తథా త్వాం మమ భర్తా చ నాశయిష్యతి దానవ । మన్నిమిత్తఉపాయోఽయం దృష్టో దేవేన వై పురా
అలాగే, నా భర్త నిన్ను నాశనం చేస్తాడు, దానవా! నా వల్ల ఇలా చేయాలని దేవుడు ముందే ఆలోచించాడు.
సత్యేయం లౌకికీ గాథా యాం గాయన్తి విదో జనాః। ప్రత్యక్షం దృశ్యతే లోకే న విన్దన్తి కుబుద్ధయః
పండితులు పాడే ఈ లోకగీత నిజమే: 'ప్రపంచంలో ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, మూర్ఖులు గ్రహించరు.'
యేన యత్ర ప్రభోక్తవ్యం యస్మాద్దుఃఖసుఖాదికమ్। స ఏవ భుంజతే తత్ర తస్మాదేవ న సంశయః
ఎవరికి, ఎక్కడ, ఏ కారణంతో మాట్లాడాలో, ఎవరి వల్ల సుఖం, దుఃఖం వంటి అనుభూతులు కలుగుతాయో, అదే వ్యక్తి అక్కడ వాటిని అనుభవిస్తాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
కర్మణోస్య ఫలం భుఙ్క్ష్వ స్వకీయస్య మహీతలే। యాస్యసే నిరయస్థానం పరదారాభిమర్శనాత్
ఈ భూమిపై నీవు నీ స్వంత కర్మ ఫలితాన్ని అనుభవించు. పరస్త్రీని తాకినందుకు నీవు నరక స్థలానికి వెళ్ళవు.
సుతీక్ష్ణం హి సుధారం తు సుఖడ్గం చ విఘట్టతి। అఙ్గుల్యగ్రేణ కోపాయ తథా మాం విద్ధి సామ్ప్రతమ్
చాలా పదునైన, తేటగా ఉన్న ఖడ్గాన్ని శిక్ష కోసం తీసారు. అది వేలి అంచుతో తాకినా బాధ కలుగుతుంది. ఇప్పుడే నన్ను అలాంటి వాడిగా తెలుసుకో.
సింహస్య సమ్ముఖం గత్వా క్రుద్ధస్య గర్జితస్య చ। కో లునాతి ముఖాత్కేశాన్సాహసాకారసంయుతః।౮౪ సత్యాచారాం దమోపేతాం నియతాం తపసి స్థితామ్। నిధనం చేచ్ఛతే యో వై స వై మాం భోక్తుమిచ్ఛతి
కోపంతో గర్జిస్తున్న సింహం ముందుకు వెళ్లి, దాని నోటి దగ్గర ఉన్న జుట్టును ఎవరు తెగించే ధైర్యం చూపుతారు?
సమణిం కృష్ణసర్పస్య జీవమానస్య సామ్ప్రతమ్ । గృహీతుమిచ్ఛతే సో హి యథా కాలేన ప్రేషితః
బతికున్న నల్ల పాము ఫణాన్ని పట్టుకోవాలని ఎవరు ప్రయత్నిస్తారు? అలాంటి వారు కాలం చేత పంపించబడినవారే.
భవాంస్తు ప్రేషితో మూఢ కాలేన కాలమోహితః । తదా తే ఈదృశీ జాతా కుమతిః కిం నపశ్యసి
ఓ మూర్ఖా! నీవు కాలమోసంతో కాలం చేత పంపించబడ్డవాడివి. అందుకే నీలో ఇలాంటి చెడు ఆలోచన పుట్టింది. ఇది నీకు కనిపించదా?
ఋతే తు ఆయుపుత్రేణ సమాలోకయతే హి కః। అన్యో హి నిధనం యాతి మమరూపావలోకనాత్
ఆయు కుమారుడిని తప్ప మరొకరు నా రూపాన్ని చూసి ప్రాణాలు విడిచే వారు ఎవరు? ఇంకొకరు మరణిస్తారు.
ఏవమాభాషయిత్వా తం గఙ్గాతీరం గతా సతీ । సశోకా దుఃఖసంవిగ్నా నియతాని యమాన్వితా
ఇలా అతనితో చెప్పి, ఆమె గంగ తీరానికి వెళ్లింది. ఆమెకు దుఃఖం, బాధ ఎక్కువగా ఉండగా, నియమంగా, ఆత్మనిగ్రహంతో అక్కడ నిలిచింది.
