దివారాత్రౌ న నిద్రాస్తి నాస్తి సుఖస్య సాధనమ్ । తస్మాద్దుఃఖమయం తాత న యాస్యే గురుమందిరమ్
పగలు, రాత్రి నిద్ర కూడా లేదు, సుఖానికి మార్గం కూడా లేదు. అందుకే, నాన్నా, బాధతో నిండిన ఆ గురువు గారి ఇంటికి నేను వెళ్లను.
విద్యాకార్యం కరిష్యే న క్రీడార్థమహముత్సుకః । భోక్ష్యే స్వప్స్యే ప్రసాదాత్తే కరిష్యే క్రీడనం పితః
నేను చదువు పనులు చేస్తాను, ఆట కోసం ఆశపడను. తినడం, నిద్రపోవడం, ఆడుకోవడం అన్నీ మీ అనుమతితోనే చేస్తాను నాన్నా.
డింభైః సార్ద్ధం సుఖేనాపి దివారాత్రమతంద్రితః । మామువాచ స ధర్మాత్మా మూఢం జ్ఞాత్వా సుదుఃఖితః
ఇతర పిల్లలతో కలిసి పగలు, రాత్రి అలసట లేకుండా సంతోషంగా ఉన్నా, ఆ ధర్మాత్ముడు నన్ను మూర్ఖుడిగా, ఎంతో బాధతో ఉన్నవాడిగా గుర్తించి నాతో మాట్లాడాడు.
విద్యాధర ఉవాచ- మా పుత్ర సాహసం కార్షీర్విద్యార్థముద్యమం కురు । విద్యయా ప్రాప్యతే సౌఖ్యం యశః కీర్తిస్తథాతులా
విద్యాధరుడు ఇలా అన్నాడు – కుమారా, తొందరపడి తప్పు చేయకు. చదువుకోడానికి శ్రమించు. విద్య వల్ల సుఖం, పేరు, అపూర్వమైన కీర్తి లభిస్తాయి.
జ్ఞానం స్వర్గశ్చ మోక్షశ్చ తస్మాద్విద్యాం ప్రసాధయ । పూర్వం సుదుఃఖమూలా తు పశ్చాద్విద్యా సుఖప్రదా
జ్ఞానం, స్వర్గం, మోక్షం ఇవన్నీ విద్య వల్లనే వస్తాయి. అందుకే చదువులో శ్రద్ధ పెట్టు. మొదట అది చాలా కష్టం అయినా, తరువాత చదువు సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
తస్మాత్సాధయ పుత్ర త్వం విద్యాం గురుగృహం వ్రజ । పితుర్వాక్యమకుర్వాణో అహమేవం దినదినే
కాబట్టి, కుమారా, చదువులో నీవు శ్రమించు, గురువు గారి ఇంటికి వెళ్ళు. నాన్న మాట వినక, నేను రోజుకో రోజు—
యత్రయత్ర స్థితో నిత్యమర్థహానిం కరోమ్యహమ్ । ఉపహాసః కృతో లోకైర్మమవిప్ర ప్రకుత్సనమ్
ఎక్కడ ఉన్నా, ఎప్పుడూ ధన నష్టం కలిగించేవాడినయ్యాను. ప్రజలు నన్ను నవ్వారు బ్రాహ్మణా, నిందించారు కూడా.
మమ లజ్జా సముత్పన్నా జీవనాశకరీ తదా । విద్యార్థముద్యతో విప్ర కం గురుం ప్రార్థయామ్యహమ్
అప్పుడు నాకు చాలా లజ్జ వచ్చి, ప్రాణం పోయేంతగా బాధపడ్డాను. చదువు కోసం, బ్రాహ్మణా, ఏ గురువు వద్దకు వెళ్లాలో ఆలోచించాను.
ఇతి చింతాపరో జాతో దుఃఖశోకసమాకులః । కథం విద్యామహం జానే కథం విందామ్యహం గుణాన్
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, దుఃఖంతో, శోకంతో నిండిపోయాను. ఎలా చదువు నేర్చుకుంటాను? ఎలా మంచి లక్షణాలు సంపాదిస్తాను అని ఆలోచించాను.
కథం మే జాయతే స్వర్గః కథం మోక్షం వ్రజామ్యహమ్ । ఇత్యేవం చింతయన్విప్ర వార్ద్ధక్యమగమం పునః
నాకు స్వర్గం ఎలా వస్తుంది? మోక్షం ఎలా పొందుతాను? అని ఆలోచిస్తూ, బ్రాహ్మణా, మళ్లీ వృద్ధాప్యానికి చేరుకున్నాను.
దేవతాయతనే దుఃఖీ ఉపవిష్టస్త్వహం కదా । మద్భాగ్యైః ప్రేరితః కశ్చిత్సిద్ధ ఏకః సమాగతః
ఒకసారి, దేవాలయంలో బాధతో కూర్చున్నప్పుడు, నా అదృష్టం వల్ల ఒక సిద్ధుడు నా దగ్గరకు వచ్చాడు.
నిరాశ్రయో జితాహారః సదానందస్తు నిఃస్పృహః । ఏకాంతమాస్థితో విప్ర యోగయుక్తో జితేంద్రియః
ఆయనకు ఎవరూ తోడు లేరు, తక్కువ తినేవారు, ఎప్పుడూ ఆనందంగా, ఆశలు లేకుండా, ఒంటరిగా, యోగంలో లీనమై, ఇంద్రియాలను జయించినవారు.
పరబ్రహ్మణి సంలీనో జ్ఞానధ్యానసమాధిమాన్ । తమహం సంశ్రితో విప్ర జ్ఞానరూపం మహామతిమ్
ఆయన పరబ్రహ్మంలో లీనమై, జ్ఞానం, ధ్యానం, సమాధిలో స్థిరమైనవారు. బ్రాహ్మణా, ఆ మహాత్ముడిని, జ్ఞాన స్వరూపుడిని నేను ఆశ్రయించాను.
అహం శుద్ధేన భావేన భక్త్యా నమితకంధరః । నమస్కృత్య మహాత్మానం పురతస్తస్య సంస్థితః
శుద్ధమైన మనసుతో, భక్తితో, తల వంచి ఆ మహాత్ముడికి నమస్కరించి, ఆయన ఎదుట నిలబడ్డాను.
దీనరూపో హ్యహం జాతో మందభాగ్యస్తథా పునః । తేనాహం పృచ్ఛితో విప్ర కస్మాద్భవాన్ప్రశోచతి
నేను మళ్లీ దురదృష్టవంతుడిగా, దయనీయంగా కనిపించాను. అప్పుడు ఆయన నన్ను అడిగారు, బ్రాహ్మణా, 'ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?' అని.
కేనాభిప్రాయభావేన దుఃఖమేవ భునక్తి వై । తేనేత్యుక్తోస్మి విప్రేంద్ర జ్ఞానినా యోగినా తదా
'ఏ ఉద్దేశంతో నీవు ఇంత బాధ అనుభవిస్తున్నావు?' అని ఆ జ్ఞాన యోగి నన్ను అడిగారు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా.
సుమూఢేన మయా తస్య పూర్వవృత్తాంతమేవ హి । తమేవం శ్రావితం సర్వం సర్వజ్ఞత్వం కథం వ్రజేత్
నేను మూర్ఖుడిగా నా గతాన్ని ఆయనకు పూర్తిగా చెప్పాను. అన్నీ వివరించి, సమస్త జ్ఞానం ఎలా పొందాలో అడిగాను.
ఏతదర్థం మహాదుఃఖీ భవాన్మమ గతిః సదా । స చోవాచ మహాత్మా మే సర్వం జ్ఞానస్య కారణమ్
ఈ కారణంగా నేను ఎంతో బాధపడుతూ, ఎప్పుడూ ఆయనను ఆశ్రయించేవాడిని. అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు, 'ఇవన్నీ జ్ఞానం కలిగించడానికి కారణం' అని చెప్పారు.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే భూమిఖండే వేనోపాఖ్యానే గురుతీర్థమాహాత్మ్యే చ్యవనచరిత్రే ద్వావింశత్యధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో భూమిఖండంలో వేణుని కథలో, గురుతీర్థ మహిమను, చ్యవనుని చరిత్రను వివరించిన నూరి ఇరవై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
సిద్ధ ఉవాచ- శ్రూయతామభిధాస్యామి జ్ఞానరూపం తవాగ్రతః । జ్ఞానస్య నాస్తి వై దేహో హస్తౌ పాదౌ చ చక్షుషీ
సిద్ధుడు ఇలా అన్నాడు — విను, నీ ముందే జ్ఞాన స్వరూపాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. జ్ఞానానికి శరీరం లేదు, చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు కూడా లేవు.
నాసాకర్ణౌ న జ్ఞానస్య నాస్తి చైవాస్థిసంగ్రహః । కేన దృష్టం తు వై జ్ఞానం కాని లింగాని తస్య వై
జ్ఞానానికి ముక్కు, చెవులు కూడా లేవు; ఎముకలు కూడా లేవు. అయితే, జ్ఞానాన్ని ఎవరు చూస్తారు? దానికి ఏమి లక్షణాలు ఉన్నాయి?
ఆకారైర్వర్జితం నిత్యం సర్వం వేత్తి స సర్వవిత్ । దివాప్రకాశకః సూర్యో రాత్రౌ ప్రకాశయేచ్ఛశీ
జ్ఞానం ఎలాంటి రూపం లేకుండా ఎప్పుడూ ఉంటుంది. అది అన్నింటినీ తెలుసుకుంటుంది, అన్నిటికీ తెలిసినదే. పగటిపూట సూర్యుడు వెలుగునిస్తే, రాత్రిపూట చంద్రుడు వెలుగునిస్తుంది.
గృహం ప్రకాశయేద్దీపో లోకమధ్యే స్థితా అమీ । తత్పదం కేన వై ధామ్నా దృశ్యతే శృణు సత్తమ
ఇల్లు దీపం వెలుగుతో ప్రకాశిస్తుంది. ఇవన్నీ లోకంలో వెలుగునిస్తాయి. కానీ ఆ పరమ స్థితి ఏ వెలుగుతో కనిపిస్తుంది? విను, ఓ ఉత్తముడా.
న విందంతి హి మూఢాస్తే మోహితా విష్ణుమాయయా । కాయమధ్యే స్థితం జ్ఞానం ధ్యానదీప్తమనౌపమమ్
విష్ణుమాయ వల్ల మోహించబడిన వారు దాన్ని తెలుసుకోరు. ధ్యానంలో వెలిగే అపూర్వమైన జ్ఞానం మన శరీరంలోనే ఉంటుంది.
తత్పదం తేన దృశ్యేత చంద్రసూర్యాదిభిర్న చ । హస్తపాదౌ వినా జ్ఞానమచక్షుః కర్ణవర్జితమ్
ఆ పరమ స్థితిని సూర్యుడు, చంద్రుడు మొదలైనవారు చూడలేరు. జ్ఞానానికి చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు, చెవులు లేవు.
తస్య సర్వత్ర గతిరస్తి సర్వం గృహ్ణాతి పశ్యతి । సర్వమాఘ్రాతి విప్రేంద్ర శృణోత్యేవం న సంశయః
అది ఎక్కడికైనా పోగలదు, అన్నింటినీ పట్టుకోగలదు, అన్నింటినీ చూడగలదు. అన్నింటినీ వాసించగలదు, ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా, అన్నింటినీ వినగలదు — దీనిలో సందేహం లేదు.
నాస్తి జ్ఞానసమో దీపః సర్వాంధకారనాశనే । స్వర్గే భూమౌ చ పాతాలే స్థానే స్థానే చ దృశ్యతే
అన్ని చీకట్లను తొలగించడంలో జ్ఞానానికి సమానమైన దీపం లేదు. అది స్వర్గంలో, భూమిపై, పాతాళంలో, ప్రతి చోట కనిపిస్తుంది.
కాయమధ్యే స్థితం జ్ఞానం న విందంతి కుబుద్ధయః । జ్ఞానస్థానం ప్రవక్ష్యామి యస్మాజ్జ్ఞానం ప్రజాయతే
తక్కువ బుద్ధి ఉన్నవారు శరీరంలో ఉన్న జ్ఞానాన్ని తెలుసుకోరు. ఆ జ్ఞానం ఎక్కడ ఉద్భవిస్తుందో నేను చెప్పబోతున్నాను.
ప్రాణినాం హృదయే నిత్యం నిహితం సర్వదా ద్విజ । కామాదీన్సుమహాభోగాన్మహామోహాదికాంస్తథా
ప్రాణులకు హృదయంలో ఎప్పుడూ ఆ జ్ఞానం ఉంటుంది, ఓ ద్విజా. అది కామాది మహాభోగాలను, మహామోహాదులను కూడా కాల్చేస్తుంది.
వివేకవహ్నినా సర్వాన్దిధక్షతి సదైవ యః । సర్వశాంతిమయోభూత్వా ఇంద్రియార్థం ప్రమర్ద్దయేత్
ఎవరైతే వివేకం అనే అగ్నితో వాటిని ఎప్పుడూ కాల్చుతారో, వారు సంపూర్ణ శాంతితో ఉండి, ఇంద్రియాల విషయాలను జయిస్తారు.