నారద ఉవాచ-। అన్యస్మై దీయతాం భద్రే క్షీణవృతిశ్చ యో ద్విజః । వయం తు శీలసంపన్నా భక్తిస్తు క్రియతే మయా
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: సుభాగే, అది ఇంకొకరికి ఇవ్వండి, జీవనోపాధి లేని బ్రాహ్మణుడికి ఇవ్వండి. మేము మంచి స్వభావం కలవాళ్లం, నేను భక్తితో ఉండి పూజ చేస్తాను.
ఏవం తాసాం మనో హృత్వా సర్వాసాముపదిశ్య వా । జగామ భరతశ్రేష్ఠ స్వకీయం స్థానకం పునః
అలా అందరి మనస్సును ఆకర్షించి, వారికి బోధించి, నారదుడు తన స్థలానికి తిరిగి వెళ్లాడు, భరత వంశంలో శ్రేష్ఠుడా.
అత్రాకృష్టమనాస్తాస్తు అన్యత్రగతమానసాః । పురి ఛిద్రం సముత్పన్నం బాణస్య తు మహాత్మనః
అయితే వారి మనస్సులు అక్కడ లేవు, వేరే దిశగా పోయాయి. మహాత్ముడు బాణుని పట్టణంలో ఓ లోపం ఏర్పడింది.
నారద ఉవాచ- యన్మాం పృచ్ఛసి కౌంతేయ తన్నిబోధ చ తచ్ఛృణు । ఏతస్మిన్నంతరే రుద్రో నర్మదాతటమాస్థితః
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: కౌంతేయా, నీవు నన్ను అడిగింది విను, తెలుసుకో. అదే సమయంలో రుద్రుడు నర్మదా నదీ తీరంలో ఉన్నాడు.
నామ్నా హరేశ్వరం స్థానం త్రిషు లోకేషు విశ్రుతమ్ । తస్మిన్స్థానే మహాదేవశ్చింతయంస్త్రైపురం వధమ్
ఆ స్థలాన్ని హరేశ్వరమని అంటారు, మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది. అక్కడ మహాదేవుడు త్రిపుర సంహారాన్ని ఆలోచిస్తున్నాడు.
గాం(గా?)డీవం మందరం కృత్వా గుణం కృత్వా తు వాసుకిమ్ । స్థానం కృత్వా తు వైశాఖం విష్ణుం కృత్వా శరోత్తమమ్
భూమిని విల్లు చేసుకుని, మందర పర్వతాన్ని విల్లుదోణిగా, వాసుకిని తాడుగా, వైశాఖాన్ని స్థానం చేసుకుని, విష్ణువును శ్రేష్ఠమైన బాణంగా చేసుకున్నాడు.
అగ్రే చాగ్నిం ప్రతిష్ఠాప్య ముఖే వాయుః సమర్పితః । హయాశ్చ చతురో వేదాః సర్వదేవమయం రథమ్
ముందు అగ్నిని ఉంచి, నోటిలో వాయువును ఉంచి, నలుగు వేదాలను గుర్రాలుగా చేసుకున్నాడు; ఆ రథం అన్ని దేవతలతో కూడి ఉంది.
చక్రగౌ చాశ్వినౌ దేవావక్షం చక్రధరః స్వయమ్ । స్వయమింద్రశ్చ చాపాంతే బాణే వైశ్రవణః స్థితః
అశ్వినీదేవతలు చక్రాలుగా, చక్రధారి స్వయంగా అక్షంగా, ఇంద్రుడు విల్లుదొంతర చివర నిలబడి, వైశ్రవణుడు బాణం వద్ద ఉన్నాడు.
యమస్తు దక్షిణే హస్తే వామే కాలస్తు దారుణః । చక్రాణామారకే న్యస్తా గంధర్వా లోకవిశ్రుతాః
యముడు కుడివైపు నిలబడి, కాలుడు ఎడమవైపు భయంకరంగా ఉన్నాడు. గంధర్వులు, అందరికీ ప్రసిద్ధులు, ఆ చక్రాల నాభిలో ఉంచబడ్డారు.
ప్రజాపతీ రథశ్రేష్ఠే బ్రహ్మా చైవ తు సారథిః । ఏవం కృత్వా తు దేవేశః సర్వదేవమయం రథమ్
ప్రజాపతి ఉత్తమ రథికుడు, బ్రహ్మ స్వయంగా రథాన్ని నడిపేవాడు. ఇలా దేవతలందరి స్వరూపంగా దేవేంద్రుడు ఆ రథాన్ని తయారు చేశాడు.
