ప్రాలపం రామచంద్రేతి శుకరాజేతి పండిత । శ్లోకరాజేతి తం విప్ర మోహాచ్చలితమానసః
మోహంతో నా మనసు తడబడిపోతూ, 'రామా', 'శుకా', 'పండితా', 'శ్లోకరాజా' అని పదే పదే పలికేవాడిని, బ్రాహ్మణా!
తతోఽహం దుఃఖసంతప్తః సంజాతః స్వేనకర్మణా । వియోగేనాపి విప్రేంద్ర శుకస్య శృణు సాంప్రతమ్
ఆ దుఃఖంతో బాధపడుతూ, నా స్వకర్మ ఫలితంగా నేను జన్మించాను. శుకపక్షి వేరుపడిన బాధతో కూడి, ఇప్పుడు ఆ శుకపక్షి గురించి విను, బ్రాహ్మణాధిపతీ!
విస్మృతం తన్మయా జ్ఞానం సిద్ధేనాపి ప్రకాశితమ్ । సంస్మరఞ్ఛోకసంతప్తస్తం శుకం చాటుకారకమ్
సిద్ధుడైనా నాకు తెలిపిన ఆ జ్ఞానం నేను మరచిపోయాను. ఆ మధురంగా మాట్లాడే శుకపక్షిని గుర్తు చేసుకుంటూ, దుఃఖంలో కాలిపోతున్నాను.
వత్సవత్సేతి నిత్యం వై ప్రలపఞ్ఛృణు భార్గవ । గద్యపద్యమయైర్వాక్యైః సంస్కృతాక్షరసంయుతైః
'బిడ్డా, బిడ్డా' అని ఎప్పుడూ పలుకుతూ ఉండేవాడిని. విను భార్గవా! గద్యపద్యమయమైన, సంస్కృతాక్షరాలతో కూడిన మాటలతో.
త్వాం వినా కశ్చ మాం వత్స బోధయిష్యతి సాంప్రతమ్ । కథాభిస్తు విచిత్రాభిః పక్షిరాజప్రసాద్య మామ్
నీవు లేని ఈ సమయంలో, నా బిడ్డా, నన్ను ఎవరు బోధిస్తారు? పక్షిరాజు అనుగ్రహంతో, విచిత్రమైన కథలతో నన్ను ఆకట్టుకునే నీవే నాకు తోడు.
అస్మిన్సునిర్జనోద్యానే విహాయ క్వ గతో భవాన్ । కేన దోషేణ లిప్తోస్మి తన్మే కథయ సాంప్రతమ్
ఈ నిర్మానుష్యమైన తోటలో నన్ను వదిలేసి నీవెక్కడికి పోయావు? నేను ఏ తప్పు చేశానో చెప్పు, దాని వల్లే నాకు ఈ దుస్థితి వచ్చిందా?
ఏవంవిధైరహం వాక్యైః కరుణైస్తైస్తు మోహితః । ఏవమాది ప్రలప్యాహం శోకేనాపి సుపీడితః
ఇలాంటి దుఃఖభరితమైన మాటలతో నేను మౌఢ్యానికి లోనయ్యాను; ఇలా పలకుతూ, ఇంకా ఎక్కువగా మాట్లాడుతూ, నేను శోకంతో పూర్తిగా నిండిపోయాను.
మృతోహం తేన మోహేన తద్భావేనాపి మోహితః । మరణే యాదృశో భావో మతిశ్చాసీచ్చ యాదృశీ
ఆ మౌఢ్యంతో నేను మరణించాను; ఆ స్థితిలోనే నా మనస్సు మునిగిపోయింది. మరణ సమయంలో నాకు ఉన్న భావం, ఆలోచన కూడా అలాగే ఉండిపోయింది.
తాదృశేనాపి భావేన జాతోఽహం ద్విజసత్తమ । గర్భవాసో మయా ప్రాప్తో జ్ఞానస్మృతివిధాయకః
అదే భావంతో, ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను మళ్లీ జన్మించాను; గర్భంలో ప్రవేశించి, జ్ఞానం, స్మృతి కలిగినవాడిగా పుట్టాను.
స్మృతం పూర్వకృతం కర్మ స్వయమేవ విచేష్టితమ్ । మయా పాపేన మూఢేన కిం కృతం హ్యకృతాత్మనా
మునుపు నేను చేసిన పనులు అన్నీ నాకు గుర్తొచ్చాయి; నా మూర్ఖత్వంతో, నియమం లేని మనసుతో, నేను ఏ పాపం చేశానో ఆలోచించాను.
