కమ్పన ఉవాచ- అపహృత్య ప్రియాం తస్య ఆయోశ్చాపి సమానయ । అనేనాపి ప్రకారేణ తవ శత్రుర్న జాయతే
కంపనుడు ఇలా అన్నాడు — అతని ప్రియమైన భార్యను తీసుకొని, అతని ప్రాణాన్ని కూడా తీసుకు రా. ఇలా చేసినా నీ శత్రువు ఓడిపోవడం జరగదు.
నో వా ప్రపాతయస్వ త్వం గర్భం తస్యాః ప్రభీషణైః । అనేనాపి ప్రకారేణ తవ శత్రుర్న జాయతే
లేదా, భయపెట్టి ఆమె గర్భాన్ని పడేయించవచ్చు. అయినా ఈ విధంగా నీ శత్రువు ఓడిపోవడంలేదు.
జన్మకాలం ప్రతీక్షస్వ నహుషస్య దురాత్మనః । అపహృత్య సమానీయ జహి త్వం పాపచేతనమ్
నహుషుడు పుట్టే సమయం కోసం ఎదురుచూడు. పుట్టిన తర్వాత అతన్ని తీసుకొని వచ్చి, ఆ దుష్టుడిని నీవే సంహరించాలి.
ఏవం సమంత్ర్య తేనాపి కంపనేన స దానవః । అభూత్స ఉద్యమోపేతో నహుషస్య ప్రణాశనే
ఇలా కంపనుడితో చర్చించిన ఆ దానవుడు, నహుషుడిని నాశనం చేయాలని দৃఢంగా నిర్ణయించుకున్నాడు.
'విష్ణురువాచ- ఏలపుత్రో మహాభాగ ఆయుర్నామ క్షితీశ్వరః। సార్వభౌమః స ధర్మాత్మా సత్యవ్రతపరాయణః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — ఎలపుత్రుడైన ఆయుః అనే మహాభాగుడు ఒక రాజు. అతడు సమస్త భూమిని పాలించిన ధర్మాత్ముడు, సత్యవ్రతానికి పరాయణుడు.
ఇన్ద్రోపేన్ద్రసమో రాజా తపసా యశసా బలైః। దానయజ్ఞైః సుపుణ్యైశ్చ సత్యేన నియమేన చ
ఆ రాజు తపస్సులో, కీర్తిలో, బలంలో ఇంద్రుడికి, ఉపేంద్రుడికి సమానం. దానం, యజ్ఞాలు, పుణ్యాలు, సత్యం, నియమంలో అతడు అగ్రగణ్యుడు.
ఏకచ్ఛత్రేణ వై రాజ్యం చక్రే భూపతిసత్తమః। పృథివ్యాం సర్వధర్మజ్ఞః సోమవంశస్య భూషణమ్
ఆ భూపతిశ్రేష్ఠుడు ఒకే గొడుగు కింద భూమిని పాలించాడు. భూమిపై అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడు, సోమవంశానికి అలంకారంగా నిలిచాడు.
పుత్రం న విందతే రాజా తేన దుఃఖీ వ్యజాయత। చింతయామాస ధర్మాత్మా కథం మే జాయతే సుతః
ఆ రాజుకు కుమారుడు కలగలేదు. అందువల్ల ఆయన దుఃఖించేవాడు. 'నాకు కుమారుడు ఎలా పుడతాడు?' అని ఆ ధర్మాత్ముడు ఆలోచించేవాడు.
ఇతి చిన్తాం సమాపేదే ఆయుశ్చ పృథివీపతిః। పుత్రార్థం పరమం యత్నమకరోత్సుసమాహితః
అలా ఆ భూమిపతి ఆయుః కుమారుని కోసమే పరమమైన ప్రయత్నాన్ని, దృఢ సంకల్పంతో చేశాడు.
అత్రిపుత్రో మహాత్మా వై దత్తాత్రేయో మహామునిః। క్రీడమానః స్త్రియా సార్ద్ధం మదిరారుణలోచనః
అత్రిపుత్రుడైన దత్తాత్రేయ మహర్షి, గొప్ప మనసున్నవాడు, ఒక స్త్రీతో ఆడుకుంటూ, మద్యం తాగినవాడిలా కళ్లకు ఎర్రగా కనిపించాడు.
