పంచభూతాత్మకానాం చ ముషిత్వైవ సునిశ్చలః । షడ్వింశతిసు తత్వానాం మధ్యే చైష విరాజతే
ఐదు భూతాలతో కూడిన దేహాలను వదిలేసి, ఆత్మ స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇరవై ఆరు తత్త్వాల మధ్య అది ప్రకాశిస్తుంది.
శుద్ధాత్మా కేవలో నిత్యః ప్రకృతేః సంగతిం గతః । తద్భావైర్వాయురూపైశ్చ చలతే స్థానతో యదా
శుద్ధాత్మ ఒక్కటే, నిత్యమైనది. అది ప్రకృతితో సంయోగం పొందినప్పుడు, ఆ వాయువుల రూపమైన కారణాలతో తన స్థానం విడిచిపోతుంది.
ఆత్మనస్తేజసశ్చైవ ప్రతితేజః ప్రజాయతే । అంతరాత్మా శుభం నామ తస్య ఏవ ప్రకథ్యతే
ఆత్మ నుండి వెలువడే తేజస్సు వల్ల మరొక తేజస్సు పుట్టుకొస్తుంది. దానినే లోనిఆత్మ అని పిలుస్తారు, ఓ మంగళకరమైనవాడా.
పయసశ్చ యథా భిన్నా భవంత్యంబుకణాః శుభే । ఆత్మనస్తు తథా తేజ అంతరాత్మా ప్రకథ్యతే
ఎలా నీటిలో నుండి విడివిడిగా నీటి బిందువులు ఏర్పడతాయో, అలాగే ఆత్మ తేజస్సు నుండి లోనిఆత్మ పుట్టుకొస్తుందని చెబుతారు, ఓ మంగళకరమైనవాడా.
స హి పృథ్వీ స వై వాయుః స చాప్యాకాశ ఏవ హి । స వై తోయం స దీప్యేత ఏతే పంచ పురా కృతాః
అది నేల, అదే గాలి, అదే ఆకాశం, అదే నీరు, అదే వెలుగు. ఈ ఐదు మొదట్లోనే సృష్టించబడ్డాయి.
ఆత్మనస్తేజసో భూతా మలరూపా మహాత్మనః । తస్యాపి సంగతిం ప్రాప్తా ఏకత్వం హి ప్రయాంతి తే
ఆ మహాత్ముని తేజస్సు నుండి భూతాలు, అశుద్ధ స్వరూపంగా పుట్టాయి. అవి ఆత్మతో ఐక్యమై, మళ్లీ ఒక్కటైపోతాయి.
స్వాత్మభావప్రదోషేణ నాశయంతి వరాననే । తత్పిండమన్యమిచ్ఛంతి వారం వారం వరాననే
తమ స్వభావంలో కలిగే లోపాల వల్ల, ఓ మంగళముఖి, అవి నాశనం చెందుతాయి. మళ్లీ మళ్లీ వేరే శరీరం కోరుకుంటూ ఉంటాయి.
తేషాం క్రీడావిహారోయం సృష్టిసంబంధకారణమ్ । ఉదకస్య తరంగస్తు జాయతే చ విలీయతే
వాటికి ఈ సృష్టిలో కలయిక, ఆటవిడుపు లాంటిది. నీటిలో అల ఎలా పుట్టి మాయమవుతుందో, అలా అవి కూడా పుట్టి లయమవుతాయి.
పునర్భూతిః పునర్హానిస్తాదృశస్య పునః పునః । అపాం రూపస్య దృష్టాంతం తద్వదేషాం న సంశయః
ఇలాంటి రూపాలకు మళ్లీ మళ్లీ పుట్టడం, మళ్లీ మళ్లీ నశించడం జరుగుతూనే ఉంటుంది. ఇది నీటి ఉదాహరణతో పోల్చవచ్చు; వాటికీ ఇదే విధంగా జరుగుతుందని సందేహం లేదు.
ఆత్మా న నశ్యతే దేవి తేజో వాయుర్న నశ్యతి । న నశ్యతో ధరాకాశౌ న నశ్యంత్యాప ఏవ చ
ఆత్మ నశించదు, ఓ దేవీ. తేజస్సు, గాలి కూడా నశించవు. నేల, ఆకాశం, నీరు కూడా నశించవు.
