పూర్వమాచరితం ఘోరం పతికామనయా తపః। తవ నాశార్థమిచ్ఛంతీ చరిష్యే దారుణం పునః
ముందు నీ భర్తను నాశనం చేయాలని నేను చేసిన భయంకరమైన తపస్సు గుర్తుందా? ఇప్పుడు నీ నాశనం కోసం మళ్ళీ ఆ ఘోర తపస్సు చేస్తాను.
యదా త్వాం నిహతం దుష్టం నహుషేణ మహాత్మనా। నిిిిిశితైర్వజ్రసఙ్కాశైర్బాణైరాశీవిషోపమైః।౯౧ రణే నిపతితం పాప ముక్తకేశం సలోహితమ్ । గతాసుం చ ప్రపశ్యామి తదా యాస్యామ్యహం పతిమ్
నహుషుడు, గొప్పవాడైన అతడు, వజ్రం లాంటి పదునైన, పాముపాము విషంలాంటి బాణాలతో యుద్ధంలో నిన్ను చంపినప్పుడు, నీవు రక్తంతో, జుట్టు విరబూసి, ప్రాణాలు పోయిన స్థితిలో పడివున్నావని నేను చూసినప్పుడు, అప్పుడు నేను నా భర్తవద్దకు వెళ్ళిపోతాను.
ఏవం సునియమం కృత్వా గంగాతీరమనుత్తమమ్। సంస్థితా హుండనాశాయ నిశ్చలా శివనందినీ
ఇలా దృఢంగా సంకల్పం చేసి, శివనందినిగా, హుండుడి నాశనాన్ని కోరుతూ, గంగ తీరంలో కదలకుండా నిలిచింది.
వహ్నేర్యథాదీప్తిమతీ శిఖోజ్జ్వలా తేజోభియుక్తా ప్రదహేత్సులోకాన్। క్రోధేన దీప్తా విబుధేశపుత్రీ గఙ్గాతటే దుశ్చరమాచరత్తపః
ఎలా అగ్ని జ్వాల ప్రకాశంతో లోకాలను కాల్చగలదో, అలాగే దేవేంద్రుని కుమార్తె కోపంతో మండిపడి, గంగ తీరంలో దుర్భరమైన తపస్సు చేసింది.
"కుఞ్జల ఉవాచ- ఏవముక్తా మహాభాగ శివస్య తనయా గతా । గఙ్గాంభసి తతః స్నాత్వా స్వపురే కాఞ్చనాహ్వయే
కుఞ్జలుడు ఇలా చెప్పాడు: 'అలా పలికిన శివుని కుమార్తె గంగలో స్నానం చేసి, తన స్వగ్రామమైన కాంచనపురికి తిరిగి వెళ్లింది.'
తపశ్చచార తన్వఙ్గీ హుణ్డస్య వధహేతవే । అశోకసున్దరీ బాలా సత్యేన చ సమన్వితా
తన శరీరం సన్నగా ఉన్న అశోకసుందరి, సత్యంతో కూడిన బాలిక, హుండుడి వధ కోసం తపస్సు చేసింది.
హుణ్డోపి దుఃఖితోభూతః శాపదగ్ధేన చేతసా। చింతయామాస సన్తప్త అతీవ వచనానలైః
హుండుడు కూడా శాపం వల్ల మనస్సు బాధపడుతూ, ఆమె మాటలు అగ్నిలా కాల్చడంతో చాలా బాధతో ఆలోచించాడు.
సమాహూయ అమాత్యం తం కమ్పనాఖ్యమథాబ్రవీత్ । సమాచష్ట స వృత్తాన్తం తస్యాః శాపోద్భవం మహత్
తన మంత్రి అయిన కంపనుడిని పిలిపించి, ఆమె శాపం ఎలా కలిగిందో మొత్తం విషయాన్ని అతనికి వివరించాడు.
శప్తోస్మ్యశోకసుందర్యా శివస్యాపి సుకన్యయా। నహుషస్యాపి మే భర్త్తుస్త్వం తు హస్తాన్మరిష్యసి
అశోకసుందరి, శివుని సత్పాత్రురాలు, నా భర్త నహుషుడు ఇద్దరివల్ల నేను శపించబడ్డాను. నువ్వు అతని చేతిలో మరణిస్తావు.
