పితౄణాం తర్పణం కృత్వా ముచ్యతే చ ఋణత్రయాత్ । గణేశ్వరసమీపే తు గంగావదనముత్తమమ్
పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, మానవుడు మూడు రకాల ఋణాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు. గణపతుల సమీపంలో గంగా ప్రవాహానికి అద్భుతమైన ముఖద్వారం ఉంది.
అకామో వా సకామో వా తత్ర స్నాత్వా తు మానవః । ఆజన్మజనితైః పాపైర్ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
ఇక్కడ మనిషి కోరికతో అయినా, లేక కోరిక లేకుండానే స్నానం చేసినా, జన్మతః వచ్చిన పాపాలన్నింటి నుండి తప్పించుకుంటాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
సర్వదా పర్వదివసే స్నానం తత్ర సమాచరేత్ । పితౄణాం తర్పణం కృత్వా ముచ్యతే చ ఋణత్రయాత్
ప్రతి పర్వదినాన అక్కడ స్నానం చేయాలి. పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, మూడు రకాల ఋణాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
ప్రయాగే యత్ఫలం దృష్టం శంకరేణ మహాత్మనా । తదేవ నిఖిలం పుణ్యం గంగారాహ్వర్కసంగమే
ప్రయాగలో మహాత్ముడైన శంకరుడు పొందిన పుణ్యం అంతా గంగారాహ్వ అనే సంగమంలో కూడా లభిస్తుంది.
తస్యైవం పశ్చిమే స్థానే సమీపేనాతిదూరతః । దశాశ్వమేధికం నామ త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్
అదే పశ్చిమ భాగంలో, అక్కడి నుంచి చాలా దూరంగా కాని దగ్గరగా, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధమైన దశాశ్వమేధికం అనే స్థలం ఉంది.
ఉపోష్య రజనీమేకాం మాసి భాద్రపదే తథా । అమావస్యాం నరః స్నాత్వా వ్రజేద్వై యత్ర శంకరః
భాద్రపద మాసంలో ఒక రాత్రి ఉపవాసం చేసి, అమావాస్య రోజున అక్కడ స్నానం చేసినవాడు తప్పకుండా శంకరుడు ఉన్న లోకాన్ని పొందుతాడు.
సర్వదా పర్వదివసే స్నానం తత్ర సమాచరేత్ । పితౄణాం తర్పణం కృత్వా అశ్వమేధఫలం లభేత్
ప్రతి పర్వదినాన అక్కడ స్నానం చేయాలి. పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, అశ్వమేధ యాగఫలం పొందుతాడు.
దశాశ్వమేధాత్పశ్చిమతో భృగుర్బ్రాహ్మణసత్తమః । దివ్యం వర్షసహస్రం తు ఈశ్వరం పర్యుపాసత
దశాశ్వమేధం పశ్చిమంగా, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడైన భృగు మహర్షి, అక్కడ సహస్ర సంవత్సరాలు దైవికంగా పరమేశ్వరుని ఆరాధించాడు.
వల్మీకావస్థితశ్చాసౌ దక్షిణం చ నికేతనమ్ । ఆశ్చర్యం చ మహజ్జాతముమాయాః శంకరస్య చ
ఆయన వాల్మీకంలో నివసిస్తూ, దక్షిణ దిశలో ఉండేవాడు. అక్కడ ఉమాదేవి, శంకరునితో సంభంధించిన గొప్ప, ఆశ్చర్యకరమైన సంఘటన జరిగింది.
గౌరీ తు పృచ్ఛతే దేవం కోయమత్ర తు సంస్థితః । దేవో వా దానవో వాథ కథయస్వ మహేశ్వర
అప్పుడు గౌరీ దేవిని అడిగింది: 'ఇక్కడ ఉన్నవాడు ఎవరు? దేవుడా, లేక దానవుడా? మహేశ్వరా, నాకు చెప్పు.'
ఈశ్వర ఉవాచ-। భృగుర్నామ ద్విజశ్రేష్ఠ ఋషీణాం ప్రవరో మునిః । ధ్యాయతే మాం సమాధిస్థో వరం ప్రార్థయతే ప్రియే
ఈశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇతడు భృగు అనే పేరు కలిగిన ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడు, ఋషులలో ప్రముఖుడు. సమాధిలో నన్ను ధ్యానిస్తూ, వరం కోరుకుంటున్నాడు, ప్రియమైనవాడా.'
