తం దృష్ట్వా నియమేనాథ స్వాధ్యాయేన చ కర్షితమ్ । దిలీపం నృపతిశ్రేష్ఠం మునిః ప్రీతమనాభవత్
ఆ దిలీపుడిని, నియమంతో మరియు స్వాధ్యాయంతో నిబద్ధుడై ఉన్న రాజులను చూస్తూ, ఆ ముని హృదయంలో ఆనందం పొందాడు.
వసిష్ఠ ఉవాచ- అనేన తవ ధర్మజ్ఞ ప్రశ్రయేణ దమేన చ । సత్యేన చ మహాభాగ తుష్టోస్మి తవ సర్వశః
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — నీ వినయంతో, ఆత్మనిగ్రహంతో, సత్యంతో, ఓ ధర్మజ్ఞా, నేను నిన్ను పూర్తిగా సంతృప్తిగా చూచాను, ఓ భాగ్యవంతుడా.
యస్యేదృశస్తే ధర్మోయం పితరస్తారితాస్త్వయా । తేన పశ్యసి మాం పుత్ర యాజ్యశ్చాసి మమానఘ
నీకు ఇలాంటి ధర్మం ఉండటం వల్ల, నీ పితృదేవతలు నీ ద్వారా తరించబడ్డారు; అందువల్లనే నీవు నన్ను దర్శించగలిగావు, నా కుమారా, నీవు నా యజ్ఞానికి కూడా అర్హుడవు, ఓ పాపరహితుడా.
ప్రీతిర్మే వర్ద్ధతే తేఽద్య బ్రూహి కిం కరవాణి తే । యద్వక్ష్యసి నరశ్రేష్ఠ తస్య దాతాస్మి తేనఘ
ఈ రోజు నీపై నాకు మరింత ప్రేమ పెరిగింది — నీవు ఏది కోరుకుంటే చెప్పు, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, నీవు చెప్పినదాన్ని నేను తప్పకుండా అనుగ్రహిస్తాను, ఓ పాపరహితుడా.
దిలీప ఉవాచ-। వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞ సర్వలోకాభిపూజిత । కృతమిత్యేవ మన్యే హి యదహం దృష్టవాన్ప్రభుమ్
దిలీపుడు ఇలా అన్నాడు — వేదాలు మరియు వాటి ఉపాంగాల సారాన్ని తెలిసినవాడవు, అన్ని లోకాల్లో గౌరవింపబడే వాడవు; నేను నిన్ను దర్శించగలిగినదే నాకు పెద్ద వరంగా భావిస్తున్నాను, ప్రభూ.
యది త్వహమనుగ్రాహ్యస్తవ ధర్మ్మభృతాం వర । ప్రక్ష్యామి హృత్స్థం సందేహం తన్మే త్వం వక్తుమర్హసి
అయితే, నేను నీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడినైతే, ఓ ధర్మపరులలో శ్రేష్ఠుడా, నా హృదయంలో ఉన్న ఒక సందేహాన్ని అడగదలచుకున్నాను; దయచేసి దానిని నాకు వివరించాలి.
అస్తి మే భగవన్కశ్చిత్తీర్థే యో ధర్మసంశయః । తదహం శ్రోతుమిచ్ఛామి పృథక్సంకీర్తనం త్వయా
ఓ భగవంతుడా, తీర్థయాత్రలో ధర్మానికి సంబంధించిన నాకు ఒక సందేహం ఉంది; దయచేసి దానిని నాకు స్పష్టంగా వివరించమని కోరుతున్నాను.
ప్రదక్షిణాం యః పృథివీం కరోతి ద్విజసత్తమ । కిం ఫలం తస్య విప్రర్షే తన్మే బ్రూహి తపోధన
ఓ ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా, భూమిని ప్రదక్షిణం చేసే వాడికి ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది? దయచేసి ఆ ఫలితాన్ని నాకు చెప్పు, ఓ తపస్సులో నిపుణుడా.
వసిష్ఠ ఉవాచ-। కథయిష్యామి తదహమృషీణాం మత్పరాయణమ్ । తదేకాగ్రమనాస్తాత శృణు తీర్థేషు యత్ఫలమ్
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మునులు అత్యంత గొప్పగా భావించే విషయాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను; అందుకే, ఓ తాత, మనస్సును ఏకాగ్రంగా చేసి, తీర్థయాత్రలో లభించే ఫలితాన్ని విను.
