స్థూలధర్మం ప్రదృష్ట్వైవ సువిచార్య పునః పునః । సమారభేన్నరః కర్మ మనసా నిపుణేన చ
ఒకడు పెద్దగా ఉండే ధర్మాన్ని పదే పదే ఆలోచించి, మనసుతో జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, ఆ పని చేయాలి.
సమూర్తికారకః శిల్పీ రసమావర్త్తయేద్యథా । అగ్నేశ్చ తేజసా పుత్ర జ్వాలాభిశ్చ సమంతతః
ఎలాగైతే ఒక శిల్పి రూపాన్ని చెక్కుతూ, అగ్నిలోని వేడి వల్ల రసాన్ని ప్రవహింపజేస్తాడో, అలాగే నా కుమారా, చుట్టూ జ్వాలలు ఉండగా అగ్నిశక్తితో అది జరుగుతుంది.
ద్రవీభూతో భవేద్ధాతుర్వహ్నినా తాపితః శనైః । యాదృశం వత్స భక్ష్యంతు రసపక్వం నిషేచ్యతే
మెల్లగా అగ్నిలో వేడి పడి లోహం కరిగిపోతుంది. అలాగే, బిడ్డా, ఆహారం కూడా రసం కలిగి ఉడికించబడుతుంది, తరువాత దాన్ని తింటారు.
తాదృశం జాయతే వత్స రూపం చైవ న సంశయః । యాదృశం క్రియతే కర్మ తాదృశం పరిభుజ్యతే
ఎలా పని చేస్తే అలాంటి ఫలితమే వస్తుంది, బిడ్డా. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మనం చేసే పనిని బట్టి అనుభవం కూడా అంతే.
కర్మ ఏవ ప్రధానం యద్వర్షారూపేణ వర్త్తతే । క్షేత్రేషు యాదృశం బీజం వపతే కృషికారకః
పని మాత్రమే ప్రధానమైనది, అది ఫలితాల రూపంలో కనిపిస్తుంది. రైతు పొలాల్లో ఏ విత్తనం వేస్తాడో, అదే మొలకెత్తుతుంది.
తాదృశం భుంజతే తాత ఫలమేవ న సంశయః । యాదృశం క్రియతే కర్మ తాదృశం పరిభుజ్యతే
రైతు వేసిన విత్తనం బట్టి ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు, బిడ్డా. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. మనం చేసే పనిని బట్టి అనుభవం కూడా అంతే.
వినాశహేతుః కర్మాస్య సర్వే కర్మవశా వయమ్ । కర్మ దాయాదకా లోకే కర్మ సంబంధిబాంధవాః
పని వల్లే మనకు నాశనం వస్తుంది. మనమందరం పనికి లోబడి ఉంటాం. ఈ లోకంలో పని మనకు వారసత్వం, పని వల్లే బంధుత్వాలు ఏర్పడతాయి.
కర్మాణి చోదయంతీహ పురుషం సుఖదుఃఖయోః । సువర్ణం రజతం వాపి యథారూపం నిషిచ్యతే
ఈ లోకంలో పనులు మనిషిని సుఖానికి, దుఃఖానికి నడిపిస్తాయి. బంగారం లేదా వెండి ఏ రూపంలో పోస్తే, అదే రూపం వస్తుంది.
తథా నిషిచ్యతే జంతుః పూర్వకర్మవశానుగః । పంచైతానీహ దృశ్యంతే గర్భస్థస్యైవ దేహినః
అదే విధంగా, జీవి తన పూర్వకర్మ ఫలితంగా ఏ రూపంలోనైనా జన్మిస్తాడు. గర్భంలో ఉన్న శరీరానికి ఈ ఐదు విషయాలు కనిపిస్తాయి.
ఆయుః కర్మ చ విత్తం చ విద్యాని ధనమేవ చ । యథా మృత్పిండకం కర్త్తా కురుతే యద్యదిచ్ఛతి
ఆయుష్, పని, ధనం, విద్య, సంపద — ఇవన్నీ గర్భస్థునికి నిర్ణయించబడతాయి. మట్టికొండను కుండకారుడు తన ఇష్టానుసారం మలచినట్లు అవి ఏర్పడతాయి.
