పంచైవ ఆత్మనా సార్ద్ధం ప్రభవంతి ప్రయాంతి చ । ఆత్మాదయో హ్యమీ భద్రే నిత్యరూపా న సంశయః
ఈ ఐదు భూతాలు ఆత్మతో కలిసి పుట్టి, మళ్లీ లయమవుతాయి. ఇవన్నీ ఆత్మతో మొదలై ఎప్పటికీ ఉండేవే, ఓ మంగళకరమైనవాడా, ఇందులో సందేహం లేదు.
పిండ ఏవ ప్రణశ్యేత తేషాం సంజాత ఏవ చ । విషయాణాం సుదోషైః స రాగద్వేషాదిభిర్హతః
శరీరమే నశిస్తుంది, అదే మళ్లీ పుడుతుంది. ఇంద్రియాల లోపాలతో, రాగద్వేషాదుల వల్ల అది బాధపడుతుంది.
ప్రాణాః ప్రయాంతి వై పిండాత్పంచపంచాత్మకా ద్విజ । పిండాంతే వసతే ఆత్మా ప్రతిరూపస్తు తస్య చ
ప్రాణాలు శరీరం విడిచిపోతాయి, అవి ఐదు స్వరూపాలుగా ఉంటాయి, ఓ ద్విజా. శరీరం అంతంలో ఆత్మ ఉంటుంది, దాని ప్రతిబింబం కూడా అక్కడే ఉంటుంది.
అంతరాత్మా యథా చాగ్నేః స్ఫులింగస్తు ప్రకాశతే । తథా ప్రకాశమాయాతి దృశ్యాదృశ్యః ప్రజాయతే
ఎలా అగ్నిలో నుండి చిరుగుపుల్లి వెలుగుతుందో, అలాగే లోనిఆత్మ వెలుగుతో కనిపించేది, కనిపించనిది రెండింటిగా అవతరిస్తుంది.
శుద్ధాత్మా చ పరం బ్రహ్మ సదా జాగర్తి నిత్యశః । అంతరాత్మా ప్రబద్ధస్తు ప్రకృతేశ్చ మహాగుణైః
పవిత్రమైన ఆత్మ, పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉంటుంది. కాని లోనిఆత్మ ప్రకృతిలోని గొప్ప గుణాలతో బంధించబడి ఉంటుంది.
అన్నాహారేణ సంపుష్టైరంతరాత్మా సుఖం వ్రజేత్ । సుసుఖాజ్జాయతే మోహస్తస్మాన్మనః ప్రముహ్యతి
ఆహారం వల్ల పోషణ పొందినప్పుడు లోనిఆత్మ ఆనందాన్ని పొందుతుంది. ఎక్కువ సుఖం వల్ల మోహం కలుగుతుంది, అందువల్ల మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది.
పశ్చాత్సంజాయతే నిద్రా తామసీ లయవర్ద్ధినీ । నాడీమార్గేణ యః సూర్యో మేరుముల్లంఘ్య గచ్ఛతి
తర్వాత నిద్ర కలుగుతుంది, అది తమోగుణంతో కూడినది, లయాన్ని పెంచుతుంది. నాడుల మార్గంలో సూర్యుడు మేరు పర్వతాన్ని దాటి వెళ్తాడు.
తదా రాత్రిః ప్రజాయేత యావన్నోదయతే రవిః । విషయాంధకారైర్ముక్తస్తు అంతరాత్మా ప్రకాశతే
అప్పుడు రాత్రి ఏర్పడుతుంది, సూర్యుడు ఉదయించేవరకు. ఇంద్రియాల అంధకారం తొలగినప్పుడు లోనిఆత్మ వెలుగుతుంటుంది.
భావైస్తత్త్వాత్మకానాం తు పంచతత్త్వైః ప్రపోషితైః । పూర్వజన్మస్థితైః పిండైరంతరాత్మా ప్రగృహ్యతే
ఐదు భూతాల స్వరూపాల వల్ల, అవి ఐదు తత్త్వాలతో పోషించబడినవిగా, గత జన్మలలో పొందిన శరీరాల ద్వారా లోనిఆత్మను గ్రహించవచ్చు.
స యాస్యతి చ వై స్థానముచ్చావచం మహామతే । సంసార అంతరాత్మా వై దోషైర్బద్ధః ప్రణీయతే
అది ఎత్తైన స్థితికైనా, తక్కువ స్థితికైనా వెళ్తుంది, ఓ మహామతివంతుడా. లోనిఆత్మ దోషాలతో బంధించబడి, సంసారంలో నడిపించబడుతుంది.