యస్య హస్తౌ చ పాదౌ చ మనశ్చైవ సుసంయతమ్ । విద్యా తపశ్చ కీర్తిశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
యావత్కాలం ఎవరి చేతులు, కాళ్లు, మనస్సు పూర్తిగా నియంత్రణలో ఉంటాయో, ఎవరి విద్య, తపస్సు, కీర్తి నిలకడగా ఉంటాయో, అతడే తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
ప్రతిగ్రహాదుపావృత్తః సంతుష్టో నియతః శుచిః । అహంకారనివృత్తశ్చ స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవరైతే దానం తీసుకోవడం మానేసి, తృప్తిగా, నియమంగా, పవిత్రంగా, అహంకారం లేకుండా ఉంటారో, వారు తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
అకల్కికో నిరాహారోఽలబ్ధాహారో జితేంద్రియః । విముక్తః సర్వదోషైర్యః స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవరైతే మోసం లేకుండా, ఉపవాసంగా లేదా భోజనం దొరకకపోయినా, ఇంద్రియాలను జయించి, అన్ని దోషాల నుండి విముక్తులై ఉంటారో, వారు కూడా తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
అక్రోధనశ్చ రాజేంద్ర సత్యశీలో దృఢవ్రతః । ఆత్మోపమశ్చ భూతేషు స తీర్థఫలమశ్నుతే
రాజా! ఎవరైతే కోపం లేకుండా, నిజాయితీగా ప్రవర్తించి, వ్రతంలో దృఢంగా ఉండి, అన్ని జీవులను తనవారిగా భావిస్తారో, వారు తీర్థయాత్ర ఫలితాన్ని పొందుతారు.
ఋషిభిః క్రతవః ప్రోక్తా దేవేష్వపి యథాక్రమమ్ । ఫలం చైవ యథాతత్త్వం ప్రేత్య చేహ చ సర్వశః
ఋషులు దేవతల కోసం క్రమంగా యజ్ఞాలను చెప్పారు. వాటి ఫలితాలు కూడా నిజంగా, పూర్తిగా, మరణానంతరం మరియు ఈ లోకంలోనూ లభిస్తాయి.
న తే శక్యా దరిద్రేణ యజ్ఞాః ప్రాప్తుం మహీపతే । బహూపకరణా యజ్ఞా నానాసంభారవిస్తరాః
రాజా! పేదవారు అలాంటి యజ్ఞాలు చేయలేరు. ఎందుకంటే యజ్ఞాలకు ఎన్నో పరికరాలు, వివిధ సామగ్రి అవసరం.
ప్రాప్యంతే పార్థివైరేతే సమృద్ధైర్వా నరైః క్వచిత్ । న నిర్ధనైర్నరగణైరేకాత్మభిరసాధనైః
ఈ యజ్ఞాలు రాజులు లేదా కొంతమంది ధనవంతులు మాత్రమే చేయగలరు. పేదవారు లేదా ఒంటరిగా, సౌకర్యాలు లేని వారు చేయలేరు.
యో దరిద్రైరపి విధిః శక్యః ప్రాప్తుం జనేశ్వర । తుల్యో యజ్ఞఫలైః పుణ్యైస్తం నిబోధ మహీపతే
మనుష్యుల అధిపతీ! వినండి, పేదవారు కూడా చేయగల ఒక విధానం ఉంది. అది యజ్ఞ ఫలితానికి సమానమైన పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.
ఋషీణాం పరమం గుహ్యమిదం ధర్మ్మభృతాం వర । తీర్థాభిగమనం పుణ్యం యజ్ఞైరపి విశిష్యతే
ధర్మాన్ని పాటించే వారిలో శ్రేష్ఠుడా! ఇది ఋషుల గొప్ప రహస్యం. తీర్థయాత్ర చేసే పుణ్యం యజ్ఞాలకంటే గొప్పది.
అనుపోష్య త్రిరాత్రాణి తీర్థాభిగమనేన చ । అదత్వా కాంచనం గాశ్చ దరిద్రో నామ జాయతే
మూడు రాత్రులు ఉపవాసం లేకుండా, బంగారం లేదా గోవులు ఇవ్వకపోయినా, పేదవాడు తీర్థయాత్ర చేయడం వల్ల పుణ్యవంతుడవుతాడు.
