సకంఠలగ్నపాశం చ న పశ్యేద్దైవమోహితః । కాలః సమవిషమకృత్కాలః సన్మానహానిదః
కానీ దైవమూ మాయచేస్తే, గొంతులో బిగుసుకున్న ఉయ్యాలపాశాన్ని చూడలేడు. కాలం సమంగా లేదా అసమంగా వచ్చి, గౌరవాన్ని తగ్గిస్తుంది.
పరిభావకరః కాలో యత్రకుత్రాపి తిష్ఠతః । నరం కరోతి దాతారం యాచితారం చ వై పునః
ఎక్కడ ఉన్నా కాలం అవమానాన్ని కలిగిస్తుంది. మనిషిని దాతగా లేదా యాచకుడిగా మళ్లీ మారుస్తుంది.
భూతాని స్థావరాదీని దివి వా యది వా భువి । సర్వం కలయతే కాలః కాలో హ్యేక ఇదం జగత్
అచేతనమైనవీ, సజీవమైనవీ, ఆకాశంలోనో భూమిలోనో ఉన్నవీ—అన్నిటినీ కాలమే లెక్కచేస్తుంది. ఈ జగత్తు మొత్తం కాలమే.
అనాదినిధనో ధాతా జగతః కారణం పరమ్ । లోకాన్కాలః స పచతి వృక్షే ఫలమివాహితమ్
ఆదిలోనూ అంతంలోనూ లేని కాలమే సృష్టికర్త, జగత్తుకు పరమకారణం. కాలమే లోకాలను వృక్షంలో పండిన పండులా పరిపక్వం చేస్తుంది.
న మంత్రా న తపో దానం న మిత్రాణి న బాంధవాః । శక్నువంతి పరిత్రాతుం నరం కాలేన పీడితమ్
మంత్రాలు కాని, తపస్సు కాని, దానం కాని, స్నేహితులు కాని, బంధువులు కాని — ఇవేవీ కాలం చేత బాధపడుతున్న మనిషిని రక్షించలేవు.
త్రయః కాలకృతాః పాశాః శక్యంతే నాతివర్తితుమ్ । వివాహో జన్మమరణం యదా యత్ర తు యేన చ
కాలం వల్ల ఏర్పడే మూడు బంధాలు ఎవ్వరూ దాటలేరు — అవి వివాహం, జననం, మరణం. ఇవి ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎవరి ద్వారా జరుగుతాయో మన చేతిలో ఉండవు.
యథా జలధరా వ్యోమ్ని భ్రామ్యంతే మాతరిశ్వనా । తథేదం కర్మయుక్తేన కాలేన భ్రామ్యతే జగత్
ఎలా మేఘాలు ఆకాశంలో గాలి తో తిప్పబడతాయో, అలాగే ఈ లోకం కూడా కర్మతో కూడిన కాలం చేత తిప్పబడుతుంది.
సుకర్మోవాచ-। కాలోఽయం కర్మయుక్తస్తు యో నరైః సముపాసితః । కాలస్తు ప్రేరయేత్కర్మ న తం కాలః కరోతి సః
సుకర్ముడు ఇలా అన్నాడు — ఈ కాలం కర్మతో కలిసినది, దీనిని మనుషులు సేవిస్తారు. కాలం మనకు కర్మ చేయించిస్తుంది, కానీ అది తానే స్వయంగా పనులు చేయదు.
ఉపద్రవా ఘాతదోషాః సర్పాశ్చ వ్యాధయస్తతః । సర్వే కర్మనియుక్తాస్తే ప్రచరంతి చ మానుషే
బాధలు, ప్రాణహాని చేసే దోషాలు, పాములు, వ్యాధులు — ఇవన్నీ కర్మతోనే మనుషుల మధ్య సంచరిస్తుంటాయి.
సుఖస్య హేతవో యే చ ఉపాయాః పుణ్యమిశ్రితాః । తే సర్వే కర్మసంయుక్తా న పశ్యేయుః శుభాశుభమ్
సుఖానికి కారణాలు, దానికి దారి చూపే మార్గాలు, పుణ్యంతో కలిసినవి — ఇవన్నీ కర్మతోనే ఉంటాయి. ఇవి మంచిదో చెడిదో తేడా చూడవు.
