లుబ్ధకేనాపి పాపేన కేనాప్యేకః శుకః శిశుః । బంధయిత్వా సమానీతో విక్రయార్థం సముద్యతః
ఒక లోభి పాపి ఒక చిన్న శుకపక్షిని పట్టుకుని, అమ్మేందుకు తీసుకువచ్చాడు.
చాటుకాంర సురూపం తం పటువాక్యం సమీక్ష్య చ । గృహీతో బ్రాహ్మణైకేన మమ ప్రీత్యా సమర్పితః
ఆ ఆకర్షణీయమైన, అందమైన, చక్కగా మాట్లాడే పక్షిని చూసి, ఒక బ్రాహ్మణుడు తీసుకుని, తన ప్రేమతో నాకు ఇచ్చాడు.
జ్ఞానధ్యానస్థితో నిత్యమహమేవ ద్విజోత్తమ । సమే బాలస్వభావేన కౌతుకాత్కరసంస్థితః
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! నేను ఎప్పుడూ జ్ఞానధ్యానంలో ఉండేవాడిని. కానీ బాల్య స్వభావంతో, ఆసక్తితో, ఆ పక్షిని చేతిలో పెట్టుకున్నాను.
తస్య కౌతుకవాక్యైర్వా ముగ్ధోఽహం ద్విజసత్తమ । శుకస్య పుత్రరూపస్య నిత్యం తత్పరమానసః
ఆ శుకపక్షి విచిత్రమైన మాటలతో నన్ను ఆకట్టుకుంది, ద్విజశ్రేష్ఠా! నా మనసంతా ఎప్పుడూ కుమారుడిలా కనిపించే ఆ పక్షిపైనే ఉండిపోయింది.
మామేవం వదతే సోపి తాతతాతేతి ఆస్యతామ్ । స్నాతుం గచ్ఛ మహాభాగ దేవమర్చయ సాంప్రతమ్
అతడు నాకు ఇలా చెప్పేవాడు — 'తండ్రి, తండ్రి, కూర్చోండి. మీరు స్నానం చేసి, ఇప్పుడు దేవతలను పూజించండి.'
ఇత్యాదిచాటుకైర్వాక్యైర్మామేవం పరిభాషయేత్ । తస్యవాక్యవినోదేన విస్మృతం జ్ఞానముత్తమమ్
ఇలాంటి మధురమైన మాటలతో నన్ను సంబోధించేవాడు. అతని మాటల ఆనందంలో నా పరమ జ్ఞానం మరచిపోయాను.
పుష్పార్థం ఫలభోగార్థం గతోహం వనమేవ చ । నీతః శుకో బిడాలేన మమ దుఃఖస్య హేతవే
పువ్వులు, ఫలాలు కోసం అడవికి వెళ్లాను. ఆ సమయంలో, నా శుకపక్షిని ఒక పిల్లి తీసుకుపోయింది. అదే నా దుఃఖానికి కారణమైంది.
మమ సంసర్గిభిః సర్వైర్వయస్యైః సాధుచారిభిః । బిడాలేన హతః పక్షీ తేనైవ భక్షితో హి సః
నా స్నేహితులందరూ మంచి ప్రవర్తన కలవారు. అయినా, ఆ పిల్లి ఆ పక్షిని చంపి, తినేసింది.
శ్రుత్వా మృత్యుం గతం విప్ర శుకం తం చాటుకారకమ్ । మహతా దుఃఖభావేన అసుఖేనాతిదుఃఖితః
బ్రాహ్మణా! ఆ మధురంగా మాట్లాడే శుకపక్షి మరణించిందని విని, నేను తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడ్డాను.
తస్య దుఃఖేన ముగ్ధోస్మి తీవ్రేణాపి సుపీడితః । మహతా మోహజాలేన బద్ధోఽహం ద్విజపుంగవ
అతని దుఃఖంతో నేను మత్తులో పడి, తీవ్రమైన బాధతో నిండిపోయాను. గొప్ప మాయాజాలంలో చిక్కుకున్నాను, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా!
