తథా కర్మకృతం చైవ కర్త్తారం ప్రతిపద్యతే । దేవత్వమథ మానుష్యం పశుత్వం పక్షితాం తథా
అలాగే, పనితో ఏర్పడిన ఫలితాన్ని కర్త పొందుతాడు. దేవతగా, మనిషిగా, జంతువుగా, పక్షిగా కూడా జన్మించవచ్చు.
తిర్యక్త్వం స్థావరత్వం వా యాతి జంతుః స్వకర్మభిః । స ఏవ తు తథా భుంక్తే నిత్యం విహితమాత్మనః
లేదా ఇతర ప్రాణిగా, మొక్కగా కూడా జన్మించవచ్చు. జీవి తన పనుల బట్టి అలాంటి జన్మను పొందుతాడు. తాను చేసుకున్న ఫలితాన్ని ఎప్పుడూ అనుభవిస్తాడు.
ఆత్మనా విహితం దుఃఖమాత్మనా విహితం సుఖమ్ । గర్భశయ్యాముపాదాయ భుంజతే పూర్వదేహికమ్
దుఃఖం కూడా తానే ఏర్పరుచుకుంటాడు, సుఖం కూడా తానే ఏర్పరుచుకుంటాడు. గర్భంలో పడుకుని, పూర్వజన్మలో చేసిన పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
పూర్వదేహకృతం కర్మ న కశ్చిత్పురుషోత్తమః । బలేన ప్రజ్ఞయా వాపి సమర్థః కర్తుమన్యథా
ఓ ఉత్తమ పురుషుడా, పూర్వజన్మలో చేసిన పనిని ఎవ్వరూ బలంతో గానీ, జ్ఞానంతో గానీ మార్చలేరు.
స్వకృతాన్యేవ భుంజంతి దుఃఖాని చ సుఖాని చ । హేతుతః కారణైర్వాపి సోహం కారేణ బాధ్యతే
తాము చేసిన పనుల ఫలితంగా సుఖం, దుఃఖం అనుభవిస్తారు. కారణం వల్లా, ఉపాయాల వల్లా, తానే చేసుకున్న పనికి తానే బాధపడతాడు.
యథా ధేనుసహస్రేషు వత్సో విందతి మాతరమ్ । తద్వచ్ఛుభాశుభం కర్మ కర్తారమనుగచ్ఛతి
వెయ్యి ఆవుల మధ్యలో దూడ తన తల్లిని ఎలా కనుగొంటుందో, అలాగే మంచి పని, చెడు పని కూడా కర్తను వెంబడిస్తాయి.
ఉపభోగాదృతే యస్య నాశ ఏవ న విద్యతే । ప్రాక్తనం బంధనం కర్మ కోన్యథాకర్తుమర్హతి
దాన్ని అనుభవించకుండా అది నశించదు. పూర్వకర్మ బంధాన్ని మరొకరు తొలగించలేరు.
సుశీఘ్రమనుధావంతం విధానమనుధావతి । శోభతే సంనిపాతేన యథాకర్మ పురాకృతమ్
ఎంత వేగంగా పరుగెత్తినా, విధి మనిషిని వెంబడిస్తుంది. పూర్వంలో చేసిన పని సరైన సమయంలో ఫలితంగా కనిపిస్తుంది.
ఉపతిష్ఠతి తిష్ఠంతం గచ్ఛం తమనుగచ్ఛతి । కరోతి కుర్వతః కర్మచ్ఛాయేవాను విధీయతే
ఎక్కడ నిలబడి ఉన్నా, ఎక్కడికి పోయినా, ఏ పని చేసినా, మనతో పాటు మన కర్మ కూడా ఉంటుంది. అది మన నీడలా ఎప్పుడూ వెంటనే ఉంటుంది.
యథా ఛాయాతపౌ నిత్యం సుసంబద్ధౌ పరస్పరమ్ । ఉపసర్గా హి విషయా ఉపసర్గా జరాదయః
నీడ, వెలుతురు ఎప్పుడూ విడదీయరాని విధంగా కలిసే ఉంటాయంటే, అలాగే ఇంద్రియ విషయాలు, వృద్ధాప్యం లాంటి అడ్డంకులు కూడా మన జీవితంలో తప్పనిసరిగా ఉంటాయి.