తథా కర్మకృతం చైవ కర్త్తారం ప్రతిపద్యతే । దేవత్వమథ మానుష్యం పశుత్వం పక్షితాం తథా
అలాగే, పనితో ఏర్పడిన ఫలితాన్ని కర్త పొందుతాడు. దేవతగా, మనిషిగా, జంతువుగా, పక్షిగా కూడా జన్మించవచ్చు.
తిర్యక్త్వం స్థావరత్వం వా యాతి జంతుః స్వకర్మభిః । స ఏవ తు తథా భుంక్తే నిత్యం విహితమాత్మనః
లేదా ఇతర ప్రాణిగా, మొక్కగా కూడా జన్మించవచ్చు. జీవి తన పనుల బట్టి అలాంటి జన్మను పొందుతాడు. తాను చేసుకున్న ఫలితాన్ని ఎప్పుడూ అనుభవిస్తాడు.
ఆత్మనా విహితం దుఃఖమాత్మనా విహితం సుఖమ్ । గర్భశయ్యాముపాదాయ భుంజతే పూర్వదేహికమ్
దుఃఖం కూడా తానే ఏర్పరుచుకుంటాడు, సుఖం కూడా తానే ఏర్పరుచుకుంటాడు. గర్భంలో పడుకుని, పూర్వజన్మలో చేసిన పనుల ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
పూర్వదేహకృతం కర్మ న కశ్చిత్పురుషోత్తమః । బలేన ప్రజ్ఞయా వాపి సమర్థః కర్తుమన్యథా
ఓ ఉత్తమ పురుషుడా, పూర్వజన్మలో చేసిన పనిని ఎవ్వరూ బలంతో గానీ, జ్ఞానంతో గానీ మార్చలేరు.
స్వకృతాన్యేవ భుంజంతి దుఃఖాని చ సుఖాని చ । హేతుతః కారణైర్వాపి సోహం కారేణ బాధ్యతే
తాము చేసిన పనుల ఫలితంగా సుఖం, దుఃఖం అనుభవిస్తారు. కారణం వల్లా, ఉపాయాల వల్లా, తానే చేసుకున్న పనికి తానే బాధపడతాడు.
యథా ధేనుసహస్రేషు వత్సో విందతి మాతరమ్ । తద్వచ్ఛుభాశుభం కర్మ కర్తారమనుగచ్ఛతి
వెయ్యి ఆవుల మధ్యలో దూడ తన తల్లిని ఎలా కనుగొంటుందో, అలాగే మంచి పని, చెడు పని కూడా కర్తను వెంబడిస్తాయి.
ఉపభోగాదృతే యస్య నాశ ఏవ న విద్యతే । ప్రాక్తనం బంధనం కర్మ కోన్యథాకర్తుమర్హతి
దాన్ని అనుభవించకుండా అది నశించదు. పూర్వకర్మ బంధాన్ని మరొకరు తొలగించలేరు.
సుశీఘ్రమనుధావంతం విధానమనుధావతి । శోభతే సంనిపాతేన యథాకర్మ పురాకృతమ్
ఎంత వేగంగా పరుగెత్తినా, విధి మనిషిని వెంబడిస్తుంది. పూర్వంలో చేసిన పని సరైన సమయంలో ఫలితంగా కనిపిస్తుంది.
ఉపతిష్ఠతి తిష్ఠంతం గచ్ఛం తమనుగచ్ఛతి । కరోతి కుర్వతః కర్మచ్ఛాయేవాను విధీయతే
ఎక్కడ నిలబడి ఉన్నా, ఎక్కడికి పోయినా, ఏ పని చేసినా, మనతో పాటు మన కర్మ కూడా ఉంటుంది. అది మన నీడలా ఎప్పుడూ వెంటనే ఉంటుంది.
యథా ఛాయాతపౌ నిత్యం సుసంబద్ధౌ పరస్పరమ్ । ఉపసర్గా హి విషయా ఉపసర్గా జరాదయః
నీడ, వెలుతురు ఎప్పుడూ విడదీయరాని విధంగా కలిసే ఉంటాయంటే, అలాగే ఇంద్రియ విషయాలు, వృద్ధాప్యం లాంటి అడ్డంకులు కూడా మన జీవితంలో తప్పనిసరిగా ఉంటాయి.
