ్ఞాపయే కించిత్
భూమిపై దండంగా నమస్కరించి, పరమేశ్వరుడిని స్తుతిస్తూ, "భూతనాథా! భవోద్భవా! దివ్యరూపుడా! భవభయంతో ఉన్న నేను, భువనపతీ! నీకు కొంత చెప్పాలనుకుంటున్నాను," అని ప్రార్థించాడు.
త్వద్గుణనికరాన్వక్తుం కః శక్తో భవతి మానుషో నాథ । వాసుకిరయం హి కదాచిద్వదనసహస్రం భవేద్యస్య
ప్రభూ! మానవుల్లో ఎవరు నీ అనంతమైన గుణాలను వివరించగలరు? వాసుకి వెయ్యి నోళ్ళు ఉన్నా, నీ మహిమను పూర్తిగా చెప్పలేడు.
భక్త్యా తవాపి శంకరభువనపతే త్వత్స్తుతౌ తు ముఖరస్య । వంద్య క్షమస్వ భవన్ప్రసీద మే తవ చరణపతితస్య
శంకరా! భువనపతీ! నేను ఎంత మాటలు చెప్పినా, నీపై ఉన్న భక్తిని మాత్రమే స్వీకరించు. నీ పాదాల వద్ద పడిపోయిన నన్ను క్షమించు, దయచేయు.
సత్వం రజస్తమస్త్వం స్థిత్యుత్పత్తౌ వినాశనే దేవ । త్వాం ముక్త్వా భువనపతే భువనేశ్వర నైవ దైవతం కించిత్
దేవా! నీవే సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు; నీవే సృష్టి, స్థితి, లయము. భువనేశ్వరా! నిన్ను తప్ప మరొక దేవుడు ఈ లోకంలో లేడు.
యమనియమయజ్ఞదానైర్వేదాభ్యాసావధారణోద్యోగాత్ । త్వద్భక్తేః సర్వమిదం నార్హతి కలాసహస్రాంశేన
యమ, నియమ, యజ్ఞం, దానం, వేదాభ్యాసం, శ్రద్ధతో చేసిన సాధన — ఇవన్నీ నీ భక్తికి వందవంతు భాగానికీ సరిపోవు.
ఉత్కృష్టరసరసాయనఖడ్గాంజనపాదుకాది సిద్ధిర్వా । చిహ్నాని భవత్ప్రణతానాం దృశ్యంత ఇహ జన్మని ప్రకటమ్
ఉత్తమమైన ఔషధాలు, ఖడ్గాలు, కాజలు, పాదుకలు, ఇతర సిద్ధులు — ఇవన్నీ నీకు నమస్కరించే వారికి ఈ జన్మలోనే స్పష్టంగా కనిపించే లక్షణాలు.
శాఠ్యేన నమతి యద్యపి దదాసి త్వం ధర్మమిచ్ఛతాం దేవ । భక్తిర్భవచ్ఛేదకరీ మోక్షాయ వినిర్మితా నాథ
దేవా! ఎవరైనా కపటంతో నమస్కరించినా, ధర్మాన్ని కోరేవారికి నీవు దయచేస్తావు. కానీ, భవబంధాన్ని తెంచే భక్తి మాత్రం మోక్షానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడింది, ప్రభూ!
పరదారపరస్వరతం పరిభవపరిదుఃఖశోకసంతప్తమ్ । పరవదనవీక్షణపరం పరమేశ్వర మాం పరిత్రాహి
పరస్త్రీ, పరధనంపై ఆసక్తితో, అవమానం, బాధ, శోకంతో కాలిపోతూ, ఇతరుల ముఖాలు చూడకుండా ఉండే నేను — పరమేశ్వరా! నన్ను రక్షించు.
అలీకాభిమానదగ్ధం క్షణభంగురవిభవవిలసితం దేవ । క్రూరం కుపథాభిముఖం పతితం మాం త్రాహి దేవేశ
అసత్య గర్వంతో కాలిపోయి, క్షణభంగురమైన ఐశ్వర్యంలో మునిగి, క్రూరంగా, చెడు మార్గంలో పడి, పతితుడైన నన్ను, దేవేశా! రక్షించు.
దీనేంద్రియగణసార్థైర్బంధుజనైరేవ పూరితా ఆశా । తుచ్ఛా తథాపి శంకర కిం మూఢం మాం విడంబయసి
నా ఆశలు ఇంద్రియ సుఖాలు, బంధువుల కోరికలతోనే నిండిపోయాయి. అయినా అవన్నీ వ్యర్థమే. అయినా శంకరా! మూర్ఖుడైన నన్ను ఎందుకు అపహాస్యం చేస్తున్నావు?