సోతిష్ఠత్స్థాణుభూతో హి సహస్రం పరివత్సరాన్ । యదా త్రీణి సమేతాని అంతరిక్షచరాణి చ
అతడు వెయ్యేళ్ళు కదలకుండా అక్కడ నిలబడిపోయాడు. ఆ సమయంలో ఆకాశంలో తిరిగే మూడు నగరాలు ఒకచోట చేరాయి.
త్రిపురాణి త్రిశల్యేన తదా తాని బిభేద సః । శరః ప్రచోదితస్తత్ర రుద్రేణ త్రిపురం ప్రతి
అప్పుడు అతడు ఆ మూడు నగరాలను త్రిశూలబాణంతో ఛేదించాడు. ఆ బాణాన్ని రుద్రుడు త్రిపురాన్ని లక్ష్యంగా పంపించాడు.
భ్రష్టతేజా స్త్రియో జాతా బలం తేషాం వ్యశీర్యత । ఉత్పాతాశ్చ పురే తస్మిన్ప్రాదుర్భూతా సహస్రశః
వారి తేజస్సు పోయింది, ఆ నగరంలో స్త్రీలు పుట్టారు, వారి బలమంతా చెదిరిపోయింది. ఆ పట్టణంలో వేలాది అపశకునాలు ఉద్భవించాయి.
త్రిపురస్య వినాశాయ కాలరూపోభవత్తదా । అట్టహాసం ప్రముంచంతి రూపాః కాష్ఠమయాస్తథా
త్రిపురాన్ని నాశనం చేయడానికి, అప్పుడతడు కాలరూపాన్ని ధరించాడు. భయంకరంగా నవ్వుతూ, కలపతో చేసిన రూపాలు కూడా కనబడాయి.
నిమేషోన్మేషణం చైవ కుర్వంతి చిత్రకర్మణా । స్వప్నే పశ్యంతి చాత్మానం రక్తాంబరవిభూషితమ్
వారు కన్నులు మూసి తెరిచారు, విచిత్రమైన పనులు చేశారు. వారు స్వప్నంలో తాము ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి అలంకరించుకున్నట్టు చూశారు.
స్వప్నే పశ్యంతి తే చైవం విపరీతాని యాని తు । ఏతాన్పశ్యతి ఉత్పాతాంస్తత్ర స్థానే తు యే జనాః
వారు స్వప్నంలో ఇలాంటి విరుద్ధమైన దృశ్యాలు చూశారు. అక్కడ ఉన్న ప్రజలు ఆ అపశకునాలను చూశారు.
తేషాం బలం చ బుద్ధిశ్చ హరక్రోధేన నాశితమ్ । సంవర్తకో నామ వాయుర్యుగాంతప్రతిమో మహాన్
హరుడి కోపంతో వారి బలం, బుద్ధి నశించిపోయింది. యుగాంతానికి సమానమైన సంవర్తక అనే గొప్ప గాలి ఉప్పొంగింది.
సమీరితోనలశ్రేష్ఠ ఉత్తమాంగేషు బాధతే । జ్వలంతి పాదపాస్తత్ర పతంతి శిఖరాణి చ
ఆ గాలి వల్ల ఉత్తమమైన అగ్ని ఎత్తైన ప్రదేశాలను వేధించింది. అక్కడ చెట్లు మండిపోయాయి, పర్వత శిఖరాలు కూలిపోయాయి.
సర్వం తద్వ్యాకులీభూతం హాహాకారమచేతనమ్ । భగ్నోద్యానాని సర్వాణి క్షిప్రం తు ప్రజ్వలంతి చ
అక్కడ అన్నీ కలవరపడి, హాహాకారం ముంచుకొచ్చింది, అందరూ చైతన్యం కోల్పోయారు. అన్ని ఉద్యానవనాలు వెంటనే మండిపోయాయి.
తేనైవ దీపితం సర్వం జ్వలతే విశిఖైః శిఖైః । ద్రుమా ఆరామగండాని గృహాణి వివిధాని చ
అలా అన్నీ అగ్నితో మండిపోతూ, జ్వాలలు ఎగసిపడుతున్నాయి. చెట్లు, ఉద్యానవనాలు,色色గల ఇళ్ళు అన్నీ అగ్నికి ఆహుతయ్యాయి.