పీడయంతి నరం పశ్చాత్పీడితం పూర్వకర్మణా । యేన యత్రోపభోక్తవ్యం దుఃఖం వా సుఖమేవ చ
మునుపటి కర్మ వల్ల కలిగిన బాధలు, తరువాత మనిషిని బాధిస్తాయి. ఎవరికైనా ఎక్కడైనా అనుభవించాల్సిన సుఖం లేదా దుఃఖం, అంతా ఆ కర్మ వల్లే కలుగుతుంది.
స తత్ర బద్ధ్వా రజ్జ్వేవ బలాద్దైవేన నీయతే । దైవం ప్రాహుశ్చ భూతానాం సుఖదుఃఖోపపాదనమ్
ఒకవేళ మనిషి బలవంతంగా కట్టేసినట్లు, దైవశక్తి చేత బంధించబడి, దాని చేత నడిపించబడతాడు. ప్రాణులకు సుఖదుఃఖాలను కలిగించేది దైవమే అని పెద్దలు చెబుతారు.
అన్యథా కర్మతచ్చింత్యం జాగ్రతః స్వపతోపి వా । అన్యథా హ్యుద్యతే దైవం బధ్యతే చ జిఘాంసతి
లేదంటే, కర్మ ఫలం అనిశ్చితంగా మారేది — నిద్రలోనైనా, మేలులోనైనా. అలాగే, దైవం కూడా నిరర్థకమై, బంధించబడి, నశించిపోతుంది.
శస్త్రాగ్నివిషదుర్గేభ్యో రక్షితవ్యం సురక్షతి । యథా పృథివ్యాం బీజాని వృక్షగుల్మతృణాన్యపి
మనిషి ఆయుధాలు, అగ్ని, విషం, కోటలు వంటివాటినుండి తనను తాను కాపాడుకోవచ్చు. కానీ భూమిలో విత్తనాల్లా చెట్లు, పొదలు, గడ్డి పెరిగినట్లు—
తథైవాత్మని కర్మాణి తిష్ఠంతి ప్రభవంతి చ । తైలక్షయాద్యథా దీపో నిర్వాణమధిగచ్ఛతి
అలాగే, మనలోనే కర్మలు నిలిచి ఉంటాయి, అవి ఫలిస్తాయి. నూనె అయిపోతే దీపం ఆగిపోతుందిగా, అలాగే—
కర్మక్షయాత్తథా జంతోః శరీరం నాశమృచ్ఛతి । కర్మక్షయాత్తథా మృత్యుస్తత్త్వవిద్భిరుదాహృతమ్
కర్మలు పూర్తయినప్పుడు, ప్రాణి శరీరం నశిస్తుంది. కర్మలు తీరినపుడు మరణం వస్తుందని తత్వవేత్తలు చెప్పారు.
వివిధాః ప్రాణినాం రోగాః స్మృతాస్తేషాం చ హేతవః । తస్మాత్తత్త్వప్రధానస్తు కర్మ ఏవ హి ప్రాణినామ్
ప్రాణులకు ఎన్నో రకాల వ్యాధులు ఉంటాయని, వాటి కారణాలు కూడా తెలుసు. అందుకే, ప్రాణులకూ ప్రధానమైనది కర్మే అని చెప్పబడింది.
యత్పురా క్రియతే కర్మ తదిహైవ ప్రభుజ్యతే । యత్త్వయా దృష్టమేవాపి పృచ్ఛితం తాత సాంప్రతమ్
మునుపు చేసిన కర్మ ఫలం ఇక్కడే అనుభవించాలి. నీవు ఇప్పుడే చూసింది లేదా అడిగింది కూడా అదే.
తస్యార్థం తు మయా ప్రోక్తం భుంజాతే తౌ హి సాంప్రతమ్ । ఆనందే కాననే దృష్టం తయోః కర్మసుదారుణమ్
దాని అర్థాన్ని నేను వివరించాను. వారు ఇప్పుడు అదే అనుభవిస్తున్నారు. ఆనందవనం లో, వారి భయంకరమైన కర్మను నేను చూశాను.
తయోశ్చేష్టాం ప్రవక్ష్యామి శృణు వత్స ప్రభాషతః । కర్మభూమిరియం తాత అన్యా భోగార్థభూమయః
వారి చేష్టలను నేను చెబుతాను, వత్స, విను. ఇది కర్మభూమి; ఇతర లోకాలు అనుభవాల కోసం ఉంటాయి.