పంచైవ ఆత్మనా సార్ద్ధం ప్రభవంతి ప్రయాంతి చ । ఆత్మాదయో హ్యమీ భద్రే నిత్యరూపా న సంశయః
ఈ ఐదు భూతాలు ఆత్మతో కలిసి పుట్టి, మళ్లీ లయమవుతాయి. ఇవన్నీ ఆత్మతో మొదలై ఎప్పటికీ ఉండేవే, ఓ మంగళకరమైనవాడా, ఇందులో సందేహం లేదు.
పిండ ఏవ ప్రణశ్యేత తేషాం సంజాత ఏవ చ । విషయాణాం సుదోషైః స రాగద్వేషాదిభిర్హతః
శరీరమే నశిస్తుంది, అదే మళ్లీ పుడుతుంది. ఇంద్రియాల లోపాలతో, రాగద్వేషాదుల వల్ల అది బాధపడుతుంది.
ప్రాణాః ప్రయాంతి వై పిండాత్పంచపంచాత్మకా ద్విజ । పిండాంతే వసతే ఆత్మా ప్రతిరూపస్తు తస్య చ
ప్రాణాలు శరీరం విడిచిపోతాయి, అవి ఐదు స్వరూపాలుగా ఉంటాయి, ఓ ద్విజా. శరీరం అంతంలో ఆత్మ ఉంటుంది, దాని ప్రతిబింబం కూడా అక్కడే ఉంటుంది.
అంతరాత్మా యథా చాగ్నేః స్ఫులింగస్తు ప్రకాశతే । తథా ప్రకాశమాయాతి దృశ్యాదృశ్యః ప్రజాయతే
ఎలా అగ్నిలో నుండి చిరుగుపుల్లి వెలుగుతుందో, అలాగే లోనిఆత్మ వెలుగుతో కనిపించేది, కనిపించనిది రెండింటిగా అవతరిస్తుంది.
శుద్ధాత్మా చ పరం బ్రహ్మ సదా జాగర్తి నిత్యశః । అంతరాత్మా ప్రబద్ధస్తు ప్రకృతేశ్చ మహాగుణైః
పవిత్రమైన ఆత్మ, పరబ్రహ్మ స్వరూపంగా ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉంటుంది. కాని లోనిఆత్మ ప్రకృతిలోని గొప్ప గుణాలతో బంధించబడి ఉంటుంది.
అన్నాహారేణ సంపుష్టైరంతరాత్మా సుఖం వ్రజేత్ । సుసుఖాజ్జాయతే మోహస్తస్మాన్మనః ప్రముహ్యతి
ఆహారం వల్ల పోషణ పొందినప్పుడు లోనిఆత్మ ఆనందాన్ని పొందుతుంది. ఎక్కువ సుఖం వల్ల మోహం కలుగుతుంది, అందువల్ల మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది.
పశ్చాత్సంజాయతే నిద్రా తామసీ లయవర్ద్ధినీ । నాడీమార్గేణ యః సూర్యో మేరుముల్లంఘ్య గచ్ఛతి
తర్వాత నిద్ర కలుగుతుంది, అది తమోగుణంతో కూడినది, లయాన్ని పెంచుతుంది. నాడుల మార్గంలో సూర్యుడు మేరు పర్వతాన్ని దాటి వెళ్తాడు.
తదా రాత్రిః ప్రజాయేత యావన్నోదయతే రవిః । విషయాంధకారైర్ముక్తస్తు అంతరాత్మా ప్రకాశతే
అప్పుడు రాత్రి ఏర్పడుతుంది, సూర్యుడు ఉదయించేవరకు. ఇంద్రియాల అంధకారం తొలగినప్పుడు లోనిఆత్మ వెలుగుతుంటుంది.
భావైస్తత్త్వాత్మకానాం తు పంచతత్త్వైః ప్రపోషితైః । పూర్వజన్మస్థితైః పిండైరంతరాత్మా ప్రగృహ్యతే
ఐదు భూతాల స్వరూపాల వల్ల, అవి ఐదు తత్త్వాలతో పోషించబడినవిగా, గత జన్మలలో పొందిన శరీరాల ద్వారా లోనిఆత్మను గ్రహించవచ్చు.
స యాస్యతి చ వై స్థానముచ్చావచం మహామతే । సంసార అంతరాత్మా వై దోషైర్బద్ధః ప్రణీయతే
అది ఎత్తైన స్థితికైనా, తక్కువ స్థితికైనా వెళ్తుంది, ఓ మహామతివంతుడా. లోనిఆత్మ దోషాలతో బంధించబడి, సంసారంలో నడిపించబడుతుంది.
