లవణేన సముద్రేణ సమంతాత్పరివారితః । యథా హి పురుషః పశ్యేదాదర్శే ముఖమాత్మనః
అది చుట్టూ ఉప్పు సముద్రంతో ఆవృతమై ఉంది; మనిషి అద్దంలో తన ముఖాన్ని చూసినట్టు.
ఏవం సుదర్శనో ద్వీపో దృశ్యతే చక్రమండలః । ద్విరంశే పిప్పలస్తస్య ద్విరంశే చ శశో మహాన్
అలాగే, సుదర్శన ద్వీపం చక్రంలా కనిపిస్తుంది; ఒక భాగంలో అశ్వత్థ వృక్షం, ఇంకొక భాగంలో గొప్ప ముషికం ఉంది.
సర్వౌషధిం సమాదాయ సర్వతః పరివారితః । ఆపస్తతోన్యా విజ్ఞేయాః శేషః సంక్షేప ఉచ్యతే
అన్ని ఔషధ మొక్కలను సమీకరించి, అది అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడి ఉంది; మిగతా నీళ్ళు కూడా అర్థం చేసుకోవాలి, మిగిలినది సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.
ఋషయ ఊచుః-। ఉక్తో యస్య చ సంక్షేపో బుద్ధిమన్విధివత్త్వయా । తత్త్వజ్ఞశ్చాసి సర్వస్య విస్తరం సూత నో వద
ఋషులు ఇలా అన్నారు: నీవు వివేకంతో, నియమానుసారం సంక్షిప్తంగా వివరించావు; నీవు అన్నిటి తత్వాన్ని తెలిసినవాడివి, కాబట్టి వివరంగా చెప్పు సూతా.
యావాన్భూమ్యవకాశోయం దృశ్యతే శశలక్షణే । తస్య ప్రమాణం ప్రబ్రూహి తతో వక్ష్యసి పిప్పలమ్
ముషికం ఉన్న ప్రాంతంలో భూమి ఎంత విస్తరించి ఉందో, దాని పరిమాణాన్ని చెప్పు; తరువాత అశ్వత్థ వృక్షాన్ని వివరించు.
ఏవం తైః కిల పృష్టః స సూతో వాక్యమథాబ్రవీత్ । సూత ఉవాచ-। ప్రాగాయతా మహాప్రాజ్ఞాః షడేతే రత్నపర్వతాః
అలా వారు అడిగినప్పుడు, సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: మహా జ్ఞానులారా, తూర్పు వైపునకు ఆరు రత్న పర్వతాలు విస్తరించి ఉన్నాయి.
అవగాఢా హ్యుభయతః సముద్రౌ పూర్వపశ్చిమౌ । హిమవాన్హిమకూటశ్చ నిషధశ్చ నగోత్తమః
ఈ పర్వతాలు తూర్పు, పడమర సముద్రాలతో రెండు వైపులా మునిగినవిగా ఉన్నాయి; హిమవంతు, హిమకూటం, నిషధం అనే ఉత్తమ పర్వతాలు.
నీలశ్చ వైడూర్యమయః శ్వేతశ్చ శశిసన్నిభః । సర్వధాతుపినద్ధశ్చ శృంగవాన్నామపర్వతః
నీలాచలం వైడూర్య రత్నంతో, శ్వేతపర్వతం చంద్రుడిలా తెల్లగా, వివిధ లోహాలతో ముడిపడిన శృంగవాన్ అనే పర్వతం కూడా ఉన్నాయి.
ఏతే వై పర్వతా విప్రాః సిద్ధచారణసేవితాః । తేషామంతరవిష్కుంభౌ యోజనాని సహస్రశః
విప్రులారా, ఈ పర్వతాలను సిద్ధులు, చారణులు సేవిస్తారు; వాటి మధ్య దూరాలు వేల యోజనలుగా ఉంటాయి.
తత్ర పుణ్యా జనపదాస్తాని వర్షాణి సత్తమాః । వసంతి తేషాం సత్త్వాని నానాజాతీని సర్వశః
అక్కడ పవిత్రమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి, అవే ఉత్తమ భూములు; అక్కడ వివిధ జాతుల జీవులు నివసిస్తారు.
ఇదం తు భారతం వర్షం తతో హైమవతం పరమ్ । హేమకూటాత్పరం చైవ హరివర్షం ప్రచక్షతే
ఇది భారత వర్షం, దాని తరువాత హిమవంతు ప్రాంతం; హేమకూటం తరువాత హరివర్షం అని పిలుస్తారు.