కాయం రక్షతి జీవాత్మా పశ్చాత్తిష్ఠతి మధ్యగః । ఉదానః స్ఫురతే తీవ్రస్తస్మాచ్ఛబ్దః ప్రజాయతే
జీవాత్మా శరీరాన్ని కాపాడుతూ మధ్యలో ఉండి, ఉదాన వాయువు బలంగా కదిలినప్పుడు, ఆ కదలిక వల్ల శబ్దం పుట్టుకొస్తుంది.
శుష్కా భస్త్రా యథా శ్వాసం కురుతే వాయుపూరితా । తద్వచ్ఛబ్దవశాచ్ఛ్వాసముదానః కురుతే బలాత్
ఎలా పొడి బెల్లోస్లో గాలి నింపితే అది ఊపిరి ఇస్తుందో, అలాగే శబ్దశక్తితో ఉదాన వాయువు బలవంతంగా ఊపిరిని కలిగిస్తుంది.
ఆత్మనస్తు ప్రభావేణ ఉదానో బలవాన్భవేత్ । ఏవం కాయః ప్రముగ్ధస్తు మృతకల్పః ప్రజాయతే
ఆత్మ ప్రభావంతో ఉదాన వాయువు బలంగా మారుతుంది. అప్పుడు శరీరం పూర్తిగా మౌఢ్యమై, చనిపోయినట్టుగా మారిపోతుంది.
తతో నిద్రా మహామాయా తస్యాంగేషు ప్రయాతి సా । హృది కంఠే తథా చాస్యే నాసికాగ్రే ప్రతిష్ఠతి
తర్వాత మహామాయ అయిన నిద్ర అతని అవయవాల్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. అది హృదయంలో, గొంతులో, నోటిలో, ముక్కు చివరలో స్థిరపడుతుంది.
బాహూ సంకుచ్య సంతిష్ఠేద్ధృద్గతో నాభిమండలే । ఆత్మనస్తు ప్రభావాచ్చ ఉదానో నామ మారుతః
చేతులు మడిచినట్టుగా ఉంచి, హృదయ ప్రాంతంలో, నాభిమండలంలో స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆత్మ ప్రభావంతో ఉదాన వాయువు పుట్టుకొస్తుంది.
ప్రజాయతే మహాతీవ్రా బలరోధం కరోతి సః । యథా రజ్జ్వా ప్రబద్ధస్తు దారు కీలధరః స్థితః
అది బలంగా ఉద్భవించి, శక్తిని అడ్డుకుంటుంది. ఎలా తాడుతో కట్టిన దారును కీల్తో బిగించి ఉంచారో, అలాగే అది స్థిరంగా ఉంటుంది.
తథా చాత్మాసు సంలగ్నః ప్రాణవాయుర్న సంశయః । అంతరాత్మప్రసక్తస్తు ప్రాణవాయుః శుభాననే
అలాగే ప్రాణవాయువు కూడా ఆత్మతో కలిసిపోతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు. ప్రాణవాయువు అంతరాత్మతో బలంగా అనుసంధానమై ఉంటుంది, ఓ మంగళకరమైనవాడా!
బుద్ధివద్రోహితో భద్రే అంతరాత్మా ప్రధావతి । పూర్వజన్మార్జితాన్వాసాన్స్మృత్వా తత్ర ప్రధావతి
బుద్ధి కలవరపడినప్పుడు, ఓ మృదువైనవాడా, అంతరాత్మ ముందుగా పోయిన జన్మలలో సంపాదించిన వాసనలను గుర్తుచేసుకుంటూ, అక్కడికి పరుగెత్తుతుంది.
తత్ర సంస్థో మహాప్రాజ్ఞః స్వేచ్ఛయా రమతే పునః । ఏవం నానావిధాన్స్వప్నానంతరాత్మా ప్రపశ్యతి
అక్కడ ఆ మహాజ్ఞాని తన ఇష్టానుసారం మళ్లీ ఆనందిస్తాడు. అంతరాత్మ ఇలా ఎన్నో విధాలైన స్వప్నాలను చూస్తుంది.
ఉత్తమాంశ్చ విరుద్ధాంశ్చ కర్మయుక్తాన్ప్రపశ్యతి । గిరీంస్తథా సుదుర్గాంశ్చ ఉచ్చావచాన్ప్రపశ్యతి
అతడు ఉత్తమమైనవి, విరుద్ధమైనవి, కర్మతో కూడిన కార్యాలను చూస్తాడు. పర్వతాలు, దుర్గమయమైన ప్రదేశాలు, ఎత్తు తక్కువ ప్రాంతాలను కూడా దర్శిస్తాడు.