తత్ర ప్రహసితా దేవీ ఈశ్వరం ప్రత్యభాషత । ధూమావర్తశిఖా జాతా తతోఽద్యాపి న తుష్యసి । దురారాధ్యోఽసి తేన త్వం నాత్ర కార్యా విచారణా
అప్పుడు దేవి చిరునవ్వుతో ఈశ్వరునితో ఇలా చెప్పింది: 'ఇక్కడ పొగరాశి పుట్టింది, అయినా నువ్వు ఇంకా సంతృప్తి చెందలేదు. అందుకే నీవు సులభంగా ప్రసన్నుడు కవ్వు కాదు — ఇక విచారించాల్సిన అవసరం లేదు.'
దేవ ఉవాచ-। న జ్ఞాయసే మహాదేవి అయం క్రోధేన చేష్టితః । దర్శయామి యథాతథ్యం ప్రియం తే చ కరోమ్యహమ్
దేవుడు ఇలా అన్నాడు: 'మహాదేవి, నీవు అర్థం చేసుకోలేవు. ఇది కోపంతో జరిగింది. నిజాన్ని నీకు చూపిస్తాను, నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేస్తాను.'
స్మారితో దేవదేవేన ధర్మరూపో వృషస్తదా । స్మరణాదేవ దేవస్య వృషః శీఘ్రముపస్థితః
అప్పుడు దేవదేవుని స్మరణతో, ధర్మరూపుడైన వృషభుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. దేవుడు స్మరించగానే వృషభుడు వెంటనే వచ్చాడు.
ప్రాహాసౌ మానుషీం వాచమాదేశో దీయతాం ప్రభో । వల్మీకైశ్ఛాదితో విప్ర ఏనం భూమౌ నిపాతయ
ఆ వృషభుడు మానవ వాణితో ఇలా అన్నాడు: 'ప్రభూ, ఆజ్ఞ ఇవ్వండి. వాల్మీకాలతో కప్పబడిన ఈ బ్రాహ్మణుడిని భూమిపై పడవేయండి.'
యోగస్థస్తు తతో ధ్యాయంస్తతస్తేన నిపాతితః । తత్క్షణాత్క్రోధసంతప్తో హస్తముత్క్షిప్తవాన్వృషమ్
ఆయన యోగంలో లీనమై ధ్యానం చేస్తుండగా, వృషభుడు అతన్ని భూమిపై పడవేశాడు. ఆ క్షణంలో కోపంతో మండిపడి, భృగు తన చేయిని వృషభునిపై ఎత్తాడు.
ఏవం సంభాషమాణస్తు కుత్ర గచ్ఛసి భో వృష । అద్య త్వామథ పాప్మానం ప్రత్యక్షం హన్మ్యహం వృష
అలా మాట్లాడుతుండగా, "ఏ వృషభా! నీవెక్కడికి వెళ్తున్నావు? ఈ రోజు నిన్ను, పాపాత్ముడా, నా కళ్ల ముందే సంహరిస్తాను," అని అన్నాడు.
ధర్షితస్తు తదా విప్రో హ్యంతరిక్షం గతం వృషమ్ । ఆకాశే ప్రేక్షతే భూయ ఏతదద్భుతముత్తమమ్
ఆ సమయంలో వృషభుడిని దూషించగా, ఆ బ్రాహ్మణుడు వృషభుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతున్నదాన్ని చూశాడు. ఆ అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూస్తూ ఆశ్చర్యపోయాడు.
తతః ప్రహసితే రుద్రే ఋషిరగ్రే వ్యవస్థితః । తృతీయం లోచనం దృష్ట్వా వైలక్ష్యాత్పతితో భువి
అప్పుడు రుద్రుడు నవ్వుతుండగా, ఋషి ఆయన ముందుగా నిలబడి, మూడవ కన్ను కనిపెట్టిన వెంటనే, సిగ్గుతో నేలపై పడిపోయాడు.
ప్రణమ్య దండవద్భూమౌ స్తువతే పరమేశ్వరమ్ । ప్రణిపత్య భూతనాథం భవోద్భవం త్వామహం దివ్యరూపమ్ । భవభీతో భువనపతే భూతం విజ్ఞాపయే కించిత్
భూమిపై దండంగా నమస్కరించి, పరమేశ్వరుడిని స్తుతిస్తూ, "భూతనాథా! భవోద్భవా! దివ్యరూపుడా! భవభయంతో ఉన్న నేను, భువనపతీ! నీకు కొంత చెప్పాలనుకుంటున్నాను," అని ప్రార్థించాడు.