గర్భయోగసమారూఢః పునస్తం చింతయామ్యహమ్ । తేన మే నిర్మలం జ్ఞానం జాతం వై సర్వదర్శకమ్
గర్భంలో ఉన్నప్పుడే, మళ్లీ ఆ విషయాలను తలచుకున్నాను; దాంతో నాకు నిర్మలమైన, అన్నిటిని దర్శించే జ్ఞానం కలిగింది.
గురోస్తస్య ప్రసాదాచ్చ ప్రాప్తం వై జ్ఞానముత్తమమ్ । తస్యవాక్యోదకైః స్వచ్ఛైః కాయస్య మలమేవ చ
ఆ గురువు అనుగ్రహంతో నాకు ఉత్తమమైన జ్ఞానం లభించింది; ఆయన స్వచ్ఛమైన మాటలతో నా శరీరంలోని మలినతలు తొలగిపోయాయి.
సబాహ్యాభ్యంతరం విప్ర క్షాలితం నిర్మలం కృతమ్ । తిర్యక్త్వం చ మయా ప్రాప్తం శుకజాతిసముద్భవమ్
బయట, లోపల రెండింటిలోను, బ్రాహ్మణా, నేను శుద్ధుడనయ్యాను; నేను పక్షిజాతిలో, శుకపక్షి వంశంలో జన్మించాను.
శుకస్య ధ్యానభావేన మరణే సముపస్థితే । తస్మిన్కాలే మృతో విప్ర తద్భావేనాపి భావితః
శుకపక్షి ధ్యానభావంతో, మరణ సమయం వచ్చినప్పుడు, బ్రాహ్మణా, నేను ఆ భావంలోనే మరణించాను.
తాదృశోఽస్మి పునర్జాతః శుకరూపో మహీతలే । మరణే యాదృశో భావః ప్రాణినాం పరిజాయతే
అలా నేను భూమిపై మళ్లీ శుకరూపంలో జన్మించాను; ప్రాణులకు మరణ సమయంలో ఏ భావం కలుగుతుందో, అదే వారి జన్మకు కారణమవుతుంది.
తాదృశాః స్యుస్తు సత్వాస్తే తద్రూపాస్తత్పరాయణాః । తద్గుణాస్తత్స్వరూపాస్తే భావభూతా భవంతి హి
అలాంటి వారే ఆ రూపాన్ని, ఆ లక్షణాలను, ఆ స్వభావాన్ని పొందుతారు; వారు ఆ భావానికి ప్రతిరూపంగా మారిపోతారు.
మృత్యకాలస్య విప్రేంద్ర భావేనాపి న సంశయః । అతులం ప్రాప్తవాఞ్జ్ఞానమహమత్ర మహామతే
మరణ సమయంలో కలిగే భావంతో, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నాకు ఇక్కడ అపూర్వమైన జ్ఞానం లభించింది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు, మహామతి.
తేన సర్వం విపశ్యామి యద్భూతం యద్భవిష్యతి । వర్తమానం మహాప్రాజ్ఞ జ్ఞానేనాపి మహామతే
దాని వల్ల, మహాపండితా, నేను గతమైనవి, భవిష్యత్తులో జరిగేవి, ప్రస్తుతం ఉన్నవి అన్నీ జ్ఞానంతో స్పష్టంగా చూస్తున్నాను.
సర్వం విదామ్యహం హ్యత్ర సంస్థితోపి న సంశయః । తారణాయ మనుష్యాణాం సంసారే పరివర్తతామ్
ఇక్కడ నేను ఉన్నప్పటికీ, నాకు అన్నీ తెలుసు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు; సంసారంలో తిరుగుతున్న మనుషులకు రక్షణకోసం ఇదంతా.
నాస్తి తీర్థం గురుసమం బంధచ్ఛేదకరం ద్విజ । ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం శృణు భార్గవనందన
బంధాలను తెంచే గురువు సమానమైన తీర్థం లేదు, బ్రాహ్మణా; ఇది అంతా నీకు చెప్పాను — విను, భృగువంశానందా.