కర్మదా యది వా లోకే కర్మసంబధి బాంధవాః । కర్మాణి చోదయంతీహ పురుషం సుఖదుఃఖయోః
ఈ లోకంలో కర్మను ఇచ్చేవారు గానీ, కర్మతో బంధువులు గానీ ఉన్నా, కర్మలు మనిషిని సుఖానికి, దుఃఖానికి ప్రేరేపిస్తాయి.
సువర్ణం రజతం వాపి యథా రూపం వినిశ్చితమ్ । తథా నిబధ్యతే జంతుః స్వకర్మణి వశానుగః
బంగారం లేదా వెండి ఎలా కావాలనుకుంటే అలా రూపం పొందుతాయో, అలాగే ప్రతి జీవి తన కర్మ బలానికి లోబడి ఉంటాడు.
పంచైతానీహ సృజ్యంతే గర్భస్థస్యైవ దేహినః । ఆయుః కర్మ చ విత్తం చ విద్యానిధనమేవ చ
ఈ లోకంలో గర్భంలో ఉన్న జీవికి ఐదు విషయాలు ఏర్పడతాయి — ఆయువు, కర్మ, ధనం, విద్య, మరణం.
యథా మృత్పిండతః కర్తా కురుతే యద్యదిచ్ఛతి । తథా పూర్వకృతం కర్మ కర్తారమనుగచ్ఛతి
మట్టి ముద్దను కుండకారుడు ఎలా కావాలనుకుంటే అలా ఆకారం చేస్తాడో, అలాగే మన ముందుగా చేసిన కర్మ మనను వెంటాడుతుంది.
దేవత్వమథ మానుష్యం పశుత్వం పక్షితా తథా । తిర్యక్త్వం స్థావరత్వం చ ప్రాప్యతే చ స్వకర్మభిః
దేవత స్థితి, మానవ స్థితి, పశువు, పక్షి, క్రిమి, చెట్టు — ఇవన్నీ మన కర్మల వల్లనే లభిస్తాయి.
స ఏవ తత్తథా భుంక్తే నిత్యం విహితమాత్మనా । ఆత్మనా విహితం దుఃఖం చాత్మనా విహితం సుఖమ్
తనకు నిర్ణయమైనది ఎవరికి వారు అనుభవిస్తారు. తానే నిర్ణయించుకున్న దుఃఖాన్ని, తానే నిర్ణయించుకున్న సుఖాన్ని అనుభవిస్తాడు.
గర్భశయ్యాముపాదాయ భుంజతే పూర్వదైహికమ్ । సంత్యజంతి స్వకం కర్మ న క్వచిత్పురుషా భువి
గర్భాశయంలో ప్రవేశించిన వెంటనే, గత జన్మలో చేసిన కర్మ ఫలితాలను అనుభవిస్తారు. భూమిపై ఎక్కడా ఎవ్వరూ తమ కర్మను వదిలిపెట్టరు.
బలేన ప్రజ్ఞయా వాపి సమర్థాః కర్తుమన్యథా । సుకృతాన్యుపభుంజంతి దుఃఖాని చ సుఖాని చ
బలంతో గానీ, జ్ఞానంతో గానీ, వేరేలా చేయగలిగినా, మనుషులు తమ సత్కర్మలను, సుఖాలను, దుఃఖాలను అనుభవిస్తారు.
హేతుం ప్రాప్య నరో నిత్యం కర్మబంధైస్తు బధ్యతే । యథా ధేనుసహస్రేషు వత్సో విందతి మాతరమ్
కారణాన్ని తెలుసుకున్నా కూడా, మనిషి ఎప్పుడూ కర్మ బంధనాలతో బంధించబడి ఉంటాడు. వేల ఆవుల మధ్య దూడ తన తల్లిని ఎలా కనుగొంటుందో, అలాగే.
తథా శుభాశుభం కర్మ కర్తారమనుగచ్ఛతి । ఉపభోగాదృతే యస్య నాశ ఏవ న విద్యతే
అలాగే, మంచికీ చెడుకీ సంబంధించిన కర్మలు, వాటిని చేసినవారిని వెంటాడుతాయ్. అనుభవించకుండా వాటికి నాశనం ఉండదు.