కాయం రక్షతి జీవాత్మా పశ్చాత్తిష్ఠతి మధ్యగః । ఉదానః స్ఫురతే తీవ్రస్తస్మాచ్ఛబ్దః ప్రజాయతే
జీవాత్మా శరీరాన్ని కాపాడుతూ మధ్యలో ఉండి, ఉదాన వాయువు బలంగా కదిలినప్పుడు, ఆ కదలిక వల్ల శబ్దం పుట్టుకొస్తుంది.
శుష్కా భస్త్రా యథా శ్వాసం కురుతే వాయుపూరితా । తద్వచ్ఛబ్దవశాచ్ఛ్వాసముదానః కురుతే బలాత్
ఎలా పొడి బెల్లోస్లో గాలి నింపితే అది ఊపిరి ఇస్తుందో, అలాగే శబ్దశక్తితో ఉదాన వాయువు బలవంతంగా ఊపిరిని కలిగిస్తుంది.
ఆత్మనస్తు ప్రభావేణ ఉదానో బలవాన్భవేత్ । ఏవం కాయః ప్రముగ్ధస్తు మృతకల్పః ప్రజాయతే
ఆత్మ ప్రభావంతో ఉదాన వాయువు బలంగా మారుతుంది. అప్పుడు శరీరం పూర్తిగా మౌఢ్యమై, చనిపోయినట్టుగా మారిపోతుంది.
తతో నిద్రా మహామాయా తస్యాంగేషు ప్రయాతి సా । హృది కంఠే తథా చాస్యే నాసికాగ్రే ప్రతిష్ఠతి
తర్వాత మహామాయ అయిన నిద్ర అతని అవయవాల్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. అది హృదయంలో, గొంతులో, నోటిలో, ముక్కు చివరలో స్థిరపడుతుంది.
బాహూ సంకుచ్య సంతిష్ఠేద్ధృద్గతో నాభిమండలే । ఆత్మనస్తు ప్రభావాచ్చ ఉదానో నామ మారుతః
చేతులు మడిచినట్టుగా ఉంచి, హృదయ ప్రాంతంలో, నాభిమండలంలో స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆత్మ ప్రభావంతో ఉదాన వాయువు పుట్టుకొస్తుంది.
ప్రజాయతే మహాతీవ్రా బలరోధం కరోతి సః । యథా రజ్జ్వా ప్రబద్ధస్తు దారు కీలధరః స్థితః
అది బలంగా ఉద్భవించి, శక్తిని అడ్డుకుంటుంది. ఎలా తాడుతో కట్టిన దారును కీల్తో బిగించి ఉంచారో, అలాగే అది స్థిరంగా ఉంటుంది.
తథా చాత్మాసు సంలగ్నః ప్రాణవాయుర్న సంశయః । అంతరాత్మప్రసక్తస్తు ప్రాణవాయుః శుభాననే
అలాగే ప్రాణవాయువు కూడా ఆత్మతో కలిసిపోతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు. ప్రాణవాయువు అంతరాత్మతో బలంగా అనుసంధానమై ఉంటుంది, ఓ మంగళకరమైనవాడా!
బుద్ధివద్రోహితో భద్రే అంతరాత్మా ప్రధావతి । పూర్వజన్మార్జితాన్వాసాన్స్మృత్వా తత్ర ప్రధావతి
బుద్ధి కలవరపడినప్పుడు, ఓ మృదువైనవాడా, అంతరాత్మ ముందుగా పోయిన జన్మలలో సంపాదించిన వాసనలను గుర్తుచేసుకుంటూ, అక్కడికి పరుగెత్తుతుంది.
తత్ర సంస్థో మహాప్రాజ్ఞః స్వేచ్ఛయా రమతే పునః । ఏవం నానావిధాన్స్వప్నానంతరాత్మా ప్రపశ్యతి
అక్కడ ఆ మహాజ్ఞాని తన ఇష్టానుసారం మళ్లీ ఆనందిస్తాడు. అంతరాత్మ ఇలా ఎన్నో విధాలైన స్వప్నాలను చూస్తుంది.
ఉత్తమాంశ్చ విరుద్ధాంశ్చ కర్మయుక్తాన్ప్రపశ్యతి । గిరీంస్తథా సుదుర్గాంశ్చ ఉచ్చావచాన్ప్రపశ్యతి
అతడు ఉత్తమమైనవి, విరుద్ధమైనవి, కర్మతో కూడిన కార్యాలను చూస్తాడు. పర్వతాలు, దుర్గమయమైన ప్రదేశాలు, ఎత్తు తక్కువ ప్రాంతాలను కూడా దర్శిస్తాడు.