దక్షిణేన తు నీలస్య నిషధస్యోత్తరేణ చ । ప్రాగాయతో మహాభాగా మాల్యవాన్నామ పర్వతః
నీలాచలానికి దక్షిణంగా, నిషధానికి ఉత్తరంగా, మహా భాగ్యశాలి మాల్యవంతు అనే గొప్ప పర్వతం విస్తరించి ఉంది.
తతః పరం మాల్యవతః పర్వతో గంధమాదనః । పరిమండలస్తయోర్మధ్యే మేరుః కనకపర్వతః
అందుకు తరువాత, మాల్యవత్పర్వతానికి ఉత్తరంగా గంధమాదనపర్వతం ఉంది. ఆ ఇద్దరి మధ్యలో, వలయాకారంగా, బంగారు మెరుపుతో మెరుస్తూ, మేరు పర్వతం నిలిచుంది.
ఆదిత్యతరుణాభాసో విధూమ ఇవ పావకః । యోజనానాం సహస్రాణి చతురశీతిరుచ్ఛ్రితః
ఆ పర్వతం ఉదయించే సూర్యుని కాంతిలా ప్రకాశిస్తుంది; పొగలేని అగ్నిలా మెరిసిపోతుంది. అది ఎనభై నాలుగు వేల యోజనాల ఎత్తుకు ఎదిగిఉంది.
అధస్తాచ్చతురశీతిర్యోజనానాం ద్విజోత్తమాః । ఊర్ధ్వమధశ్చ తిర్యక్చ లోకానావృత్య తిష్ఠతి
దాని అడుగున కూడా ఎనభై నాలుగు వేల యోజనాలు విస్తరించి ఉంది. పైకి, కిందకి, అడ్డంగా — అన్ని లోకాలను ఆవరించి నిలిచిఉంది.
తస్య పార్శ్వేష్వమీ ద్వీపాశ్చత్వారః సంస్థితా ద్విజాః । భద్రాశ్వః కేతుమాలశ్చ జంబూద్వీపశ్చ సత్తమాః
ఆ పర్వతానికి పక్కన, బ్రాహ్మణులారా, ఈ నాలుగు గొప్ప ద్వీపాలు ఉన్నాయి — భద్రాశ్వ, కేతుమాల, జంబూద్వీపం.
ఉత్తరాశ్చైవ కురువః కృతపుణ్య ప్రతిశ్రయాః । విహంగసుముఖో యస్తు సుపార్శ్వస్యాత్మజః కిల
ఉత్తరంగా, పుణ్యకార్యాలు చేసినవారికి ఆశ్రయమైన ఉత్తరకురువులు ఉన్నారు. అక్కడే, సుపార్శ్వుని కుమారుడైన విహంగసుముఖుడు కూడా ఉంటాడు.
స వై విచింతయామాస సౌవర్ణాన్ప్రేక్ష్య వాయసాన్ । మేరురుత్తమమధ్యానామధమానాం చ పక్షిణామ్
అతను బంగారు కాకులను చూసి, పక్షులలో మేరు పర్వతం ఎక్కడ ఉన్నదో — ఎత్తైనదా, మధ్యమా, తక్కువదా — అని ఆలోచించసాగాడు.
అవిశేషకరో యస్మాత్తస్మాదేనం త్యజామ్యహమ్ । తమాదిత్యోనుపర్యేతి సతతం జ్యోతిషాం వరః
అది ఏదైనా తేడా చూపదు కాబట్టి, నేను దాన్ని వదిలేస్తాను. కాంతులలో శ్రేష్ఠమైన సూర్యుడు ఎప్పుడూ దాని వెనుకనే పోతుంటాడు.
చంద్రమాశ్చ సనక్షత్రో వాయుశ్చైవ ప్రదక్షిణః । స పర్వతో మహాప్రాజ్ఞా దివ్యపుష్పసమన్వితః
చంద్రుడు నక్షత్రాలతో పాటు, గాలి కూడా దాన్ని ప్రదక్షిణగా చుట్టుకుంటాయి. ఆ పర్వతం, మహాజ్ఞులారా, దివ్యపుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
భవనైరావృతైః సర్వైః ర్జాంబూనదమయైః శుభైః । తత్ర దేవగణా విప్రా గంధర్వాసురరాక్షసాః
అది అన్ని వైపులా జంబూ బంగారంతో చేసిన అందమైన భవనాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. అక్కడ దేవతలు, గంధర్వులు, అసురులు, రాక్షసులు ఉన్నారు, బ్రాహ్మణులారా.