పీడయంతి నరం పశ్చాత్పీడితం పూర్వకర్మణా । యేన యత్రోపభోక్తవ్యం దుఃఖం వా సుఖమేవ చ
మునుపటి కర్మ వల్ల కలిగిన బాధలు, తరువాత మనిషిని బాధిస్తాయి. ఎవరికైనా ఎక్కడైనా అనుభవించాల్సిన సుఖం లేదా దుఃఖం, అంతా ఆ కర్మ వల్లే కలుగుతుంది.
స తత్ర బద్ధ్వా రజ్జ్వేవ బలాద్దైవేన నీయతే । దైవం ప్రాహుశ్చ భూతానాం సుఖదుఃఖోపపాదనమ్
ఒకవేళ మనిషి బలవంతంగా కట్టేసినట్లు, దైవశక్తి చేత బంధించబడి, దాని చేత నడిపించబడతాడు. ప్రాణులకు సుఖదుఃఖాలను కలిగించేది దైవమే అని పెద్దలు చెబుతారు.
అన్యథా కర్మతచ్చింత్యం జాగ్రతః స్వపతోపి వా । అన్యథా హ్యుద్యతే దైవం బధ్యతే చ జిఘాంసతి
లేదంటే, కర్మ ఫలం అనిశ్చితంగా మారేది — నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా. అలాగే, దైవం కూడా నిరర్థకమై, బంధించబడి, నశించిపోతుంది.
శస్త్రాగ్నివిషదుర్గేభ్యో రక్షితవ్యం సురక్షతి । యథా పృథివ్యాం బీజాని వృక్షగుల్మతృణాన్యపి
మనిషి ఆయుధాలు, అగ్ని, విషం, కోటలు వంటివాటినుండి తనను తాను కాపాడుకోవచ్చు. కానీ భూమిలో విత్తనాల్లా చెట్లు, పొదలు, గడ్డి పెరిగినట్లు—
తథైవాత్మని కర్మాణి తిష్ఠంతి ప్రభవంతి చ । తైలక్షయాద్యథా దీపో నిర్వాణమధిగచ్ఛతి
అలాగే, మనలోనే కర్మలు నిలిచి ఉంటాయి, అవి ఫలిస్తాయి. నూనె అయిపోతే దీపం ఆగిపోతుందిగా, అలాగే—
కర్మక్షయాత్తథా జంతోః శరీరం నాశమృచ్ఛతి । కర్మక్షయాత్తథా మృత్యుస్తత్త్వవిద్భిరుదాహృతమ్
కర్మలు పూర్తయినప్పుడు, ప్రాణి శరీరం నశిస్తుంది. కర్మలు తీరినపుడు మరణం వస్తుందని తత్వవేత్తలు చెప్పారు.
వివిధాః ప్రాణినాం రోగాః స్మృతాస్తేషాం చ హేతవః । తస్మాత్తత్త్వప్రధానస్తు కర్మ ఏవ హి ప్రాణినామ్
ప్రాణులకు ఎన్నో రకాల వ్యాధులు ఉంటాయని, వాటి కారణాలు కూడా తెలుసు. అందుకే, ప్రాణులకూ ప్రధానమైనది కర్మే అని చెప్పబడింది.
యత్పురా క్రియతే కర్మ తదిహైవ ప్రభుజ్యతే । యత్త్వయా దృష్టమేవాపి పృచ్ఛితం తాత సాంప్రతమ్
మునుపు చేసిన కర్మ ఫలం ఇక్కడే అనుభవించాలి. నీవు ఇప్పుడే చూసింది లేదా అడిగింది కూడా అదే.
తస్యార్థం తు మయా ప్రోక్తం భుంజాతే తౌ హి సాంప్రతమ్ । ఆనందే కాననే దృష్టం తయోః కర్మసుదారుణమ్
దాని అర్థాన్ని నేను వివరించాను. వారు ఇప్పుడు అదే అనుభవిస్తున్నారు. ఆనందవనం లో, వారి భయంకరమైన కర్మను నేను చూశాను.
తయోశ్చేష్టాం ప్రవక్ష్యామి శృణు వత్స ప్రభాషతః । కర్మభూమిరియం తాత అన్యా భోగార్థభూమయః
వారి చేష్టలను నేను చెబుతాను, వత్స, విను. ఇది కర్మభూమి; ఇతర లోకాలు అనుభవాల కోసం ఉంటాయి.