త్వద్గుణనికరాన్వక్తుం కః శక్తో భవతి మానుషో నాథ । వాసుకిరయం హి కదాచిద్వదనసహస్రం భవేద్యస్య
ప్రభూ! మానవుల్లో ఎవరు నీ అనంతమైన గుణాలను వివరించగలరు? వాసుకి వెయ్యి నోళ్ళు ఉన్నా, నీ మహిమను పూర్తిగా చెప్పలేడు.
భక్త్యా తవాపి శంకరభువనపతే త్వత్స్తుతౌ తు ముఖరస్య । వంద్య క్షమస్వ భవన్ప్రసీద మే తవ చరణపతితస్య
శంకరా! భువనపతీ! నేను ఎంత మాటలు చెప్పినా, నీపై ఉన్న భక్తిని మాత్రమే స్వీకరించు. నీ పాదాల వద్ద పడిపోయిన నన్ను క్షమించు, దయచేయు.
సత్వం రజస్తమస్త్వం స్థిత్యుత్పత్తౌ వినాశనే దేవ । త్వాం ముక్త్వా భువనపతే భువనేశ్వర నైవ దైవతం కించిత్
దేవా! నీవే సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు; నీవే సృష్టి, స్థితి, లయము. భువనేశ్వరా! నిన్ను తప్ప మరొక దేవుడు ఈ లోకంలో లేడు.
యమనియమయజ్ఞదానైర్వేదాభ్యాసావధారణోద్యోగాత్ । త్వద్భక్తేః సర్వమిదం నార్హతి కలాసహస్రాంశేన
యమ, నియమ, యజ్ఞం, దానం, వేదాభ్యాసం, శ్రద్ధతో చేసిన సాధన — ఇవన్నీ నీ భక్తికి వందవంతు భాగానికీ సరిపోవు.
ఉత్కృష్టరసరసాయనఖడ్గాంజనపాదుకాది సిద్ధిర్వా । చిహ్నాని భవత్ప్రణతానాం దృశ్యంత ఇహ జన్మని ప్రకటమ్
ఉత్తమమైన ఔషధాలు, ఖడ్గాలు, కాజలు, పాదుకలు, ఇతర సిద్ధులు — ఇవన్నీ నీకు నమస్కరించే వారికి ఈ జన్మలోనే స్పష్టంగా కనిపించే లక్షణాలు.
శాఠ్యేన నమతి యద్యపి దదాసి త్వం ధర్మమిచ్ఛతాం దేవ । భక్తిర్భవచ్ఛేదకరీ మోక్షాయ వినిర్మితా నాథ
దేవా! ఎవరైనా కపటంతో నమస్కరించినా, ధర్మాన్ని కోరేవారికి నీవు దయచేస్తావు. కానీ, భవబంధాన్ని తెంచే భక్తి మాత్రం మోక్షానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడింది, ప్రభూ!
పరదారపరస్వరతం పరిభవపరిదుఃఖశోకసంతప్తమ్ । పరవదనవీక్షణపరం పరమేశ్వర మాం పరిత్రాహి
పరస్త్రీ, పరధనంపై ఆసక్తితో, అవమానం, బాధ, శోకంతో కాలిపోతూ, ఇతరుల ముఖాలు చూడకుండా ఉండే నేను — పరమేశ్వరా! నన్ను రక్షించు.
అలీకాభిమానదగ్ధం క్షణభంగురవిభవవిలసితం దేవ । క్రూరం కుపథాభిముఖం పతితం మాం త్రాహి దేవేశ
అసత్య గర్వంతో కాలిపోయి, క్షణభంగురమైన ఐశ్వర్యంలో మునిగి, క్రూరంగా, చెడు మార్గంలో పడి, పతితుడైన నన్ను, దేవేశా! రక్షించు.
దీనేంద్రియగణసార్థైర్బంధుజనైరేవ పూరితా ఆశా । తుచ్ఛా తథాపి శంకర కిం మూఢం మాం విడంబయసి
నా ఆశలు ఇంద్రియ సుఖాలు, బంధువుల కోరికలతోనే నిండిపోయాయి. అయినా అవన్నీ వ్యర్థమే. అయినా శంకరా! మూర్ఖుడైన నన్ను ఎందుకు అపహాస్యం చేస్తున్నావు?
తృష్ణాం హరస్వ శీఘ్రం లక్ష్మీం మాం దేహి హృదయవాసినీం నిత్యామ్ । ఛింధి మదమోహపాశానుత్తారయ మాం మహాదేవ
నా తృష్ణను త్వరగా తొలగించు; హృదయంలో ఎప్పుడూ ఉండే లక్ష్మిని నాకు ప్రసాదించు. గర్వం, మాయ బంధాలను తెంచు; మహాదేవా! నన్ను రక్షించు.