వారుణ్యా మత్త ధర్మాత్మా స్త్రీవృన్దైశ్చ సమావృతః। అఙ్కే యువతిమాధాయ సర్వయోషిద్వరాం శుభామ్
వారుణితో మత్తులో ఉన్న ఆ ధర్మాత్ముడు, స్త్రీల సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడి, అందరిలో అతి అందమైన యువతిని తన మడిలో పెట్టుకున్నాడు.
గాయతే నృత్యతే విప్రః సురాం చ పిబతే భృశమ్। వినా యజ్ఞోపవీతేన మహాయోగీశ్వరోత్తమః
ఆ బ్రాహ్మణుడు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ, మద్యం విరివిగా తాగుతూ ఉన్నాడు. యజ్ఞోపవీతం లేకపోయినా, అతడు మహాయోగిశ్రేష్ఠుడు.
పుష్పమాలాభిర్దివ్యాభిర్ముక్తాహారపరిచ్ఛదైః । చందనాగురుదిగ్ధాంగో రాజమానో మునీశ్వరః
దివ్యమైన పుష్పమాలలు, ముత్యాల హారాలు, అలంకారాలతో అలంకరించబడి, చందనం, అగరు లేపనంతో మెరిసిపోతూ, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు రాజులా కనిపించాడు.
తస్యాశ్రమం నృపో గత్వా తం దృష్ట్వా ద్విజసత్తమమ్ । ప్రణామమకరోన్మూర్ధ్నా దణ్డవత్సుసమాహితః
ఆ రాజు అతని ఆశ్రమానికి వెళ్లి, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడిని చూసి, శిరస్సుతో నమస్కరించి, భక్తితో దండంగా పడి వందనం చేశాడు.
అత్రిపుత్రః స ధర్మాత్మా సమాలోక్య నృపోత్తమమ్। ఆగతం పురతో భక్త్యా అథ ధ్యానం సమాస్థితః
అత్రిపుత్రుడైన ఆ ధర్మాత్ముడు, భక్తితో తన ఎదుటకు వచ్చిన రాజును చూసి, వెంటనే ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
ఏవం వర్షశతం ప్రాప్తం తస్య భూపస్య సత్తమ। నిశ్చలం శాన్తిమాపన్నం మానసం భక్తితత్పరమ్
అలా, వంద సంవత్సరాలు ఆ రాజు ధృఢమైన మనస్సుతో, భక్తిలో లీనమై, అచంచలమైన శాంతిని పొందాడు.
సమాహూయ ఉవాచేదం కిమర్థం క్లిశ్యసే నృప। బ్రహ్మాచారేణ హీనోస్మి బ్రహ్మత్వం నాస్తి మే కదా
తనను పిలిచి, 'రాజా! నీవెందుకు ఇంత బాధపడుతున్నావు? నాలో బ్రహ్మచర్యం లేదు. నాకు ఎప్పుడూ బ్రహ్మత్వం రాదు' అని అన్నాడు.
సురామాంసప్రలుబ్ధోఽస్మి స్త్రియాసక్తః సదైవ హి । వరదానే న మే శక్తిరన్యం శుశ్రూష బ్రాహ్మణమ్
నిత్యం మద్యం, మాంసానికి ఆశపడే వాడిని. స్త్రీలలోనే మక్కువ. నాకు వరమివ్వగల శక్తి లేదు. ఇంకొక బ్రాహ్మణుడిని సేవించు.
"ఆయురువాచ- భవాదృశో మహాభాగ నాస్తి బ్రాహ్మణసత్తమః। సర్వకామప్రదాతా వై త్రైలోక్యే పరమేశ్వరః
ఆయు ఇలా అన్నాడు — మహాభాగ, నీలాంటి ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు మరొకరు లేరు. మూడు లోకాలలోని అందరికీ కావలసినది ఇచ్చే పరమేశ్వరుడివి నువ్వే.
అత్రివంశే మహాభాగ గోవిందః పరమేశ్వరః। బ్రాహ్మణస్య స్వరూపేణ భవాన్వై గరుడధ్వజః
అత్రి వంశంలో జన్మించిన మహాభాగ, గోవిందుడు పరమేశ్వరుడు బ్రాహ్మణ రూపంలో నీవే, గరుడధ్వజుడా.
