నాసాకర్ణౌ న జ్ఞానస్య నాస్తి చైవాస్థిసంగ్రహః । కేన దృష్టం తు వై జ్ఞానం కాని లింగాని తస్య వై
జ్ఞానానికి ముక్కు, చెవులు కూడా లేవు; ఎముకలు కూడా లేవు. అయితే, జ్ఞానాన్ని ఎవరు చూస్తారు? దానికి ఏమి లక్షణాలు ఉన్నాయి?
ఆకారైర్వర్జితం నిత్యం సర్వం వేత్తి స సర్వవిత్ । దివాప్రకాశకః సూర్యో రాత్రౌ ప్రకాశయేచ్ఛశీ
జ్ఞానం ఎలాంటి రూపం లేకుండా ఎప్పుడూ ఉంటుంది. అది అన్నింటినీ తెలుసుకుంటుంది, అన్నిటికీ తెలిసినదే. పగటిపూట సూర్యుడు వెలుగునిస్తే, రాత్రిపూట చంద్రుడు వెలుగునిస్తుంది.
గృహం ప్రకాశయేద్దీపో లోకమధ్యే స్థితా అమీ । తత్పదం కేన వై ధామ్నా దృశ్యతే శృణు సత్తమ
ఇల్లు దీపం వెలుగుతో ప్రకాశిస్తుంది. ఇవన్నీ లోకంలో వెలుగునిస్తాయి. కానీ ఆ పరమ స్థితి ఏ వెలుగుతో కనిపిస్తుంది? విను, ఓ ఉత్తముడా.
న విందంతి హి మూఢాస్తే మోహితా విష్ణుమాయయా । కాయమధ్యే స్థితం జ్ఞానం ధ్యానదీప్తమనౌపమమ్
విష్ణుమాయ వల్ల మోహించబడిన వారు దాన్ని తెలుసుకోరు. ధ్యానంలో వెలిగే అపూర్వమైన జ్ఞానం మన శరీరంలోనే ఉంటుంది.
తత్పదం తేన దృశ్యేత చంద్రసూర్యాదిభిర్న చ । హస్తపాదౌ వినా జ్ఞానమచక్షుః కర్ణవర్జితమ్
ఆ పరమ స్థితిని సూర్యుడు, చంద్రుడు మొదలైనవారు చూడలేరు. జ్ఞానానికి చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు, చెవులు లేవు.
తస్య సర్వత్ర గతిరస్తి సర్వం గృహ్ణాతి పశ్యతి । సర్వమాఘ్రాతి విప్రేంద్ర శృణోత్యేవం న సంశయః
అది ఎక్కడికైనా పోగలదు, అన్నింటినీ పట్టుకోగలదు, అన్నింటినీ చూడగలదు. అన్నింటినీ వాసించగలదు, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా, అన్నింటినీ వినగలదు — దీనిలో సందేహం లేదు.
నాస్తి జ్ఞానసమో దీపః సర్వాంధకారనాశనే । స్వర్గే భూమౌ చ పాతాలే స్థానే స్థానే చ దృశ్యతే
అన్ని చీకట్లను తొలగించడంలో జ్ఞానానికి సమానమైన దీపం లేదు. అది స్వర్గంలో, భూమిపై, పాతాళంలో, ప్రతి చోట కనిపిస్తుంది.
కాయమధ్యే స్థితం జ్ఞానం న విందంతి కుబుద్ధయః । జ్ఞానస్థానం ప్రవక్ష్యామి యస్మాజ్జ్ఞానం ప్రజాయతే
తక్కువ బుద్ధి ఉన్నవారు శరీరంలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని తెలుసుకోరు. ఆ జ్ఞానం ఎక్కడ ఉద్భవిస్తుందో నేను చెప్పబోతున్నాను.
ప్రాణినాం హృదయే నిత్యం నిహితం సర్వదా ద్విజ । కామాదీన్సుమహాభోగాన్మహామోహాదికాంస్తథా
ప్రాణులకు హృదయంలో ఎప్పుడూ ఆ జ్ఞానం ఉంటుంది, ఓ ద్విజా. అది కామాది మహాభోగాలను, మహామోహాదులను కూడా కాల్చేస్తుంది.
వివేకవహ్నినా సర్వాన్దిధక్షతి సదైవ యః । సర్వశాంతిమయోభూత్వా ఇంద్రియార్థం ప్రమర్ద్దయేత్
ఎవరైతే వివేకం అనే అగ్నితో వాటిని ఎప్పుడూ కాల్చుతారో, వారు సంపూర్ణ శాంతితో ఉండి, ఇంద్రియాల విషయాలను జయిస్తారు.