తదేవ వాతికం విద్ధి కఫవత్తద్వదామ్యహమ్ । జలం నదీం తడాగం చ పయః స్థానాని పశ్యతి
ఇది వాతప్రకృతి అని తెలుసుకో. ఇది కఫప్రకృతితో కూడినదని నేను చెబుతున్నాను. అతడు నీరు, నదులు, చెరువులు, నీరు ఉండే ప్రదేశాలను చూస్తాడు.
అగ్నిం చ పశ్యతే దేవి బహుకాంచనముత్తమమ్ । తదేవ పైత్తికం విద్ధి భావ్యం చైవ వదామ్యహమ్
అతడు అగ్ని, ఓ దేవీ, ఎంతో ఉత్తమమైన బంగారాన్ని కూడా చూస్తాడు. ఇది పిత్తప్రకృతి అని తెలుసుకో, అలాగే భావించవలసిందిగా నేను చెబుతున్నాను.
ప్రభాతే దృశ్యతే స్వప్నో భవ్యో వాభవ్య ఏవ చ । కర్మయుక్తో వరారోహే లాభాలాభప్రకాశకః
ప్రభాత సమయంలో కనబడే స్వప్నం శుభమైనదైనా, అశుభమైనదైనా ఉండొచ్చు. అది కర్మతో కలిసినదై, ఓ సుందరినీ, లాభనష్టాలను తెలియజేస్తుంది.
స్వప్నస్యాపి అవస్థా మే కథితా వరవర్ణిని । తద్భావ్యంచవరారోహేవిష్ణోశ్చైవభవిష్యతి
స్వప్నానికి సంబంధించిన స్థితులను నీకు వివరించాను, ఓ చక్కని వర్ణం కలిగినవాడా. అలాగే భావించవలసినది, ఓ సుందరినీ, విష్ణువు సంబంధమైనదిగా ఉంటుంది.
తన్నిమిత్తం త్వయా దృష్టో దుఃస్వప్నః స తు ప్రేక్షితః
అందుకే నీవు చూసిన దుఃస్వప్నం, నిజంగా నీవే చూశావు.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే భూమిఖండే వేనోపాఖ్యానే గురుతీర్థమాహాత్మ్యే చ్యవనచరిత్రే కామోదాఖ్యానే వింశాధికశతతమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో, భూమిఖండంలో, వేనుని కథలో, గురుతీర్థ మహిమలో, చ్యవనుడు, కామదుడు కథలో, నూరయిరవైయవ అధ్యాయం ముగిసింది.
కామోదోవాచ- న విదుర్దేవతాః సర్వా యస్యాంతం రూపమేవ చ । యస్మిల్లీఁనస్తు సర్వోయం స చైకాత్మా ప్రకథ్యతే
కామదుడు ఇలా అన్నాడు — దాని పరిమితి, రూపం దేవతలకూ తెలియదు. అందులో ఈ జగత్తంతా లీనమైపోతుంది. అది ఒక్కటే ఆత్మగా చెప్పబడుతుంది.
యస్యా మాయాప్రపంచస్తు సంసారః శృణు నారద । కస్మాత్ప్రయాతి సంసారం మమ స్వామీ జగత్పతిః
దాని మాయే ఈ జగత్తు, ఓ నారదా, విను. నా ప్రభువు, జగత్పతి, ఎందుకు ఈ సంసారంలోకి వస్తాడో చెప్పు.
పాపైశ్చాపి సుపుణ్యైశ్చ నరోబద్ధస్తు కర్మభిః । సంసారం సరతే విప్ర హరిః కస్మాద్వ్రజేద్వద
పాపాలతోను, మంచి పనులతోను బంధించబడి, మనిషి తన కర్మలకు లోబడి ఈ జనన మరణ చక్రంలో తిరుగుతుంటాడు, బ్రాహ్మణా. మరి హరి ఎందుకు దీని నుండి బయటపడతాడు? చెప్పు.
నారద ఉవాచ- శృణు దేవి ప్రవక్ష్యామి యత్కృతం తేన చక్రిణా । భృగోరగ్రే ప్రతిజ్ఞాతం యజ్ఞరక్షాం కరోమ్యహమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — దేవీ! ఆ చక్రధారి భృగువు ముందు ఏం చేశాడో, నేను నీకు చెబుతాను. 'యజ్ఞాన్ని నేను కాపాడుతాను' అని భృగువు ఎదుట వాగ్దానం చేశాడు.