పూర్వమాచరితం ఘోరం పతికామనయా తపః। తవ నాశార్థమిచ్ఛంతీ చరిష్యే దారుణం పునః
ముందు నీ భర్తను నాశనం చేయాలని నేను చేసిన భయంకరమైన తపస్సు గుర్తుందా? ఇప్పుడు నీ నాశనం కోసం మళ్ళీ ఆ ఘోర తపస్సు చేస్తాను.
యదా త్వాం నిహతం దుష్టం నహుషేణ మహాత్మనా। నిిిిిశితైర్వజ్రసఙ్కాశైర్బాణైరాశీవిషోపమైః।౯౧ రణే నిపతితం పాప ముక్తకేశం సలోహితమ్ । గతాసుం చ ప్రపశ్యామి తదా యాస్యామ్యహం పతిమ్
నహుషుడు, గొప్పవాడైన అతడు, వజ్రం లాంటి పదునైన, పాముపాము విషంలాంటి బాణాలతో యుద్ధంలో నిన్ను చంపినప్పుడు, నీవు రక్తంతో, జుట్టు విరబూసి, ప్రాణాలు పోయిన స్థితిలో పడివున్నావని నేను చూసినప్పుడు, అప్పుడు నేను నా భర్తవద్దకు వెళ్ళిపోతాను.
ఏవం సునియమం కృత్వా గంగాతీరమనుత్తమమ్। సంస్థితా హుండనాశాయ నిశ్చలా శివనందినీ
ఇలా దృఢంగా సంకల్పం చేసి, శివనందినిగా, హుండుడి నాశనాన్ని కోరుతూ, గంగ తీరంలో కదలకుండా నిలిచింది.
వహ్నేర్యథాదీప్తిమతీ శిఖోజ్జ్వలా తేజోభియుక్తా ప్రదహేత్సులోకాన్। క్రోధేన దీప్తా విబుధేశపుత్రీ గఙ్గాతటే దుశ్చరమాచరత్తపః
ఎలా అగ్ని జ్వాల ప్రకాశంతో లోకాలను కాల్చగలదో, అలాగే దేవేంద్రుని కుమార్తె కోపంతో మండిపడి, గంగ తీరంలో దుర్భరమైన తపస్సు చేసింది.
"కుఞ్జల ఉవాచ- ఏవముక్తా మహాభాగ శివస్య తనయా గతా । గఙ్గాంభసి తతః స్నాత్వా స్వపురే కాఞ్చనాహ్వయే
కుఞ్జలుడు ఇలా చెప్పాడు: 'అలా పలికిన శివుని కుమార్తె గంగలో స్నానం చేసి, తన స్వగ్రామమైన కాంచనపురికి తిరిగి వెళ్లింది.'
తపశ్చచార తన్వఙ్గీ హుణ్డస్య వధహేతవే । అశోకసున్దరీ బాలా సత్యేన చ సమన్వితా
తన శరీరం సన్నగా ఉన్న అశోకసుందరి, సత్యంతో కూడిన బాలిక, హుండుడి వధ కోసం తపస్సు చేసింది.
హుణ్డోపి దుఃఖితోభూతః శాపదగ్ధేన చేతసా। చింతయామాస సన్తప్త అతీవ వచనానలైః
హుండుడు కూడా శాపం వల్ల మనస్సు బాధపడుతూ, ఆమె మాటలు అగ్నిలా కాల్చడంతో చాలా బాధతో ఆలోచించాడు.
సమాహూయ అమాత్యం తం కమ్పనాఖ్యమథాబ్రవీత్ । సమాచష్ట స వృత్తాన్తం తస్యాః శాపోద్భవం మహత్
తన మంత్రి అయిన కంపనుడిని పిలిపించి, ఆమె శాపం ఎలా కలిగిందో మొత్తం విషయాన్ని అతనికి వివరించాడు.
శప్తోస్మ్యశోకసుందర్యా శివస్యాపి సుకన్యయా। నహుషస్యాపి మే భర్త్తుస్త్వం తు హస్తాన్మరిష్యసి
అశోకసుందరి, శివుని సత్పాత్రురాలు, నా భర్త నహుషుడు ఇద్దరివల్ల నేను శపించబడ్డాను. నువ్వు అతని చేతిలో మరణిస్తావు.
నైవ జాతస్త్వసౌ గర్భ ఆయోర్భార్యా చ గుర్విణీ। యథా సత్యాద్వ్యలీకస్తు తస్యాః శాపస్తథా కురు
అతడు ఇంకా జన్మించలేదు. ఆయు భార్య గర్భవతి. ఆమె చెప్పిన శాపం నిజమే, అది నెరవేరాలి.
