విశాలాం చ మహారాజః కందర్పాకృష్టమానసః । రాజోవాచ- ఆగతోఽస్మి మహాభాగే విశాలే చారులోచనే
రాజు, మనస్సు ప్రేమతో ఆకర్షితుడై, ఆ విశాలమైనవారిని చూసి ఇలా అన్నాడు: "ఓ భాగ్యవంతురాలా, విశాల కళ్లవాలా, నేను నీ వద్దకు వచ్చాను."
జరాత్యాగఃకృతో భద్రే తారుణ్యేన సమన్వితః । యువా భూత్వా సమాయాతో భవత్వేషా మమాధునా
"ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను వృద్ధాప్యాన్ని వదిలేసి, యవ్వనంతో నిండి, యువకుడిగా మారి వచ్చాను. ఇది ఇప్పుడు నాది కావాలి."
యంయం హి వాంఛతే చైషా తంతం దద్మి న సంశయః । విశాలోవాచ- యదా భవాన్సమాయాతో జరాం దుష్టాం విహాయ చ
"నీవు ఏది కోరినా, అది నేను ఇస్తాను—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు." విశాలా ఇలా చెప్పింది: "మీరు చెడు వృద్ధాప్యాన్ని వదిలేసి వచ్చారు కదా—"
దోషేణైకేనలిప్తోసి భవంతం నైవ మన్యతే । రాజోవాచ- మమ దోషం వదస్వ త్వం యది జానాసి నిశ్చితమ్
"ఒక తప్పుతో నీవు ముడిపడిపోయావు; అందుకే, నేను నిన్ను అంగీకరించను." రాజు అన్నాడు: "నా తప్పు నీకు ఖచ్చితంగా తెలుసు అయితే, చెప్పు."
తం తు దోషం పరిత్యక్ష్యేగుణరూపంనసంశయః
"ఆ తప్పును నేను వదిలేస్తాను, మంచి లక్షణాలతో, మంచి రూపంతో మారిపోతాను—ఇందులో సందేహమే లేదు."
ఇతి శ్రీపద్మపురాణేభూమిఖండేవేనోపాఖ్యానేమాతాపితృతీర్థవర్ణనే యయాతిచరితేఽష్టసప్తతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో, భూమిఖండంలో, తల్లి తండ్రి తీర్థాల వర్ణనలో, యయాతి చరిత్రలో డెబ్బై ఎనిమిదవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
విశాలోవాచ- శర్మిష్ఠా యస్య వై భార్యా దేవయానీ వరాననా । సౌభాగ్యం తత్ర వై దృష్టమన్యథా నాస్తి భూపతే
విశాలా ఇలా చెప్పింది: "యవ్వనంలో శర్మిష్ఠా, అందమైన ముఖం కలిగిన దేవయాని భార్యలుగా ఉన్నవారికి మాత్రమే నిజమైన భాగ్యం కనిపిస్తుంది, రాజా; వేరేలా కాదు."
తత్కథం త్వం మహాభాగ అస్యాః కార్యవశో భవేః । సపత్నజేన భావేన భవాన్భర్తా ప్రతిష్ఠితః
"అయితే, ఓ భాగ్యవంతుడా, నువ్వెలా ఆమె సంకల్పానికి లోబడతావు? నీవు భర్తగా ఉన్నా, సపత్ని భావంతో ఉన్నావు."
ససర్పోసి మహారాజ భూతలే చందనం యథా । సర్పైశ్చ వేష్టితో రాజన్మహాచందన ఏవ హి
"ఓ రాజా, నీవు భూమిపై ఉన్న గంధంలా, కానీ పాములతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నావు; పెద్ద గంధం చుట్టూ పాములు ఉన్నట్లే."
తథా త్వం వేష్టితః సర్పైః సపత్నీనామసంజ్ఞకైః । వరమగ్నిప్రవేశశ్చ శిఖాగ్రాత్పతనం వరమ్
"అలాగే, నువ్వు కూడా సపత్ని అనే పేరుతో ఉన్న పాములా వారితో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నావు; అలా జీవించడం కన్నా అగ్నిలోకి దూకడం లేదా కొండపై నుంచి పడిపోవడం మేలే."
రూపతేజః సమాయుక్తం సపత్నీసహితం ప్రియమ్ । న వరం తాదృశం కాంతం సపత్నీవిషసంయుతమ్
"రూపం, తేజస్సు కలిగి, సపత్ని సమేతంగా ఉండే ప్రియుడు ఇష్టం కాదు; సపత్ని విషంతో కూడిన ప్రియుడు మంచివాడు కాడు."
తస్మాన్న మన్యతే కాంతం భవంతం గుణసాగరమ్ । రాజోవాచ- దేవయాన్యా న మే కార్యం శర్మిష్ఠయా వరాననే
"అందుకే, నిన్ను, గుణాల సముద్రాన్ని, ఆమె ప్రియుడిగా భావించదు." రాజు అన్నాడు: "నాకు దేవయానితో పనిలేదు, ఓ అందమైనవాడా, శర్మిష్ఠతో కూడా లేదు."