ప్రాక్తనం బంధనం కర్మ కోన్యథా కర్తుమర్హతి । సుశీఘ్రమపి ధావంతం విధానమనుధావతి
మునుపటి కర్మ బంధాన్ని ఎవరు మార్చగలరు? ఎంత వేగంగా పరుగెత్తినా, విధి వెంటాడుతూనే ఉంటుంది.
శేతే సహ శయానేన పురా కర్మ యథాకృతమ్ । ఉపతిష్ఠతి తిష్ఠంతం గచ్ఛంతమనుగచ్ఛతి
మునుపటి కర్మ ప్రకారం, మనిషి తన తోడొచ్చినవారితో పడుకుంటాడు. నిలబడి ఉన్నవారిని అది చేరుతుంది, వెళ్ళేవారిని వెంటాడుతుంది.
కరోతి కుర్వతః కర్మచ్ఛాయేవాను విధీయతే । యథా ఛాయాతపౌ నిత్యం సుసంబద్ధౌ పరస్పరమ్
మనిషి చేసే పనికి, దాని నీడ కూడా వెంటనే ఉంటుంది. ఎలాగైతే నీడ, వెలుతురు ఎప్పుడూ విడిపోకుండా కలిసే ఉంటాయో, అలాగే పనులు కూడా మనతోనే ఉంటాయి.
తద్వత్కర్మ చ కర్తా చ సుసంబద్ధౌ పరస్పరమ్ । గ్రహా రోగా విషాః సర్పాః శాకిన్యో రాక్షసాస్తథా
అదే విధంగా, పని కూడా, దాన్ని చేసే మనిషి కూడా విడిపోరు. గ్రహాలు, వ్యాధులు, విషాలు, పాములు, మంత్రగాళ్లు, రాక్షసులు ఇవన్నీ కూడా అలాగే ఉంటాయి.
పీడయంతి నరం పశ్చాత్పీడితం పూర్వకర్మణా । యేన యత్రోపభోక్తవ్యం సుఖం వా దుఃఖమేవ వా
ఇవి మనిషిని బాధిస్తాయి, అది పూర్వపు పనుల వల్లే. ఎవరికైనా ఎక్కడ ఆనందమో, దుఃఖమో అనుభవించాల్సి ఉంటే, అది గతంలో చేసిన పనుల ఫలితమే.
స తత్ర బద్ధ్వా రజ్జ్వా వై బలాద్దైవేన నీయతే । దైవః ప్రభుర్హి భూతానాం సుఖదుఃఖోపపాదనే
అక్కడ దైవం మనిషిని గొట్టంతో కట్టి బలవంతంగా తీసుకెళ్తుంది. సుఖదుఃఖాలిచ్చే విషయంలో దైవమే అన్ని జీవులకు అధిపతి.
అన్యథా చింత్యతే కర్మ జాగ్రతా స్వపతాపి వా । అన్యథా స తథా ప్రాజ్ఞ దైవ ఏవం జిఘాంసతి
పని గురించి మనం మెలకువలోనో, నిద్రలోనో వేరేలా ఆలోచించవచ్చు. కానీ జ్ఞానులు మాత్రం దైవమే ఇలా చేయిస్తుందని తెలుసుకుంటారు.
శస్త్రాగ్ని విష దుర్గేభ్యో రక్షితవ్యం చ రక్షతి । అరక్షితం భవేత్సత్యం తదేవం దైవరక్షితమ్
శస్త్రాలు, అగ్ని, విషం, కోటలు ఇవి మనం కాపాడుకున్నదాన్ని కాపాడతాయి. కాని దైవం కాపాడని దాన్ని మాత్రం ఎవ్వరూ కాపాడలేరు.
దైవేన నాశితం యత్తు తస్య రక్షా న దృశ్యతే । యథా పృథివ్యాం బీజాని ఉప్తాని చ ధనాని చ
దైవం నాశనం చేసిన దానికి ఎలాంటి రక్షణ ఉండదు. భూమిలో విత్తిన విత్తనాలు, దాచిన ధనం ఎలా పోతాయో, అలాగే.
తథైవాత్మని కర్మాణి తిష్ఠంతి ప్రభవంతి చ । తైలక్షయాద్యథా దీపో నిర్వాణమధిగచ్ఛతి
అదే విధంగా, మన పనులు మనలోనే ఉంటాయి, ఫలిస్తాయి. నూనె అయిపోతే దీపం ఆగిపోవడం లాంటిది.