సర్గాదీనాం మహాప్రాజ్ఞ తాసు గత్వా సుభుంజతి । సూత ఉవాచ- చౌలదేశే మహాప్రాజ్ఞః సుబాహుర్నామ భూమిపః
సృష్టి మొదలైన వాటిలో, మహాప్రజ్ఞుడా, అక్కడికి వెళ్లినవారు అనుభవిస్తారు. సూతుడు చెప్పాడు— చౌళదేశంలో సుబాహు అనే మహాప్రజ్ఞుడు అనే రాజు ఉండేవాడు.
రూపవాన్గుణవాన్ధీరః పృథివ్యాం నాస్తి తాదృశః । విష్ణుభక్తో మహాప్రాజ్ఞో వైష్ణవానాం చ సుప్రియః
ఆయన అందగాడు, గుణవంతుడు, ధైర్యవంతుడు—భూమిపై అలాంటి వారు మరొకరు లేరు. విష్ణుభక్తుడు, మహాప్రజ్ఞుడు, వైష్ణవులకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
కర్మణా త్రివిధేనాపి ప్రధ్యాయన్మధుసూదనమ్ । అశ్వమేధాదికాన్యజ్ఞాన్యజేత సకలాన్నృప
మూడు విధాలైన కర్మలతో మధుసూదనుని ధ్యానించాడు. రాజా, అశ్వమేధాది అన్ని యజ్ఞాలు చేశాడు.
పురోధాస్తస్య చైవాస్తి జైమినిర్నామ బ్రాహ్మణః । స చాహూయ సుబాహుం తమిదం వచనమబ్రవీత్
ఆయనకు జైమినీ అనే బ్రాహ్మణుడు పురోహితుడు. అతడు సుబాహుని పిలిపించి ఇలా అన్నాడు:
రాజన్దేహి సుదానాని యైః సుఖం తు ప్రభుంజ్యత । దానైస్తు తరతే లోకాన్దుర్గాన్ప్రేత్య గతో నరః
"రాజా, సుఖంగా జీవించేందుకు విరివిగా దానం చేయండి. దానంతో మనిషి మరణానంతరం లోకాలను, కష్టాలను దాటి వెళ్ళగలడు."
దానేన సుఖమాప్నోతి యశః ప్రాప్నోతి శాశ్వతమ్ । దానేన చాతులా కీర్తిర్జాయతే మృత్యుమండలే
దానంతో సుఖం లభిస్తుంది, శాశ్వతమైన కీర్తి వస్తుంది. మరణ లోకంలో కూడా అపూర్వమైన యశస్సు దానంతోనే కలుగుతుంది.
యావత్కీర్తిః స్థితా చాత్ర తావత్కర్తా దివం వసేత్ । తద్దానం దుష్కరం ప్రాహుర్దాతుం నైవ ప్రశక్యతే
ఇక్కడ దానం చేసినవారి పేరెంతకాలం నిలిచితే, అంతకాలం ఆ దాత స్వర్గంలో వాసం చేస్తాడు. అలాంటి దానం చేయడం చాలా కష్టం, అందరికీ సులభంగా సాధ్యపడదు.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన దాతవ్యం మానవైః సదా । సుబాహురువాచ- దానాచ్చ తపసో వాపి ద్వయోర్మధ్యే సుదుష్కరమ్
అందుకే, మనుషులు అన్ని విధాలా ప్రయత్నించి ఎప్పుడూ దానం చేయాలి. సుబాహు ఇలా అన్నాడు— దానం చేయడమా, తపస్సు చేయడమా, రెండింటిలో ఏది అయినా చేయడం చాలా కష్టం.
కిం వా మహత్ఫలం ప్రేత్య తన్మే బ్రూహి ద్విజోత్తమ । జైమినిరువాచ- దానాన్న దుష్కరతరం పృథివ్యామస్తి కించన
ఇవ్వడం లేదా తపస్సు చేయడం వల్ల మరణానంతరం ఎంత గొప్ప ఫలం లభిస్తుంది? అది నాకు చెప్పు, మేధావీ! జైమినీ ఇలా అన్నాడు— భూమిపై దానం చేయడానికంటే కష్టం మరొకటి లేదు.
రాజన్ప్రత్యక్షమేవైకం దృశ్యతే లోకసాక్షికమ్ । పరిత్యజ్య ప్రియాన్ప్రాణాన్ధనార్థం లోభమోహితాః
ఓ రాజా! అందరికీ కనబడే ఒక విషయం ఉంది— ధనం కోసం, ఆశaktiతో మోసపోయి, కొందరు తమ ప్రాణాలను కూడా వదులుతారు.