దశవర్షసహస్రాణి శతాని దశపంచ చ । జీవంతి తే మహాభాగా నిత్యం ముదితమానసాః
ఆ మహాభాగులు ఎప్పుడూ ఆనందంగా, పది వేల ఐదు వందల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.
దక్షిణేన తు నీలస్య నిషధస్యోత్తరేణ తు । వర్షం హిరణ్మయం నామ యత్ర హైరణ్వతీ నదీ
నీల పర్వతానికి దక్షిణంగా, నిషధ పర్వతానికి ఉత్తరంగా హిరణ్మయ అనే ప్రాంతం ఉంది, అక్కడ హైరణ్వతీ నది ప్రవహిస్తుంది.
యత్ర చాయం మహాప్రాజ్ఞాః పక్షిరాట్పతగోత్తమః । యజ్ఞానుగా విప్రవరా ధన్వినః ప్రియదర్శనాః
అక్కడే మహాప్రజ్ఞుడు అయిన పక్షిరాజు నివసిస్తాడు. యజ్ఞాలకు అంకితమైన బ్రాహ్మణులు, ధనుర్విద్యలో నిపుణులు, అందమైన వారు కూడా అక్కడ ఉంటారు.
మహాబలాస్తత్ర జనా విప్రా ముదితమానసాః । ఏకాదశసహస్రాణి వర్షాణాం తే తపోధనాః
అక్కడ శక్తివంతమైన ప్రజలు, సంతోషంగా ఉండే బ్రాహ్మణులు నివసిస్తారు. ఆ తపస్సుతో ఉన్నవారు పదకొండు వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.
ఆయుఃప్రమాణం జీవంతి శతాని దశ పంచ చ । శృంగాణి చ పవిత్రాణి త్రీణ్యేవ ద్విజపుంగవాః
వారు ఆయుష్షు మేర జీవిస్తారు, పది వందల ఐదు సంవత్సరాలు. అక్కడ మూడు పవిత్రమైన శిఖరాలు ఉన్నాయి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.
ఏకం మణిమయం తత్ర తథైకం రుక్మమద్భుతమ్ । సర్వరత్నమయం చైకం భవనైరుపశోభితమ్
అందులో ఒకటి మణులతో, మరొకటి అద్భుతమైన బంగారంతో, ఇంకొకటి రత్నాలతో నిర్మించబడి, భవనాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
తత్ర స్వయం ప్రభాదేవీ నిత్యం వసతి శండినీ । ఉత్తరేణ తు శృంగస్య సముద్రాంతే ద్విజోత్తమాః
అక్కడ స్వయంగా ప్రకాశించే ప్రభాదేవి ఎప్పుడూ నివసిస్తుంది, ఓ శండినీ. ఆ శిఖరానికి ఉత్తరంగా, సముద్రపు చివరలో, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా.
వర్షమైరావతం నామ తస్మాచ్ఛృంగవతః పరమ్ । న తు తత్ర సూర్యగతిర్జీర్యంతే న చ మానవాః
ఆ శిఖరానికి పక్కన ఐరావత అనే ప్రాంతం ఉంది. అక్కడ సూర్యుని ప్రయాణం లేదు, మనుషులు కూడా ఉండరు.
చంద్రమాశ్చ సనక్షత్రో జ్యోతిర్భూత ఇవావృతః । పద్మప్రభాః పద్మవర్ణాః పద్మపత్రనిభేక్షణాః
అక్కడ చంద్రుడు నక్షత్రాలతో కలిసి ప్రకాశిస్తూ, వెలుగుతో నిండినట్టు కనిపిస్తాడు. వారి కాంతి పద్మపుష్పాల వంటిది, రంగు పద్మపుష్పంలా, కళ్లూ పద్మదళాల్లా ఉంటాయి.
పద్మపత్రసుగంధాశ్చ జాయంతే తత్ర మానవాః । అనిష్పన్నా నష్టగంధా నిరాహారా జితేంద్రియాః
అక్కడ జన్మించే మనుషులకు పద్మదళాల సువాసన ఉంటుంది. సాధించని వారు సువాసన కోల్పోతారు, ఆహారం లేకుండా, ఇంద్రియాలను జయించినవారు అవుతారు.