కమ్పన ఉవాచ- అపహృత్య ప్రియాం తస్య ఆయోశ్చాపి సమానయ । అనేనాపి ప్రకారేణ తవ శత్రుర్న జాయతే
కంపనుడు ఇలా అన్నాడు — అతని ప్రియమైన భార్యను తీసుకొని, అతని ప్రాణాన్ని కూడా తీసుకు రా. ఇలా చేసినా నీ శత్రువు ఓడిపోవడం జరగదు.
నో వా ప్రపాతయస్వ త్వం గర్భం తస్యాః ప్రభీషణైః । అనేనాపి ప్రకారేణ తవ శత్రుర్న జాయతే
లేదా, భయపెట్టి ఆమె గర్భాన్ని పడేయించవచ్చు. అయినా ఈ విధంగా నీ శత్రువు ఓడిపోవడంలేదు.
జన్మకాలం ప్రతీక్షస్వ నహుషస్య దురాత్మనః । అపహృత్య సమానీయ జహి త్వం పాపచేతనమ్
నహుషుడు పుట్టే సమయం కోసం ఎదురుచూడు. పుట్టిన తర్వాత అతన్ని తీసుకొని వచ్చి, ఆ దుష్టుడిని నీవే సంహరించాలి.
ఏవం సమంత్ర్య తేనాపి కంపనేన స దానవః । అభూత్స ఉద్యమోపేతో నహుషస్య ప్రణాశనే
ఇలా కంపనుడితో చర్చించిన ఆ దానవుడు, నహుషుడిని నాశనం చేయాలని দৃఢంగా నిర్ణయించుకున్నాడు.
'విష్ణురువాచ- ఏలపుత్రో మహాభాగ ఆయుర్నామ క్షితీశ్వరః। సార్వభౌమః స ధర్మాత్మా సత్యవ్రతపరాయణః
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు — ఎలపుత్రుడైన ఆయుః అనే మహాభాగుడు ఒక రాజు. అతడు సమస్త భూమిని పాలించిన ధర్మాత్ముడు, సత్యవ్రతానికి పరాయణుడు.
ఇన్ద్రోపేన్ద్రసమో రాజా తపసా యశసా బలైః। దానయజ్ఞైః సుపుణ్యైశ్చ సత్యేన నియమేన చ
ఆ రాజు తపస్సులో, కీర్తిలో, బలంలో ఇంద్రుడికి, ఉపేంద్రుడికి సమానం. దానం, యజ్ఞాలు, పుణ్యాలు, సత్యం, నియమంలో అతడు అగ్రగణ్యుడు.
ఏకచ్ఛత్రేణ వై రాజ్యం చక్రే భూపతిసత్తమః। పృథివ్యాం సర్వధర్మజ్ఞః సోమవంశస్య భూషణమ్
ఆ భూపతిశ్రేష్ఠుడు ఒకే గొడుగు కింద భూమిని పాలించాడు. భూమిపై అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడు, సోమవంశానికి అలంకారంగా నిలిచాడు.
పుత్రం న విందతే రాజా తేన దుఃఖీ వ్యజాయత। చింతయామాస ధర్మాత్మా కథం మే జాయతే సుతః
ఆ రాజుకు కుమారుడు కలగలేదు. అందువల్ల ఆయన దుఃఖించేవాడు. 'నాకు కుమారుడు ఎలా పుడతాడు?' అని ఆ ధర్మాత్ముడు ఆలోచించేవాడు.
ఇతి చిన్తాం సమాపేదే ఆయుశ్చ పృథివీపతిః। పుత్రార్థం పరమం యత్నమకరోత్సుసమాహితః
అలా ఆ భూమిపతి ఆయుః కుమారుని కోసమే పరమమైన ప్రయత్నాన్ని, దృఢ సంకల్పంతో చేశాడు.
అత్రిపుత్రో మహాత్మా వై దత్తాత్రేయో మహామునిః। క్రీడమానః స్త్రియా సార్ద్ధం మదిరారుణలోచనః
అత్రిపుత్రుడైన దత్తాత్రేయ మహర్షి, గొప్ప మనసున్నవాడు, ఒక స్త్రీతో ఆడుకుంటూ, మద్యం తాగినవాడిలా కళ్లకు ఎర్రగా కనిపించాడు.