అప్సరోగణసంయుక్తాః శైలే క్రీడంతి సర్వదా । తత్ర బ్రహ్మా చ రుద్రశ్చ శక్రశ్చాపి సురేశ్వరః
అప్సరసల సమూహాలతో కలిసి వారు ఎప్పుడూ ఆ పర్వతంపై ఆడుకుంటారు. అక్కడే బ్రహ్మ, రుద్రుడు, దేవతల అధిపతి శక్రుడు కూడా ఉంటారు.
సమేత్య వివిధైర్యజ్ఞైర్యజంతేఽనేక దక్షిణైః । తుంబురుర్నారదశ్చైవ విశ్వావసుర్హాహా హూహూః
వారు అందరూ చేరి, ఎన్నో రకాల యజ్ఞాలు, అనేక దక్షిణలతో నిర్వహిస్తారు. తుంబురు, నారదుడు, విశ్వావసు, హాహా, హూహూ అక్కడ ఉంటారు.
అభిగమ్యామరశ్రేష్ఠం స్తువంతి వివిధైః స్తవైః । సప్తర్షయో మహాత్మానః కశ్యపశ్చ ప్రజాపతిః
అమరులలో శ్రేష్ఠుడిని చేరి, వారు అనేక స్తోత్రాలతో స్తుతిస్తారు. అక్కడే మహాత్ములైన సప్తర్షులు, ప్రాణికోటుల కర్త అయిన కశ్యపుడు కూడా ఉంటారు.
తత్ర గచ్ఛంతి భద్రం వః సదా పర్వణి పర్వణి । తస్యైవ మూర్ద్ధన్యుశనా కావ్యో దైత్యైర్మహీయతే
ప్రతి పర్వదినాన, వారు అక్కడికి వెళ్తారు. మీకు మంగళం కలగాలి. ఆ పర్వత శిఖరంపై ఉశనాస్కావ్యుడు దైత్యులచే ఘనంగా గౌరవించబడతాడు.
తస్య హైమాని రత్నాని తస్యైతే రత్నపర్వతాః । తస్మాత్కుబేరో భగవాంశ్చతుర్థం భాగమశ్నుతే
దాని రత్నాలు బంగారుతో మెరిసిపోతుంటాయి. అవే రత్నపర్వతాలు. అందుకే, భాగ్యశాలి అయిన కుబేరుడు అక్కడ నాలుగవ భాగాన్ని అనుభవిస్తాడు.
తతః కలాంశం విత్తస్య మనుష్యేభ్యః ప్రయచ్ఛతి । పర్వతస్యాంతరే దివ్యం సర్వర్తుకుసుమైశ్చితమ్
అక్కడినుంచి, కుబేరుడు ధనంలో కొంత భాగాన్ని మనుష్యులకు ఇస్తాడు. ఆ పర్వతం లోపల అన్ని ఋతువుల పువ్వులతో అలంకరించబడిన దివ్యవనముంది.
కర్ణికారవనం రమ్యం శిలాజాలసముచ్ఛ్రితమ్ । తత్ర సాక్షాత్పశుపతిర్దివ్యభూతైః సమావృతః
అక్కడ శిలల సమూహాలతో పైకి ఎదిగిన, అందమైన కర్ణికార వనం ఉంది. అక్కడే భూతగణాలతో కూడిన పశుపతి ప్రత్యక్షంగా ఉంటాడు.
ఉమాసహాయోభగవాన్రమతే భూతభావనః । కర్ణికారమయీం మాలాం బిభ్రదాపాదలంబినీమ్
ప్రాణికోటులకు జనకుడైన భగవంతుడు, ఉమాదేవితో కలిసి అక్కడ ఆనందంగా విహరిస్తాడు. ఆయన కాళ్ల వరకు వేలాడే కర్ణికారపువ్వుల మాల ధరించి ఉంటాడు.
త్రిభిర్నేత్రైః కృతోద్ద్యోతస్త్రిభిః సూర్యైరివోదితైః । తముగ్రతపసః సిద్ధాః సువ్రతాః సత్యవాదినః
మూడు కళ్ళతో, మూడు సూర్యులు ఉదయించినట్లుగా ప్రకాశిస్తూ, ఘోరతపస్సు, మంచి వ్రతాలు, సత్యవాక్కుతో ఉన్న సిద్ధులు ఆయనను చేరుతారు.