తతస్తు జాయతే జ్ఞానం సర్వతత్త్వార్థదర్శకమ్ । తత్త్వమూలమిదం జ్ఞానం నిర్మలం సర్వదర్శకమ్
అప్పుడే అన్ని తత్త్వాల అర్థాన్ని చూడగల జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది. ఈ జ్ఞానం తత్త్వంలో వేరుపడి, నిర్మలంగా, అన్నింటినీ చూడగలదిగా ఉంటుంది.
తస్మాచ్ఛాంతిం కురుష్వ త్వం సర్వసౌఖ్యప్రవర్ద్ధినీమ్ । సమః శత్రౌ చ మిత్రే చ యథాత్మని తథాపరే
కాబట్టి, అన్ని సుఖాలను పెంచే శాంతిని నీవు పెంపొందించు. శత్రువుకైనా, మిత్రునికైనా, నీవు నీకు ఎలా ఉంటావో, ఇతరులకు కూడా అలాగే ఉండి సమంగా చూడాలి.
భవ స్వనియతో నిత్యం జితాహారో జితేంద్రియః । మైత్రం నైవ ప్రకర్తవ్యం వైరం దూరే పరిత్యజేత్
ప్రతిసారీ నీవు స్వీయ నియంత్రణతో ఉండాలి, తక్కువ భోజనం చేయాలి, ఇంద్రియాలను జయించాలి. మైత్రీను ప్రదర్శించకూడదు, శత్రుత్వాన్ని పూర్తిగా దూరం చేయాలి.
నిఃసంగో నిఃస్పృహో భూత్వా ఏకాంతస్థానమాశ్రితః । సర్వప్రకాశకో జ్ఞానీ సర్వదర్శీ భవిష్యసి
అనురాగం, ఆశలు లేకుండా, ఒంటరిగా ఉండే స్థలంలో నివసించు. అప్పుడు నీవు అన్నింటినీ వెలిగించే జ్ఞానిగా, అన్నింటినీ చూడగలవాడిగా మారుతావు.
ఏకస్థానస్థితో వత్స త్రైలోక్యే యద్భవిష్యతి । వృత్తాంతం వేత్స్యసి త్వం తు మత్ప్రసాదాన్న సంశయః
ఒకే చోట ఉండి, ఓ కుమారా, మూడు లోకాలలో ఏది జరిగినా, నా కృపతో నీవు తెలుసుకోగలవు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
కుంజల ఉవాచ- సిద్ధేన తేన మే విప్ర జ్ఞానరూపం ప్రకాశితమ్ । తస్య వాక్యే స్థితో నిత్యం తద్భావేనాపి భావితః
కుఞ్జలుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ సిద్ధుడు నాకు జ్ఞాన స్వరూపాన్ని వెల్లడించాడు. ఆయన మాటల్లో ఎప్పుడూ నిలిచి, ఆయన భావంతో నేను నిండిపోయాను.
త్రైలోక్యే వర్త్తతే యద్యదేకస్థానే స్థితో హ్యహమ్ । తత్తదేవ ప్రజానామి ప్రసాదాత్తస్య సద్గురోః
మూడు లోకాల్లో ఏది ఉన్నా, నేను ఒక చోటే ఉన్నప్పటికీ, ఆ నిజమైన గురువు దయ వల్ల నాకు అన్నీ తెలిసి ఉంటాయి.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతమాత్మవృత్తాంతమేవ హి । అన్యత్కిం తే ప్రవక్ష్యామి తద్బ్రూహి ద్విజసత్తమ
ఇది నా జీవితం గురించి నీకు అన్నీ చెప్పాను. ఇంకేమి చెప్పాలి? నీవే అడుగు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా.
చ్యవన ఉవాచ- కీరయోనిం కథం ప్రాప్తో భవాఞ్జ్ఞానవతాం వరః । తన్మే త్వం కారణం బ్రూహి సర్వసందేహనాశనమ్
చ్యవనుడు అన్నాడు — జ్ఞానవంతుల్లో నీవు గొప్పవాడవు, అయినా పక్షి రూపంలో జన్మించావు ఎలా? దయచేసి నా సందేహాలన్నీ తొలగించే ఆ కారణాన్ని చెప్పు.