దశదిక్షు ప్రవృత్తోయం సమిద్ధో హవ్యవాహనః । తతః శిలాః ప్రముంచంతి దిశో దశ విభాగశః
పది దిక్కులన్నింటిలోను హవ్యవాహనుడు మండిపోతూ వ్యాపించాడు. వెంటనే పది దిక్కులవైపు రాళ్లు విరిగిపడి పడ్డాయి.
శిఖాసహస్రైరత్యుగ్రైః ప్రజ్వలంతి హుతాశనైః । సర్వం కింశుకసంప్రఖ్యం జ్వలితందృశ్యతే పురమ్
వెయ్యి జ్వాలలతో భయంకరమైన అగ్నులు మండాయి. ఆ పట్టణం మొత్తం పుష్పించిన కింశుక వృక్షాల్లా ఎర్రగా కనిపించింది.
గృహాద్గృహాంతరే నైవ గంతుం ధూమైశ్చ శక్యతే । హరకోపానలాదగ్ధం క్రందమానం సుదుఃఖితమ్
ఇళ్ళనుంచి ఇంకొక ఇల్లు పొగతో వెళ్లడం అసాధ్యమైంది. హరుడి కోపాగ్ని వల్ల పట్టణం బాగా కాలిపోయి, ప్రజలు విలపించారు.
ప్రదీప్తం సర్వతో దిక్షు దహ్యతే త్రిపురం పురమ్ । ప్రాసాదశిఖరాగ్రాణి విశీర్యంతి సహస్రశః
త్రిపుర నగరం అన్ని దిక్కులా మండిపోతూ కాలిపోయింది. అక్కడి కోటల శిఖరాలు వేల కొద్దీ కూలిపోయాయి.
నానారత్నవిచిత్రాణి విమానాన్యప్యనేకధా । గృహాణి చైవ రమ్యాణి దహ్యంతే దీప్తివహ్నినా
వివిధ రత్నాలతో అలంకరించిన అనేక విమానాలు, అందమైన ఇళ్ళు అన్నీ అగ్ని జ్వాలల్లో కాలిపోయాయి.
బాధంతే ద్రుమఖండేషు జనస్థానే తథైవ చ । దేవాగారేషు సర్వేషు ప్రజ్వలంతే జ్వలంత్యపి
అగ్ని అడవిలోని చెట్ల మధ్య, జనులు నివసించే ప్రదేశాల్లో వేధించింది. దేవాలయాలలో అన్నీ మండిపోతూ కాలిపోయాయి.
సీదంతి చానలస్పృష్టాః క్రందంతి వివిధై స్వరైః । గిరికూటనిభాస్తత్ర దృశ్యంతేంఽగారరాశయః
అక్కడ అగ్నికి తగిలినవారు కింద పడిపోతూ, రకరకాల అరుపులతో విలపిస్తున్నారు. అక్కడ పర్వతశిఖరాల్లాంటి అగ్గిపెట్టెలు కనిపిస్తున్నాయి.
స్తువంతి దేవదేవేశం పరిత్రాయస్వ మాం ప్రభో । అన్యోన్యం చ పరిష్వజ్య హుతాశనప్రపీడితాః
వారు దేవతల దేవుడైన ప్రభువును స్తుతిస్తూ, 'ప్రభూ! నన్ను కాపాడండి' అని ప్రార్థిస్తున్నారు. అగ్నిలో కాలిపోతూ, ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకుంటున్నారు.
దహ్యంతే దానవాస్తత్ర శతశోథ సహస్రశః । హంసకారండవాకీర్ణా నలినీ సహ పంకజా
అక్కడ వందలాది, వేలాది దానవులు అగ్నిలో కాలిపోతున్నారు. హంసలు, నెమళ్ళు నిండిన తామరపూల చెరువులు కూడా అగ్నికి ఆహుతయ్యాయి.
దహ్యంతేనలదగ్ధాని పురోద్యానాని దీర్ఘికాః । అమ్లానైః పంకజైశ్ఛన్నా విస్తీర్ణా యోజనైః శతైః
అక్కడ తామరపూలతో అలంకరించబడిన నగరోత్సవవనాలు, ఉద్యానవనాలు, పొడవైన చెరువులు, వందల యోజనాల వరకు విస్తరించి ఉన్నవి కూడా అగ్నిలో కాలిపోతున్నాయి.