నమోఽస్తు దేవదేవేశ నమోఽస్తు పరమేశ్వర। త్వామహం శరణం ప్రాప్తః శరణాగతవత్సల
దేవతల దేవా, పరమేశ్వరా, నీకు నమస్కారం. నేను నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను, ఆశ్రయమైనవారిని కాపాడే వాడవు నువ్వు.
ఉద్ధరస్వ హృషీకేశ మాయాం కృత్వా ప్రతిష్ఠసి । విశ్వస్థానాం ప్రజానాం తు విద్వాంసంవిశ్వనాయకమ్
హృషీకేశా, నీ మాయతో రూపం ధరించి నన్ను రక్షించు. నీవే ఈ జగత్తులోని అందరి జ్ఞానమయుడవు, విశ్వనాయకుడవు.
జానామ్యహం జగన్నాథం భవన్తం మధుసూదనమ్। మామేవ రక్ష గోవిన్ద విశ్వరూప నమోస్తు తే
నిన్ను జగన్నాథుడిగా, మధుసూదనుడిగా తెలుసు. నన్ను రక్షించు గోవిందా, విశ్వరూపుడా, నీకు నమస్కారం.
"కుఞ్జల ఉవాచ- గతే బహుతిథే కాలే దత్తాత్రేయో నృపోత్తమమ్। ఉవాచ మత్తరూపేణ కురుష్వ వచనం మమ
కుఞ్జలుడు ఇలా అన్నాడు — చాలాకాలం గడిచిన తరువాత, దత్తాత్రేయుడు మత్తు రూపంలో ఉత్తమ రాజును ఇలా అన్నాడు: 'నా మాట విను.'
కపాలే మే సురాం దేహి పాచితం మాంసభోజనమ్। ఏవమాకర్ణ్య తద్వాక్యం స చాయుః పృథివీపతిః
'నాకు కపాలంలో మద్యం, బాగా వండిన మాంసం తినడానికి ఇవ్వు.' అలా అన్న మాటలు విని, ఆ రాజైన ఆయు వెంటనే అలా చేశాడు.
ఉత్సుకస్తు కపాలేన సురామాహృత్య వేగవాన్। పలం సుపాచితం చైవ చ్ఛిత్త్వా హస్తేన సత్వరమ్
ఆయు ఎంతో ఉత్సాహంగా, త్వరగా కపాలంలో మద్యం తెచ్చి, బాగా వండిన మాంసాన్ని చేతితో కోసి త్వరగా ఇచ్చాడు.
నృపేన్ద్రః ప్రదదౌ చాపి దత్తాత్రేయాయ సత్తమ। అథ ప్రసన్నచేతాః స సంజాతో మునిపుఙ్గవః
రాజు ఆ మద్యం, మాంసాన్ని దత్తాత్రేయునికి ఇచ్చాడు. అప్పుడు ఆ మహాముని హర్షంతో తృప్తి పొందాడు.
దృష్ట్వా భక్తిం ప్రభావం చ గురుశుశ్రూషణం పరమ్। సమువాచ నృపేన్ద్రం తమాయుం ప్రణతమానసమ్
ఆయన భక్తిని, శక్తిని, గురువుకు చేసిన సేవను చూసి, నమస్కారభావంతో ఉన్న ఆయు అనే రాజుతో దత్తాత్రేయుడు ఇలా అన్నాడు.
వరం వరయ భద్రం తే దుర్లభం భువి భూపతే। సర్వమేవ ప్రదాస్యామి యంయమిచ్ఛసి సామ్ప్రతమ్
'భద్రుడా రాజా, నీవు కోరుకున్న వరాన్ని అడుగు. ఈ భూమిపై దొరకని వరమైనా సరే, నీకు నేను ఇస్తాను.'
"రాజోవాచ- భవాన్దాతా వరం సత్యం కృపయా మునిసత్తమ। పుత్రం దేహి గుణోపేతం సర్వజ్ఞం గుణసంయుతమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు — 'మునిశ్రేష్ఠా, నిజంగా వరాలిచ్చే వాడవు నువ్వే. నీ కృపతో నాకు అన్ని గుణాలతో, సర్వజ్ఞుడైన, మంచి లక్షణాలున్న కుమారుడిని ఇవ్వు.'