యత్త్వయా పృచ్ఛితం విప్ర తత్తే సర్వం ప్రకాశితమ్ । స్థలజాచ్చోదకాత్సర్వం బాహ్యం మలం ప్రణశ్యతి
నీవు అడిగినదంతా నీకు వివరంగా చెప్పాను, బ్రాహ్మణా; మట్టి, నీటితో బాహ్య మలినతలు తొలగిపోతాయి.
జన్మాంతరకృతాన్పాపాన్గురుతీర్థం ప్రణాశయేత్ । సంసారతారణాయైవ జంగమం తీర్థముత్తమమ్
పూర్వజన్మలో చేసిన పాపాలను గురువు రూపమైన తీర్థం నశింపజేస్తుంది; సంసారాన్ని దాటి పోవడానికి, గురువు ఉత్తమమైన సంచార తీర్థం.
విష్ణురువాచ- శుక ఏవం మహాప్రాజ్ఞశ్చ్యవనాయ మహాత్మనే । తత్త్వం ప్రకాశయిత్వా తు విరరామ నృపోత్తమ
విష్ణువు ఇలా చెప్పాడు — మహాప్రజ్ఞుడైన శుకుడు, మహాత్ముడైన చ్యవనునికి సత్యాన్ని వివరించి, ఆ తరువాత మౌనంగా నిలిచాడు, ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం జంగమం తీర్థముత్తమమ్ । వరం వరయ భద్రం తే యత్తే మనసి వర్త్తతే
ఈ విధంగా, నడిచే పవిత్రతీర్థాల మహత్త్వాన్ని నీకు పూర్తిగా వివరించాను. ఇప్పుడు, నీ మనసులో ఉన్నది ఏదైనా వరంగా కోరుకో. శుభం కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
వేన ఉవాచ- నాహం రాజ్యస్య కామార్థీ నాన్యత్కించిత్ప్రకామయే । సదేహో గంతుమిచ్ఛామి తవ కాయం జనార్దన
వేనుడు ఇలా అన్నాడు — నాకు రాజ్యం కావాలని లేదు, ఇంకేమీ ఆశించటం లేదు. నేను ఈ శరీరంతోనే నీ దేహానికి చేరాలనుకుంటున్నాను, ఓ జనార్దనా.
ఏవం వరమహం మన్యే యది దాతుమిహేచ్ఛసి । విష్ణురువాచ- యజ త్వమశ్వమేధేన రాజసూయేన భూపతే
ఇలాంటి వరాన్ని ఇచ్చేందుకు నీవు సిద్ధమైతే, నేను అంగీకరిస్తాను. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — రాజా, నీవు అశ్వమేధ యజ్ఞం, రాజసూయ యజ్ఞం నిర్వహించు.
గో భూ స్వర్ణామ్బుధాన్యానాం కురు దానం మహామతే । దానాన్నశ్యతి వై పాపం బ్రహ్మవధ్యాదిఘోరకమ్
ఓ మహామతివంతుడా, నీవు పశువులు, భూమి, బంగారం, నీరు ఇవన్నీ దానం చేయు. దానాల వల్ల బ్రహ్మహత్య వంటి ఘోరపాపాలు కూడా నశిస్తాయి.
చతుర్వర్గస్తు దానేన సిద్ధ్యత్యేవ న సంశయః । తస్మాద్దానం ప్రకర్తవ్యం మాముద్దిశ్య చ భూపతే
నలుగురు పురుషార్థాలు దానంతోనే నిస్సందేహంగా సిద్ధిస్తాయి. అందువల్ల, నన్ను ఉద్దేశించి దానం చేయాలి, ఓ రాజా.
యాదృశేనాపి భావేన మాముద్దిశ్య దదాతి యః । తాదృశం తస్య వై భావం సత్యమేవం కరోమ్యహమ్
ఎవరైనా నన్ను ఉద్దేశించి ఏ భావంతో దానం చేస్తే, ఆ భావాన్ని నేను నిజం చేస్తాను.
ఋషీణాం దర్శనాత్స్పర్శాద్భ్రష్టస్తే పాపసంచయః । ఆగమిష్యసి యజ్ఞాంతే మమ దేహం న సంశయః
ఋషులను దర్శించటం, స్పర్శించటం వల్ల నీ పాపసంచయం నశిస్తుంది. యజ్ఞం పూర్తయ్యాక నిశ్చయంగా నీవు నా దేహానికి చేరుకుంటావు.