తృష్ణాం హరస్వ శీఘ్రం లక్ష్మీం మాం దేహి హృదయవాసినీం నిత్యామ్ । ఛింధి మదమోహపాశానుత్తారయ మాం మహాదేవ
నా తృష్ణను త్వరగా తొలగించు; హృదయంలో ఎప్పుడూ ఉండే లక్ష్మిని నాకు ప్రసాదించు. గర్వం, మాయ బంధాలను తెంచు; మహాదేవా! నన్ను రక్షించు.
కరుణాభ్యుదయం నామ స్తోత్రమిదం సిద్ధిదం దివ్యమ్ । యః పఠతి భక్తియుక్తస్తస్య తు తుష్యేద్భృగోర్యథాహి శివః
కరుణా ఉదయం అనే ఈ స్తోత్రం దివ్యమైనది, సిద్ధిని ప్రసాదించేది. దీన్ని భక్తితో చదివేవారికి, భృగువుకు శివుడు సంతోషించినట్లే, శివుడు ప్రసన్నుడవుతాడు.
ఈశ్వర ఉవాచ-। అహం తుష్టోస్మి తే విప్ర వరం ప్రార్థయ స్వేప్సితమ్ । ఉమయా సహితో దేవో వరం తస్య హి దాపయేత్
ఈశ్వరుడు పలికాడు: "బ్రాహ్మణా! నేను నీయందు సంతోషించాను. నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు. ఉమాతో కలిసి దేవుడు నీకు కావలసిన వరాన్ని ఇస్తాడు."
భృగురువాచ-। యది తుష్టోసి దేవేశ యది దేయో వరో మమ । రుద్రవేదీ భవేదేవమేతత్సంపాదయస్వ మే
భృగువు పలికాడు: "దేవేశా! మీరు సంతోషించారా? నాకు వరం ఇవ్వదలచారా? అయితే రుద్రవేదిక ఏర్పడాలని కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు దాన్ని అనుగ్రహించండి."
ఈశ్వర ఉవాచ-। ఏవం భవతు విప్రేంద్ర క్రోధస్థానం భవిష్యతి । న పితా పుత్రయోశ్చైవ ఏకవాక్యం భవిష్యతి
ఈశ్వరుడు పలికాడు: "అలా జరగనీ, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! ఇది కోపస్థానం అవుతుంది. అక్కడ తండ్రి, కుమారులు ఒకే మాట మాట్లాడరు."
తదాప్రభృతి బ్రహ్మాద్యాః సర్వే దేవాః సకిన్నరాః । ఉపాసంతో భృగోస్తీర్థం తుష్టో యత్ర మహేశ్వరః
ఆ సమయం నుండి బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, కిన్నరులతో కలిసి, భృగు తీర్థాన్ని పూజిస్తూ ఉంటారు. ఎందుకంటే అక్కడ మహేశ్వరుడు సంతోషంగా ఉంటాడు.
దర్శనాత్తస్య తీర్థస్య సద్యః పాపాత్ప్రముచ్యతే । అవశాః స్వవశాశ్చాపి మ్రియంతే తత్ర జంతవః
ఆ పవిత్ర స్థలాన్ని కేవలం చూసినవాడే వెంటనే పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. అక్కడ ఉన్న జీవులు తమ ఇష్టానుసారం లేదా ఇష్టంలేకుండా మరణిస్తారు.
గుహ్యాతిగుహ్యస్య గతిస్తేషాం నిఃసంశయా భవేత్ । ఏతత్క్షేత్రం సువిపులం సర్వపాపప్రణాశనమ్
వారు చేరే స్థానం అత్యంత రహస్యమైనది, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఈ క్షేత్రం విస్తృతంగా ఉండి, అన్ని పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
తత్ర స్నాత్వా దివం యాంతి యే మృతాస్తేఽపునర్భవాః । ఔపానహం తదా ఛత్రం దేయమన్నం చ కాంచనమ్
అక్కడ స్నానం చేసినవారు స్వర్గానికి చేరుకుంటారు. అక్కడ మరణించినవారు మళ్లీ జన్మించరు. ఆ సమయంలో పాదరక్షలు, గొడుగు, అన్నం, బంగారం దానం చేయాలి.
భోజనం చ యథాశక్త్యా అక్షయం తస్య తద్భవేత్ । సూర్యోపరాగే యో దద్యాద్దానం చైవ యథేచ్ఛయా
తన శక్తికి అనుగుణంగా అక్కడ ఇచ్చే భోజనం దాతకు ఎప్పటికీ తరుగదు. సూర్యగ్రహణ సమయంలో ఎవరు కావాలనుకుంటే వారు దానం చేస్తే,
తీర్థస్నానం తు యద్దానమక్షయం తస్య తద్భవేత్ । చంద్రసూర్యోపరాగేషు వృషోత్సర్గమనుత్తమమ్
తీర్థస్నానం చేసిన తర్వాత ఇచ్చే దానం దాతకు ఎప్పటికీ తరుగదు. చంద్రగ్రహణం లేదా సూర్యగ్రహణ సమయంలో వృషభాన్ని విడిచిపెట్టడం అత్యుత్తమం.