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్ట్వా విపులదక్షిణైః । న తత్ఫలమవాప్నోతి తీర్థాభిగమనేన యత్
అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు పెద్దగా దక్షిణలు ఇచ్చి చేసినా, తీర్థయాత్ర వల్ల వచ్చే ఫలితాన్ని అందుకోలేరు.
నృలోకే దేవలోకస్య తీర్థం త్రైలోక్యవిశ్రుతమ్ । పుష్కరం తీర్థమాసాద్య దేవదేవసమో భవేత్
మనుష్య లోకంలో, మూడు లోకాలందరికి ప్రసిద్ధమైన తీర్థం పుష్కరం. పుష్కరాన్ని చేరితే దేవతల అధిపతితో సమానంగా అవుతారు.
దశకోటిసహస్రాణి తీర్థానాం వై మహీపతే । సాన్నిధ్యం పుష్కరే యేషాం త్రిసంధ్యం సూర్యవంశజ
సూర్యవంశజుడా, మహారాజా! పుష్కరంలో ప్రతి రోజు మూడు సంధ్యల సమయంలో పది కోట్ల తీర్థాల సన్నిధానం ఉంటుంది.
ఆదిత్యా వసవో రుద్రా సాధ్యాశ్చ సమరుద్గణాః । గంధర్వాప్సరసశ్చైవ తత్ర సన్నిహితాః ప్రభో
ప్రభూ! అక్కడ ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, మరుత్ గణాలు, గంధర్వులు, అప్సరసలు అందరూ ఉంటారు.
యత్ర దేవాస్తపస్తప్త్వా దైత్యా బ్రహ్మర్షయస్తథా । దివ్యయోగా మహారాజ పుణ్యేన మహతా ద్విజాః
మహారాజా! అక్కడ దేవతలు, దానవులు, బ్రహ్మర్షులు—allరూ దివ్యమైన ఏకాగ్రతతో, గొప్ప పుణ్యంతో తపస్సు చేశారు.
మనసాప్యభికామస్య పుష్కరాణి మనీషిణః । పూయంతే సర్వపాపాని నాకపృష్ఠే చ పూజ్యతే
పుష్కరాన్ని మనసులో కూడా కోరే జ్ఞానులకు అన్ని పాపాలు శుద్ధి అవుతాయి. వారు పరమ లోకంలో పూజింపబడతారు.
అస్మింస్తీర్థే మహాభాగ నిత్యమేవ పితామహః । ఉవాస పరమప్రీతో దేవదానవసంమతః
మహాభాగ! ఈ తీర్థంలో పితామహుడు ఎప్పుడూ పరమానందంగా, దేవతలు దానవులందరికి ప్రీతిపాత్రుడై నివసించాడు.
పుష్కరేషు మహాభాగ దేవాః సర్షిపురోగమాః । సిద్ధిం పరమికాం ప్రాప్తాః పుణ్యేన మహతాన్వితాః
మహాభాగ! పుష్కరాల్లో ఋషులతో కూడిన దేవతలు గొప్ప పుణ్యంతో పరమ సిద్ధిని పొందారు.
తత్రాభిషేకం యః కుర్యాత్పితృదేవార్చనే రతః । అశ్వమేధాద్దశగుణం ప్రవదంతి మనీషిణః
అక్కడ పితృదేవతల పూజలో నిమగ్నమై అభిషేకం చేసే వారు, అశ్వమేధ యజ్ఞం కన్నా పది రెట్లు ఎక్కువ ఫలితాన్ని పొందుతారని జ్ఞానులు చెబుతారు.
అప్యేకం భోజయేద్విప్రం పుష్కరారణ్యమాశ్రితః । తేనైతి పూజితాఁల్లోకాన్బ్రహ్మణః సదనే స్థితాన్
పుష్కర అరణ్యంలో నివసిస్తూ ఒక్క బ్రాహ్మణునికైనా భోజనం పెట్టినవాడు, బ్రహ్మ దేవుని లోకంలో ఉన్నవారు పొందే గౌరవాన్ని పొందుతాడు.
సాయంప్రాతః స్మరేద్యస్తు పుష్కరాణి కృతాంజలి । ఉపస్పృష్టం భవేత్తేన సర్వతీర్థేషు పార్థివ
రాజా! ఉదయం, సాయంత్రం చేతులు జోడించి పుష్కరాన్ని స్మరించినవాడు, అన్ని పవిత్ర తీర్థాల్లో స్నానం చేసినవాడిలా పవిత్రుడవుతాడు.