దేవలోకచ్యుతాః సర్వే తథా విరజసో ద్విజాః । త్రయోదశసహస్రాణి వర్షాణాం తే ద్విజోత్తమాః
అందరూ దేవలోకంనుంచి పడి వచ్చినవారు, అలాగే పవిత్రమైన బ్రాహ్మణులు. ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు పదమూడు వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.
ఆయుఃప్రమాణం జీవంతి నరా ధార్మికపుంగవాః । క్షీరోదస్య సముద్రస్య తథైవోత్తరతః ప్రభుః
ఆ ధార్మికులు ఆయుష్షు మేర జీవిస్తారు. అలాగే, పాలు సముద్రానికి ఉత్తరంగా, ఓ ప్రభూ.
హరిస్తిష్ఠతి వైకుంఠః శకటే కనకామయే । అష్టచక్రం హి తద్యానం భూతయుక్తం మనోజవమ్
హరి వైన్కుంఠంలో, బంగారు రథంపై నిలబడి ఉంటాడు. ఆ రథానికి ఎనిమిది చక్రాలు ఉంటాయి, భూతగణాలు సేవ చేస్తుంటారు, అది మనస్సు వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది.
అగ్నివర్ణం మహాతేజో జాంబూనదవిభూషితమ్ । స ప్రభుః సర్వభూతానాం విభుశ్చ ద్విజసత్తమాః
ఆయన అగ్ని వర్ణుడై, అపారమైన తేజస్సుతో, బంగారు అలంకారాలతో మెరిసిపోతాడు. ఆ ప్రభువు అన్ని జీవుల అధిపతి, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్నవాడు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా!
సంక్షేపే విస్తరే చైవ కర్తా కారయితా తథా । పృథివ్యాపస్తథాకాశం వాయుస్తేజశ్చ సత్తమాః
సంక్షిప్తంగానూ, విస్తృతంగానూ, ఆయనే చేయువాడు, చేయించేవాడు కూడా. భూమి, నీరు, ఆకాశం, గాలి, అగ్ని — ఇవన్నీ ఆయనే, ఓ మేలైనవారూ!
స యజ్ఞః సర్వభూతానామాస్యం తస్య హుతాశనః
అన్ని జీవుల యజ్ఞం ఆయనే, ఆయన నోటిలోనే హవిస్సులు అర్పించబడతాయి, అది అగ్నిగా ఉంటుంది.
ఋషయ ఊచుః-। యదిదం భారతం వర్షం పుణ్యం పుణ్యవిధాయకమ్ । తత్సర్వం నః సమాచక్ష్వ త్వం హి నో బుద్ధిమాన్మతః
ఋషులు ఇలా అన్నారు — ఈ భారతదేశం పవిత్రమైనది, పుణ్యాన్ని ప్రసాదించేది. దాని గురించి మాకు పూర్తిగా వివరించు; ఎందుకంటే నీవు మాకు జ్ఞానవంతుడివిగా భావించబడుతున్నావు.
సూత ఉవాచ-। అత్ర తే కీర్త్తయిష్యామి వర్షం భారతముత్తమమ్ । ప్రియ మిత్రస్య దేవస్య మనోర్వైవస్వతస్య చ
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — ఇక్కడ నేను మీకు భారతదేశాన్ని, ఉత్తమమైనదాన్ని, దేవతల మిత్రుడు అయిన మను, వైవస్వతుని కుమారుడు ఎంతో ప్రేమించిన భూమిని వివరించబోతున్నాను.
పృథోశ్చ ప్రాజ్ఞ వై న్యస్య తథైక్ష్వాకోర్మహాత్మనః । యయాతేరంబరీషస్య మాంధాతుర్నహుషస్య చ
అలాగే ప్రథు మహర్షి, మహాత్ముడు అయిన ఇక్ష్వాకు, యయాతి, అంబరీషుడు, మంధాత, నహుషుడు — వీరి కథలు కూడా ఉంటాయి.
తథైవ ముచుకుందస్య కుబేరోశీనరస్య చ । ఋషభస్య తథైలస్య నృగస్య నృపతేస్తథా
అలాగే ముచుకుందుడు, కుబేరుడు, శీనుడు, ఋషభుడు, ఇళుడు, నృగుడు, రాజు కూడా ఉన్నారు.