కుంజల ఉవాచ- సంసర్గాజ్జాయతే పాపం సంసర్గాత్పుణ్యమేవ హి । తస్మాద్వివర్జయేచ్ఛుద్ధో భవ్యం విరుద్ధమేవ చ
కుంజలుడు అన్నాడు — సాంగత్యంతో పాపం కలుగుతుంది, సాంగత్యంతోనే పుణ్యం కూడా వస్తుంది. అందుకే శుద్ధులు చెడు, అనర్హమైన వాటిని దూరంగా ఉంచాలి.
లుబ్ధకేనాపి పాపేన కేనాప్యేకః శుకః శిశుః । బంధయిత్వా సమానీతో విక్రయార్థం సముద్యతః
ఒక లోభి పాపి ఒక చిన్న శుకపక్షిని పట్టుకుని, అమ్మేందుకు తీసుకువచ్చాడు.
చాటుకాంర సురూపం తం పటువాక్యం సమీక్ష్య చ । గృహీతో బ్రాహ్మణైకేన మమ ప్రీత్యా సమర్పితః
ఆ ఆకర్షణీయమైన, అందమైన, చక్కగా మాట్లాడే పక్షిని చూసి, ఒక బ్రాహ్మణుడు తీసుకుని, తన ప్రేమతో నాకు ఇచ్చాడు.
జ్ఞానధ్యానస్థితో నిత్యమహమేవ ద్విజోత్తమ । సమే బాలస్వభావేన కౌతుకాత్కరసంస్థితః
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! నేను ఎప్పుడూ జ్ఞానధ్యానంలో ఉండేవాడిని. కానీ బాల్య స్వభావంతో, ఆసక్తితో, ఆ పక్షిని చేతిలో పెట్టుకున్నాను.
తస్య కౌతుకవాక్యైర్వా ముగ్ధోఽహం ద్విజసత్తమ । శుకస్య పుత్రరూపస్య నిత్యం తత్పరమానసః
ఆ శుకపక్షి విచిత్రమైన మాటలతో నన్ను ఆకట్టుకుంది, ద్విజశ్రేష్ఠా! నా మనసంతా ఎప్పుడూ కుమారుడిలా కనిపించే ఆ పక్షిపైనే ఉండిపోయింది.
మామేవం వదతే సోపి తాతతాతేతి ఆస్యతామ్ । స్నాతుం గచ్ఛ మహాభాగ దేవమర్చయ సాంప్రతమ్
అతడు నాకు ఇలా చెప్పేవాడు — 'తండ్రి, తండ్రి, కూర్చోండి. మీరు స్నానం చేసి, ఇప్పుడు దేవతలను పూజించండి.'
ఇత్యాదిచాటుకైర్వాక్యైర్మామేవం పరిభాషయేత్ । తస్యవాక్యవినోదేన విస్మృతం జ్ఞానముత్తమమ్
ఇలాంటి మధురమైన మాటలతో నన్ను సంబోధించేవాడు. అతని మాటల ఆనందంలో నా పరమ జ్ఞానం మరచిపోయాను.
పుష్పార్థం ఫలభోగార్థం గతోహం వనమేవ చ । నీతః శుకో బిడాలేన మమ దుఃఖస్య హేతవే
పువ్వులు, ఫలాలు కోసం అడవికి వెళ్లాను. ఆ సమయంలో, నా శుకపక్షిని ఒక పిల్లి తీసుకుపోయింది. అదే నా దుఃఖానికి కారణమైంది.
మమ సంసర్గిభిః సర్వైర్వయస్యైః సాధుచారిభిః । బిడాలేన హతః పక్షీ తేనైవ భక్షితో హి సః
నా స్నేహితులందరూ మంచి ప్రవర్తన కలవారు. అయినా, ఆ పిల్లి ఆ పక్షిని చంపి, తినేసింది.
శ్రుత్వా మృత్యుం గతం విప్ర శుకం తం చాటుకారకమ్ । మహతా దుఃఖభావేన అసుఖేనాతిదుఃఖితః
బ్రాహ్మణా! ఆ మధురంగా మాట్లాడే శుకపక్షి మరణించిందని విని, నేను తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడ్డాను.
తస్య దుఃఖేన ముగ్ధోస్మి తీవ్రేణాపి సుపీడితః । మహతా మోహజాలేన బద్ధోఽహం ద్విజపుంగవ
అతని దుఃఖంతో నేను మత్తులో పడి, తీవ్రమైన బాధతో నిండిపోయాను. గొప్ప మాయాజాలంలో చిక్కుకున్నాను, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా!