విద్యాధరేతి విఖ్యాతః కులశీలగుణైర్యుతః । రాజమానః శ్రియా విప్ర ఆచారైస్తపసా తదా
ఆయన విద్యాధరుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. మంచి వంశం, మంచి స్వభావం, మంచి గుణాలు కలిగి, austerityతో, మంచి ఆచారాలతో మహిమను పొందాడు, ఓ బ్రాహ్మణా.
సంబభూవుః సుతాస్తస్య విద్యాధరస్య తే త్రయః । వసుశర్మా నామశర్మా ధర్మశర్మా చ తే త్రయః
ఆ విద్యాధరుడికి ముగ్గురు కుమారులు పుట్టారు. వారు వసుశర్మ, నామశర్మ, ధర్మశర్మ — ఈ ముగ్గురూ.
తేషామహం ధర్మశర్మా కనిష్ఠో గుణవర్జితః । వసుశర్మా మమ భ్రాతా వేదశాస్త్రార్థకోవిదః
వారిలో నేను ధర్మశర్మ, చిన్నవాడిని, గుణాలు లేనివాడిని. వసుశర్మ నా అన్నయ్య, వేదాలు, శాస్త్రాల అర్థాన్ని బాగా తెలిసినవాడు.
ఆచారేణ సుసంపన్నో విద్యాదిసుగుణైః పునః । నామశర్మా మహాప్రాజ్ఞస్తద్వచ్చాసీద్గుణాధికః
నామశర్మ మంచి ఆచారంతో, విద్యతో, ఇతర మంచి లక్షణాలతో నిండినవాడు. అతడు చాలా తెలివైనవాడు, అలాగే గుణాలలో కూడా ముందున్నవాడు.
అహమేకో మహామూర్ఖః సంజాతః శృణు సత్తమ । విద్యానాముత్తమం విప్ర భావమర్థం శుభం కదా
నేనొక్కడే గొప్ప మూర్ఖుడిగా మారాను, విను, ఓ ఉత్తముడా. ఎప్పుడైనా నేను విద్యలో, దాని అర్థంలో, మంగళకరమైన స్థితిలోకి చేరుతానో, ఓ బ్రాహ్మణా?
న శృణోమి న వై యామి గురుగేహమనుత్తమమ్ । తతస్తు జనకో మే తు మామేవం పరిచింతయేత్
నేను గురువు ఇంటికి వెళ్లను, వినను కూడా. అందుకే నా తండ్రి నన్ను ఇలా ఆలోచించేవాడు.
ధర్మశర్మేతి పుత్రస్య నామాస్య తు నిరర్థకమ్ । సంజాతః క్షితిమధ్యే తు న విద్వాన్మే గుణాకరః
నా పేరు ధర్మశర్మ అని పెట్టినా, దానికి అర్థం లేదు. నేనెక్కడా పుట్టినా, నేనొక పండితుడిని, గుణాల నిలయాన్ని కాదు.
ఇతి సంచింత్య ధర్మాత్మా మామువాచ సుదుఃఖితః । వ్రజ పుత్ర గురోర్గేహం విద్యార్థం పరిసాధయ
ఇలా ఆలోచించి, ధర్మాత్ముడు అయిన నా తండ్రి, చాలా బాధతో నాతో ఇలా అన్నాడు — 'బిడ్డా, గురువు ఇంటికి వెళ్లి విద్యను సంపాదించు.'
ఏవమాకర్ణ్య తత్తస్య పితుర్వాక్యం మయాశుభమ్ । నాహం తాత గమిష్యామి గురోర్గేహం సుదుఃఖదమ్
అలా తండ్రి మాట విని, నేను అనుకూలంగా స్పందించలేదు — 'తండ్రీ, నేను గురువు ఇంటికి వెళ్లను, అక్కడ చాలా బాధ ఉంది.'
యత్ర వై తాడనం నిత్యం భ్రూభంగాది చ క్రోశనమ్ । అన్నం న దృశ్యతే తత్ర కర్మణా శృణుసత్తమ
అక్కడ నిత్యం కొట్టడం, కోపంగా చూడడం, అరవడం ఉంటాయి. అక్కడ అన్నం కూడా కనిపించదు. అలాంటి పని, విను, ఓ ఉత్తముడా.
దివారాత్రౌ న నిద్రాస్తి నాస్తి సుఖస్య సాధనమ్ । తస్మాద్దుఃఖమయం తాత న యాస్యే గురుమందిరమ్
పగలు, రాత్రి నిద్ర కూడా లేదు, సుఖానికి మార్గం కూడా లేదు. అందుకే, నాన్నా, బాధతో నిండిన ఆ గురువు గారి ఇంటికి నేను వెళ్లను.
విద్యాకార్యం కరిష్యే న క్రీడార్థమహముత్సుకః । భోక్ష్యే స్వప్స్యే ప్రసాదాత్తే కరిష్యే క్రీడనం పితః
నేను చదువు పనులు చేస్తాను, ఆట కోసం ఆశపడను. తినడం, నిద్రపోవడం, ఆడుకోవడం అన్నీ మీ అనుమతితోనే చేస్తాను నాన్నా.
డింభైః సార్ద్ధం సుఖేనాపి దివారాత్రమతంద్రితః । మామువాచ స ధర్మాత్మా మూఢం జ్ఞాత్వా సుదుఃఖితః
ఇతర పిల్లలతో కలిసి పగలు, రాత్రి అలసట లేకుండా సంతోషంగా ఉన్నా, ఆ ధర్మాత్ముడు నన్ను మూర్ఖుడిగా, ఎంతో బాధతో ఉన్నవాడిగా గుర్తించి నాతో మాట్లాడాడు.
విద్యాధర ఉవాచ- మా పుత్ర సాహసం కార్షీర్విద్యార్థముద్యమం కురు । విద్యయా ప్రాప్యతే సౌఖ్యం యశః కీర్తిస్తథాతులా
విద్యాధరుడు ఇలా అన్నాడు – కుమారా, తొందరపడి తప్పు చేయకు. చదువుకోడానికి శ్రమించు. విద్య వల్ల సుఖం, పేరు, అపూర్వమైన కీర్తి లభిస్తాయి.
జ్ఞానం స్వర్గశ్చ మోక్షశ్చ తస్మాద్విద్యాం ప్రసాధయ । పూర్వం సుదుఃఖమూలా తు పశ్చాద్విద్యా సుఖప్రదా
జ్ఞానం, స్వర్గం, మోక్షం ఇవన్నీ విద్య వల్లనే వస్తాయి. అందుకే చదువులో శ్రద్ధ పెట్టు. మొదట అది చాలా కష్టం అయినా, తరువాత చదువు సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
తస్మాత్సాధయ పుత్ర త్వం విద్యాం గురుగృహం వ్రజ । పితుర్వాక్యమకుర్వాణో అహమేవం దినదినే
కాబట్టి, కుమారా, చదువులో నీవు శ్రమించు, గురువు గారి ఇంటికి వెళ్ళు. నాన్న మాట వినక, నేను రోజుకో రోజు—
యత్రయత్ర స్థితో నిత్యమర్థహానిం కరోమ్యహమ్ । ఉపహాసః కృతో లోకైర్మమవిప్ర ప్రకుత్సనమ్
ఎక్కడ ఉన్నా, ఎప్పుడూ ధన నష్టం కలిగించేవాడినయ్యాను. ప్రజలు నన్ను నవ్వారు బ్రాహ్మణా, నిందించారు కూడా.
మమ లజ్జా సముత్పన్నా జీవనాశకరీ తదా । విద్యార్థముద్యతో విప్ర కం గురుం ప్రార్థయామ్యహమ్
అప్పుడు నాకు చాలా లజ్జ వచ్చి, ప్రాణం పోయేంతగా బాధపడ్డాను. చదువు కోసం, బ్రాహ్మణా, ఏ గురువు వద్దకు వెళ్లాలో ఆలోచించాను.
ఇతి చింతాపరో జాతో దుఃఖశోకసమాకులః । కథం విద్యామహం జానే కథం విందామ్యహం గుణాన్
ఇలా ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, దుఃఖంతో, శోకంతో నిండిపోయాను. ఎలా చదువు నేర్చుకుంటాను? ఎలా మంచి లక్షణాలు సంపాదిస్తాను అని ఆలోచించాను.
కథం మే జాయతే స్వర్గః కథం మోక్షం వ్రజామ్యహమ్ । ఇత్యేవం చింతయన్విప్ర వార్ద్ధక్యమగమం పునః
నాకు స్వర్గం ఎలా వస్తుంది? మోక్షం ఎలా పొందుతాను? అని ఆలోచిస్తూ, బ్రాహ్మణా, మళ్లీ వృద్ధాప్యానికి చేరుకున్నాను.
దేవతాయతనే దుఃఖీ ఉపవిష్టస్త్వహం కదా । మద్భాగ్యైః ప్రేరితః కశ్చిత్సిద్ధ ఏకః సమాగతః
ఒకసారి, దేవాలయంలో బాధతో కూర్చున్నప్పుడు, నా అదృష్టం వల్ల ఒక సిద్ధుడు నా దగ్గరకు వచ్చాడు.
నిరాశ్రయో జితాహారః సదానందస్తు నిఃస్పృహః । ఏకాంతమాస్థితో విప్ర యోగయుక్తో జితేంద్రియః
ఆయనకు ఎవరూ తోడు లేరు, తక్కువ తినేవారు, ఎప్పుడూ ఆనందంగా, ఆశలు లేకుండా, ఒంటరిగా, యోగంలో లీనమై, ఇంద్రియాలను జయించినవారు.
పరబ్రహ్మణి సంలీనో జ్ఞానధ్యానసమాధిమాన్ । తమహం సంశ్రితో విప్ర జ్ఞానరూపం మహామతిమ్
ఆయన పరబ్రహ్మంలో లీనమై, జ్ఞానం, ధ్యానం, సమాధిలో స్థిరమైనవారు. బ్రాహ్మణా, ఆ మహాత్ముడిని, జ్ఞాన స్వరూపుడిని నేను ఆశ్రయించాను.
అహం శుద్ధేన భావేన భక్త్యా నమితకంధరః । నమస్కృత్య మహాత్మానం పురతస్తస్య సంస్థితః
శుద్ధమైన మనసుతో, భక్తితో, తల వంచి ఆ మహాత్ముడికి నమస్కరించి, ఆయన ఎదుట నిలబడ్డాను.
దీనరూపో హ్యహం జాతో మందభాగ్యస్తథా పునః । తేనాహం పృచ్ఛితో విప్ర కస్మాద్భవాన్ప్రశోచతి
నేను మళ్లీ దురదృష్టవంతుడిగా, దయనీయంగా కనిపించాను. అప్పుడు ఆయన నన్ను అడిగారు, బ్రాహ్మణా, 'ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?' అని.
కేనాభిప్రాయభావేన దుఃఖమేవ భునక్తి వై । తేనేత్యుక్తోస్మి విప్రేంద్ర జ్ఞానినా యోగినా తదా
'ఏ ఉద్దేశంతో నీవు ఇంత బాధ అనుభవిస్తున్నావు?' అని ఆ జ్ఞాన యోగి నన్ను అడిగారు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా.
సుమూఢేన మయా తస్య పూర్వవృత్తాంతమేవ హి । తమేవం శ్రావితం సర్వం సర్వజ్ఞత్వం కథం వ్రజేత్
నేను మూర్ఖుడిగా నా గతాన్ని ఆయనకు పూర్తిగా చెప్పాను. అన్నీ వివరించి, సమస్త జ్ఞానం ఎలా పొందాలో అడిగాను.
ఏతదర్థం మహాదుఃఖీ భవాన్మమ గతిః సదా । స చోవాచ మహాత్మా మే సర్వం జ్ఞానస్య కారణమ్
ఈ కారణంగా నేను ఎంతో బాధపడుతూ, ఎప్పుడూ ఆయనను ఆశ్రయించేవాడిని. అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు, 'ఇవన్నీ జ్ఞానం కలిగించడానికి కారణం' అని చెప్పారు.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే భూమిఖండే వేనోపాఖ్యానే గురుతీర్థమాహాత్మ్యే చ్యవనచరిత్రే ద్వావింశత్యధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో భూమిఖండంలో వేణుని కథలో, గురుతీర్థ మహిమను, చ్యవనుని చరిత్రను వివరించిన నూరి ఇరవై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
సిద్ధ ఉవాచ- శ్రూయతామభిధాస్యామి జ్ఞానరూపం తవాగ్రతః । జ్ఞానస్య నాస్తి వై దేహో హస్తౌ పాదౌ చ చక్షుషీ
సిద్ధుడు ఇలా అన్నాడు — విను, నీ ముందే జ్ఞాన స్వరూపాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను. జ్ఞానానికి శరీరం లేదు, చేతులు, కాళ్లు, కన్నులు కూడా లేవు.