కుశికస్యైవ రాజర్షేర్గాధేశ్చైవ మహాత్మనః । సోమస్య చైవ రాజర్షేర్దిలీపస్య తథైవ చ
రాజర్షి అయిన కుశికుడు, మహాత్ముడు అయిన గాధి, రాజర్షి సోముడు, దిలీపుడు — వీరి కథలు కూడా ఉన్నాయి.
అన్యేషాం చ మహాభాగాః క్షత్రియాణాం బలీయసామ్ । సర్వేషామేవ భూతానాం ప్రియం భారతముత్తమమ్
ఇంకా ఇతర మహాభాగ్యశాలి, పరాక్రమశాలి క్షత్రియుల కథలు కూడా ఉన్నాయి. భారతదేశం అన్న జీవులకు ఎంతో ప్రియమైనది.
తతో వర్షం ప్రవక్ష్యామి యథాశ్రుతమహో ద్విజాః । మహేంద్రో మలయఃసహ్యః శుక్తిమానృక్షవానపి
ఇప్పుడు నేను మీకు ఆ భూమిని, విన్న విధంగా వివరించబోతున్నాను, ఓ ద్విజులారా! మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, శుక్తిమాన్, ఋక్ష పర్వతాలు కూడా ఉన్నాయి.
వింధ్యశ్చ పారియాత్రశ్చ సప్తైతే కులపర్వతాః । తేషాం సహస్రశో విప్రా పర్వతాస్తే సమీపతః
వింధ్య, పరియాత్ర — ఇవి కలిపి ఏడు ప్రధాన పర్వతాలు. వాటి దగ్గర వేలాది పర్వతాలు ఉన్నాయి, ఓ బ్రాహ్మణులారా!
అవిజ్ఞాతాః సారవంతో విపులాశ్చిత్రసానవః । అన్యే తు యే పరిజ్ఞాతా హ్రస్వా హ్రస్వోపజీవినః
వాటిలో కొన్ని తెలియని, సారవంతమైన, విస్తారమైనవి, విచిత్రమైన శిఖరాలతో ఉంటాయి. మరికొన్ని తెలిసినవి, చిన్నవి, చిన్నవారికి ఆధారంగా ఉంటాయి.
ఆర్యమ్లేచ్ఛసధర్మాణస్తే మిశ్రాః పురుషా ద్విజాః । నదీం పిబంతి విమలాం గంగాం సింధుంసరస్వతీమ్
అక్కడ, ఓ ద్విజులారా, ఆర్యులు, మ్లేచ్ఛులు కలిసిమెలిసి నివసిస్తారు. వారు గంగా, సింధు, సరస్వతి వంటి పవిత్రమైన నదుల నీరు తాగుతారు.
గోదావరీం నర్మదాం చ బహూదాం చ మహానదీమ్ । శతద్రుం చంద్రభాగాం చ యమునాం చ మహానదీమ్
గోదావరి, నర్మద, బహుదా అనే మహానది, శతద్రు, చంద్రభాగ, యమున అనే మహానది కూడా ఉన్నాయి.
దృషద్వతీం వితస్తాం చ విపాపాం స్వచ్ఛవాలుకామ్ । నదీం వేత్రవతీం చైవ కృష్ణాం వేణీం చ నిమ్నగామ్
దృశద్వతి, వితస్తా, పాపరహితమైన, నిర్మలమైన ఇసుకల నది, వేత్రవతి, కృష్ణా, వేణి అనే ప్రవహించే నదులు కూడా ఉన్నాయి.
ఇరావతీం వితస్తాం చ పయోష్ణీం దేవికామపి । వేదస్మృతిం వేదశిరాం త్రిదివాం సింధులా కృమిమ్
ఇరవతి, వితస్తా, పయోష్ణి, దేవికా, వేదస్మృతి, వేదశిర, త్రిదివ, సింధులా, క్రమి అనే నదులు కూడా ఉన్నాయి.
కరీషిణీం చిత్రవహాం త్రిసేనాం చైవ నిమ్నగామ్ । గోమతీం ధూతపాపాం చ చందనాం చ మహానదీమ్
కరీషిణి, చిత్రవహ, త్రిసేన అనే ప్రవహించే నదులు, గోమతి, ధూతపాప, చందన అనే మహానదులు కూడా ఉన్నాయి.