ప్రాలపం రామచంద్రేతి శుకరాజేతి పండిత । శ్లోకరాజేతి తం విప్ర మోహాచ్చలితమానసః
మోహంతో నా మనసు తడబడిపోతూ, 'రామా', 'శుకా', 'పండితా', 'శ్లోకరాజా' అని పదే పదే పలికేవాడిని, బ్రాహ్మణా!
తతోఽహం దుఃఖసంతప్తః సంజాతః స్వేనకర్మణా । వియోగేనాపి విప్రేంద్ర శుకస్య శృణు సాంప్రతమ్
ఆ దుఃఖంతో బాధపడుతూ, నా స్వకర్మ ఫలితంగా నేను జన్మించాను. శుకపక్షి వేరుపడిన బాధతో కూడి, ఇప్పుడు ఆ శుకపక్షి గురించి విను, బ్రాహ్మణాధిపతీ!
విస్మృతం తన్మయా జ్ఞానం సిద్ధేనాపి ప్రకాశితమ్ । సంస్మరఞ్ఛోకసంతప్తస్తం శుకం చాటుకారకమ్
సిద్ధుడైనా నాకు తెలిపిన ఆ జ్ఞానం నేను మరచిపోయాను. ఆ మధురంగా మాట్లాడే శుకపక్షిని గుర్తు చేసుకుంటూ, దుఃఖంలో కాలిపోతున్నాను.
వత్సవత్సేతి నిత్యం వై ప్రలపఞ్ఛృణు భార్గవ । గద్యపద్యమయైర్వాక్యైః సంస్కృతాక్షరసంయుతైః
'బిడ్డా, బిడ్డా' అని ఎప్పుడూ పలుకుతూ ఉండేవాడిని. విను భార్గవా! గద్యపద్యమయమైన, సంస్కృతాక్షరాలతో కూడిన మాటలతో.
త్వాం వినా కశ్చ మాం వత్స బోధయిష్యతి సాంప్రతమ్ । కథాభిస్తు విచిత్రాభిః పక్షిరాజప్రసాద్య మామ్
నీవు లేని ఈ సమయంలో, నా బిడ్డా, నన్ను ఎవరు బోధిస్తారు? పక్షిరాజు అనుగ్రహంతో, విచిత్రమైన కథలతో నన్ను ఆకట్టుకునే నీవే నాకు తోడు.
అస్మిన్సునిర్జనోద్యానే విహాయ క్వ గతో భవాన్ । కేన దోషేణ లిప్తోస్మి తన్మే కథయ సాంప్రతమ్
ఈ నిర్మానుష్యమైన తోటలో నన్ను వదిలేసి నీవెక్కడికి పోయావు? నేను ఏ తప్పు చేశానో చెప్పు, దాని వల్లే నాకు ఈ దుస్థితి వచ్చిందా?
ఏవంవిధైరహం వాక్యైః కరుణైస్తైస్తు మోహితః । ఏవమాది ప్రలప్యాహం శోకేనాపి సుపీడితః
ఇలాంటి దుఃఖభరితమైన మాటలతో నేను మౌఢ్యానికి లోనయ్యాను; ఇలా పలకుతూ, ఇంకా ఎక్కువగా మాట్లాడుతూ, నేను శోకంతో పూర్తిగా నిండిపోయాను.
మృతోహం తేన మోహేన తద్భావేనాపి మోహితః । మరణే యాదృశో భావో మతిశ్చాసీచ్చ యాదృశీ
ఆ మౌఢ్యంతో నేను మరణించాను; ఆ స్థితిలోనే నా మనస్సు మునిగిపోయింది. మరణ సమయంలో నాకు ఉన్న భావం, ఆలోచన కూడా అలాగే ఉండిపోయింది.
తాదృశేనాపి భావేన జాతోఽహం ద్విజసత్తమ । గర్భవాసో మయా ప్రాప్తో జ్ఞానస్మృతివిధాయకః
అదే భావంతో, ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను మళ్లీ జన్మించాను; గర్భంలో ప్రవేశించి, జ్ఞానం, స్మృతి కలిగినవాడిగా పుట్టాను.
స్మృతం పూర్వకృతం కర్మ స్వయమేవ విచేష్టితమ్ । మయా పాపేన మూఢేన కిం కృతం హ్యకృతాత్మనా
మునుపు నేను చేసిన పనులు అన్నీ నాకు గుర్తొచ్చాయి; నా మూర్ఖత్వంతో, నియమం లేని మనసుతో, నేను ఏ పాపం చేశానో ఆలోచించాను.