నైవ జాతస్త్వసౌ గర్భ ఆయోర్భార్యా చ గుర్విణీ। యథా సత్యాద్వ్యలీకస్తు తస్యాః శాపస్తథా కురు
అతడు ఇంకా జన్మించలేదు. ఆయు భార్య గర్భవతి. ఆమె చెప్పిన శాపం నిజమే, అది నెరవేరాలి.
కమ్పన ఉవాచ- అపహృత్య ప్రియాం తస్య ఆయోశ్చాపి సమానయ । అనేనాపి ప్రకారేణ తవ శత్రుర్న జాయతే
కంపనుడు ఇలా అన్నాడు — అతని ప్రియమైన భార్యను తీసుకొని, అతని ప్రాణాన్ని కూడా తీసుకు రా. ఇలా చేసినా నీ శత్రువు ఓడిపోవడం జరగదు.
నో వా ప్రపాతయస్వ త్వం గర్భం తస్యాః ప్రభీషణైః । అనేనాపి ప్రకారేణ తవ శత్రుర్న జాయతే
లేదా, భయపెట్టి ఆమె గర్భాన్ని పడేయించవచ్చు. అయినా ఈ విధంగా నీ శత్రువు ఓడిపోవడంలేదు.
జన్మకాలం ప్రతీక్షస్వ నహుషస్య దురాత్మనః । అపహృత్య సమానీయ జహి త్వం పాపచేతనమ్
నహుషుడు పుట్టే సమయం కోసం ఎదురుచూడు. పుట్టిన తర్వాత అతన్ని తీసుకొని వచ్చి, ఆ దుష్టుడిని నీవే సంహరించాలి.
ఏవం సమంత్ర్య తేనాపి కంపనేన స దానవః । అభూత్స ఉద్యమోపేతో నహుషస్య ప్రణాశనే
ఇలా కంపనుడితో చర్చించిన ఆ దానవుడు, నహుషుడిని నాశనం చేయాలని দৃఢంగా నిర్ణయించుకున్నాడు.
'విష్ణురువాచ- ఏలపుత్రో మహాభాగ ఆయుర్నామ క్షితీశ్వరః। సార్వభౌమః స ధర్మాత్మా సత్యవ్రతపరాయణః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — ఎలపుత్రుడైన ఆయుః అనే మహాభాగుడు ఒక రాజు. అతడు సమస్త భూమిని పాలించిన ధర్మాత్ముడు, సత్యవ్రతానికి పరాయణుడు.
ఇన్ద్రోపేన్ద్రసమో రాజా తపసా యశసా బలైః। దానయజ్ఞైః సుపుణ్యైశ్చ సత్యేన నియమేన చ
ఆ రాజు తపస్సులో, కీర్తిలో, బలంలో ఇంద్రుడికి, ఉపేంద్రుడికి సమానం. దానం, యజ్ఞాలు, పుణ్యాలు, సత్యం, నియమంలో అతడు అగ్రగణ్యుడు.
ఏకచ్ఛత్రేణ వై రాజ్యం చక్రే భూపతిసత్తమః। పృథివ్యాం సర్వధర్మజ్ఞః సోమవంశస్య భూషణమ్
ఆ భూపతిశ్రేష్ఠుడు ఒకే గొడుగు కింద భూమిని పాలించాడు. భూమిపై అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడు, సోమవంశానికి అలంకారంగా నిలిచాడు.
పుత్రం న విందతే రాజా తేన దుఃఖీ వ్యజాయత। చింతయామాస ధర్మాత్మా కథం మే జాయతే సుతః
ఆ రాజుకు కుమారుడు కలగలేదు. అందువల్ల ఆయన దుఃఖించేవాడు. 'నాకు కుమారుడు ఎలా పుడతాడు?' అని ఆ ధర్మాత్ముడు ఆలోచించేవాడు.
ఇతి చిన్తాం సమాపేదే ఆయుశ్చ పృథివీపతిః। పుత్రార్థం పరమం యత్నమకరోత్సుసమాహితః
అలా ఆ భూమిపతి ఆయుః కుమారుని కోసమే పరమమైన ప్రయత్నాన్ని, దృఢ సంకల్పంతో చేశాడు.
అత్రిపుత్రో మహాత్మా వై దత్తాత్రేయో మహామునిః। క్రీడమానః స్త్రియా సార్ద్ధం మదిరారుణలోచనః
అత్రిపుత్రుడైన దత్తాత్రేయ మహర్షి, గొప్ప మనసున్నవాడు, ఒక స్త్రీతో ఆడుకుంటూ, మద్యం తాగినవాడిలా కళ్లకు ఎర్రగా కనిపించాడు.