గర్భయోగసమారూఢః పునస్తం చింతయామ్యహమ్ । తేన మే నిర్మలం జ్ఞానం జాతం వై సర్వదర్శకమ్
గర్భంలో ఉన్నప్పుడే, మళ్లీ ఆ విషయాలను తలచుకున్నాను; దాంతో నాకు నిర్మలమైన, అన్నిటిని దర్శించే జ్ఞానం కలిగింది.
గురోస్తస్య ప్రసాదాచ్చ ప్రాప్తం వై జ్ఞానముత్తమమ్ । తస్యవాక్యోదకైః స్వచ్ఛైః కాయస్య మలమేవ చ
ఆ గురువు అనుగ్రహంతో నాకు ఉత్తమమైన జ్ఞానం లభించింది; ఆయన స్వచ్ఛమైన మాటలతో నా శరీరంలోని మలినతలు తొలగిపోయాయి.
సబాహ్యాభ్యంతరం విప్ర క్షాలితం నిర్మలం కృతమ్ । తిర్యక్త్వం చ మయా ప్రాప్తం శుకజాతిసముద్భవమ్
బయట, లోపల రెండింటిలోను, బ్రాహ్మణా, నేను శుద్ధుడనయ్యాను; నేను పక్షిజాతిలో, శుకపక్షి వంశంలో జన్మించాను.
శుకస్య ధ్యానభావేన మరణే సముపస్థితే । తస్మిన్కాలే మృతో విప్ర తద్భావేనాపి భావితః
శుకపక్షి ధ్యానభావంతో, మరణ సమయం వచ్చినప్పుడు, బ్రాహ్మణా, నేను ఆ భావంలోనే మరణించాను.
తాదృశోఽస్మి పునర్జాతః శుకరూపో మహీతలే । మరణే యాదృశో భావః ప్రాణినాం పరిజాయతే
అలా నేను భూమిపై మళ్లీ శుకరూపంలో జన్మించాను; ప్రాణులకు మరణ సమయంలో ఏ భావం కలుగుతుందో, అదే వారి జన్మకు కారణమవుతుంది.
తాదృశాః స్యుస్తు సత్వాస్తే తద్రూపాస్తత్పరాయణాః । తద్గుణాస్తత్స్వరూపాస్తే భావభూతా భవంతి హి
అలాంటి వారే ఆ రూపాన్ని, ఆ లక్షణాలను, ఆ స్వభావాన్ని పొందుతారు; వారు ఆ భావానికి ప్రతిరూపంగా మారిపోతారు.
మృత్యకాలస్య విప్రేంద్ర భావేనాపి న సంశయః । అతులం ప్రాప్తవాఞ్జ్ఞానమహమత్ర మహామతే
మరణ సమయంలో కలిగే భావంతో, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, నాకు ఇక్కడ అపూర్వమైన జ్ఞానం లభించింది; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు, మహామతి.
తేన సర్వం విపశ్యామి యద్భూతం యద్భవిష్యతి । వర్తమానం మహాప్రాజ్ఞ జ్ఞానేనాపి మహామతే
దాని వల్ల, మహాపండితా, నేను గతమైనవి, భవిష్యత్తులో జరిగేవి, ప్రస్తుతం ఉన్నవి అన్నీ జ్ఞానంతో స్పష్టంగా చూస్తున్నాను.
సర్వం విదామ్యహం హ్యత్ర సంస్థితోపి న సంశయః । తారణాయ మనుష్యాణాం సంసారే పరివర్తతామ్
ఇక్కడ నేను ఉన్నప్పటికీ, నాకు అన్నీ తెలుసు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు; సంసారంలో తిరుగుతున్న మనుషులకు రక్షణకోసం ఇదంతా.
నాస్తి తీర్థం గురుసమం బంధచ్ఛేదకరం ద్విజ । ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం శృణు భార్గవనందన
బంధాలను తెంచే గురువు సమానమైన తీర్థం లేదు, బ్రాహ్మణా; ఇది అంతా నీకు చెప్పాను — విను, భృగువంశానందా.