వారుణ్యా మత్త ధర్మాత్మా స్త్రీవృన్దైశ్చ సమావృతః। అఙ్కే యువతిమాధాయ సర్వయోషిద్వరాం శుభామ్
వారుణితో మత్తులో ఉన్న ఆ ధర్మాత్ముడు, స్త్రీల సమూహాలతో చుట్టుముట్టబడి, అందరిలో అతి అందమైన యువతిని తన మడిలో పెట్టుకున్నాడు.
గాయతే నృత్యతే విప్రః సురాం చ పిబతే భృశమ్। వినా యజ్ఞోపవీతేన మహాయోగీశ్వరోత్తమః
ఆ బ్రాహ్మణుడు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ, మద్యం విరివిగా తాగుతూ ఉన్నాడు. యజ్ఞోపవీతం లేకపోయినా, అతడు మహాయోగిశ్రేష్ఠుడు.
పుష్పమాలాభిర్దివ్యాభిర్ముక్తాహారపరిచ్ఛదైః । చందనాగురుదిగ్ధాంగో రాజమానో మునీశ్వరః
దివ్యమైన పుష్పమాలలు, ముత్యాల హారాలు, అలంకారాలతో అలంకరించబడి, చందనం, అగరు లేపనంతో మెరిసిపోతూ, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు రాజులా కనిపించాడు.
తస్యాశ్రమం నృపో గత్వా తం దృష్ట్వా ద్విజసత్తమమ్ । ప్రణామమకరోన్మూర్ధ్నా దణ్డవత్సుసమాహితః
ఆ రాజు అతని ఆశ్రమానికి వెళ్లి, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడిని చూసి, శిరస్సుతో నమస్కరించి, భక్తితో దండంగా పడి వందనం చేశాడు.
అత్రిపుత్రః స ధర్మాత్మా సమాలోక్య నృపోత్తమమ్। ఆగతం పురతో భక్త్యా అథ ధ్యానం సమాస్థితః
అత్రిపుత్రుడైన ఆ ధర్మాత్ముడు, భక్తితో తన ఎదుటకు వచ్చిన రాజును చూసి, వెంటనే ధ్యానంలో లీనమయ్యాడు.
ఏవం వర్షశతం ప్రాప్తం తస్య భూపస్య సత్తమ। నిశ్చలం శాన్తిమాపన్నం మానసం భక్తితత్పరమ్
అలా, వంద సంవత్సరాలు ఆ రాజు ధృఢమైన మనస్సుతో, భక్తిలో లీనమై, అచంచలమైన శాంతిని పొందాడు.
సమాహూయ ఉవాచేదం కిమర్థం క్లిశ్యసే నృప। బ్రహ్మాచారేణ హీనోస్మి బ్రహ్మత్వం నాస్తి మే కదా
తనను పిలిచి, 'రాజా! నీవెందుకు ఇంత బాధపడుతున్నావు? నాలో బ్రహ్మచర్యం లేదు. నాకు ఎప్పుడూ బ్రహ్మత్వం రాదు' అని అన్నాడు.
సురామాంసప్రలుబ్ధోఽస్మి స్త్రియాసక్తః సదైవ హి । వరదానే న మే శక్తిరన్యం శుశ్రూష బ్రాహ్మణమ్
నిత్యం మద్యం, మాంసానికి ఆశపడే వాడిని. స్త్రీలలోనే మక్కువ. నాకు వరమివ్వగల శక్తి లేదు. ఇంకొక బ్రాహ్మణుడిని సేవించు.
"ఆయురువాచ- భవాదృశో మహాభాగ నాస్తి బ్రాహ్మణసత్తమః। సర్వకామప్రదాతా వై త్రైలోక్యే పరమేశ్వరః
ఆయు ఇలా అన్నాడు — మహాభాగ, నీలాంటి ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు మరొకరు లేరు. మూడు లోకాలలోని అందరికీ కావలసినది ఇచ్చే పరమేశ్వరుడివి నువ్వే.
అత్రివంశే మహాభాగ గోవిందః పరమేశ్వరః। బ్రాహ్మణస్య స్వరూపేణ భవాన్వై గరుడధ్వజః
అత్రి వంశంలో జన్మించిన మహాభాగ, గోవిందుడు పరమేశ్వరుడు బ్రాహ్మణ రూపంలో నీవే, గరుడధ్వజుడా.