ఇత్యర్థం పశ్య మే కోశం సత్వధర్మసమన్వితమ్ । అశ్రుబిందుమత్యువాచ- అహం రాజ్యస్య భోక్త్రీ చ తవ కాయస్య భూపతే
"ఈ కారణంగా, నా ధనాన్ని చూడు, శక్తి, ధర్మంతో కూడినదిగా ఉంది." అశ్రుబిందుమతి ఇలా చెప్పింది: "ఓ రాజా, నేను నీ రాజ్యానికీ, నీ శరీరానికీ అనుభవించేవాడిని."
యద్యద్వదామ్యహం భూప తత్తత్కార్యం త్వయా ధ్రువమ్ । ఇత్యర్థే మమ దేహి స్వం కరం త్వం ధర్మవత్సల
"ఓ రాజా, నేను ఏది చెప్పినా, అది నువ్వు తప్పక చేయాలి; అందువల్ల, నీ చేతిని నాకు ఇవ్వు, ఓ ధర్మాన్ని ప్రేమించువాడా."
బహుధర్మసమోపేతం చారులక్షణసంయుతమ్ । రాజోవాచ- అన్య భార్యాం న విందామి త్వాం వినా వరవర్ణిని
అనేక ధర్మాలతో, అందమైన లక్షణాలతో అలంకరించబడిన నీవు తప్ప ఇంకెవరినీ భార్యగా స్వీకరించను, ఓ సుందరవర్ణినీ! అని రాజు అన్నాడు.
రాజ్యం చ సకలాముర్వీం మమ కాయం వరాననే । సకోశం భుంక్ష్వ చార్వంగి ఏష దత్తః కరస్తవ
ఓ ముద్దుగుమ్మా! నా రాజ్యాన్ని, ఈ భూమంతటినీ, నా శరీరాన్నీ, ధనభాండాగారంతో సహా నీవు అనుభవించు. ఇవన్నీ నీకిచ్చినట్టు నా చేయి నీకు ఇస్తున్నాను.
యదేవ భాషసే భద్రే తదేవం తు కరోమ్యహమ్ । అశ్రుబిందుమత్యువాచ- అనేనాపి మహాభాగ తవ భార్యా భవామ్యహమ్
నీవు చెప్పినది ఏదైనా, ఓ మంగళకరమైనవాడా, నేను అదే చేస్తాను. అశ్రుబిందుమతి ఇలా చెప్పింది— ఈ విధంగా కూడా, ఓ మహాభాగుడా, నేను నీ భార్యను అవుతున్నాను.
ఏవమాకర్ణ్య రాజేంద్రో హర్షవ్యాకులలోచనః । గాంధర్వేణ వివాహేన యయాతిః పృథివీపతిః
ఇలా విని, ఆనందంతో కళ్లు నిండిన రాజు, భూమిపై అధిపతి అయిన యయాతి, గాంధర్వవిధానంతో ఆమెను పెండ్లి చేసుకున్నాడు.
ఉపయేమే సుతాం పుణ్యాం మన్మథస్య నరోత్తమ । తయా సార్ద్ధం మహాత్మా వై రమతే నృపనందనః
మాన్మథుని పుణ్యమైన కుమార్తెను, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన యయాతి పెండ్లి చేసుకున్నాడు. ఆ మహాత్ముడు, రాజునందనుడు, ఆమెతో కలిసి సంతోషంగా గడిపాడు.
సాగరస్య చ తీరేషు వనేషూపవనేషు చ । పర్వతేషు చ రమ్యేషు సరిత్సు చ తయా సహ
సముద్రతీరాల్లో, అడవుల్లో, ఉద్యానవనాల్లో, అందమైన కొండలపై, నదికట్టల వద్ద ఆమెతో కలిసి యయాతి ఆనందంగా విహరించాడు.
రమతే రాజరాజేంద్రస్తారుణ్యేన మహీపతిః । ఏవం వింశత్సహస్రాణి గతాని నిరతస్య చ
రాజధిరాజు, భూమిపై అధిపతి అయిన యయాతి తన యవ్వనంలో ఆమెతో ఆనందిస్తూ ఇరవై వేల సంవత్సరాలు గడిపాడు.
భూపస్య తస్య రాజేంద్ర యయాతేస్తు మహాత్మనః । విష్ణురువాచ- ఏవం తయా మహారాజో యయాతిర్మోహితస్తదా
ఆ రాజుకు, భూమిపై అధిపతి అయిన యయాతి మహాత్ముడికి— విష్ణువు ఇలా అన్నాడు: అలా ఆమెతో కలిసి యయాతి అప్పటికి మోహించిపోయాడు.
కందర్పస్య ప్రపంచేన ఇంద్రస్యార్థే మహామతే । సుకర్మోవాచ- ఏవం పిప్పల రాజాసౌ యయాతిః పృథివీపతిః
కామదేవుని యుక్తితో, ఇంద్రుని కోరికకోసం, ఓ జ్ఞానవంతుడా— సుకర్మ ఇలా అన్నాడు: అలా, ఓ పిప్పల, భూమిపై అధిపతి అయిన యయాతి—
తస్యా మోహనకామేన రతేన లలితేన చ । న జానాతి దినం రాత్రిం ముగ్ధః కామస్య కన్యయా
ఆమె మాయతో, ప్రేమతో, ఆటపాటలతో, ఆ ప్రేమకన్య చేత మోహించిపోయిన యయాతి రాత్రి, పగలు ఏది అని కూడా గుర్తించలేకపోయాడు.
ఏకదా మోహితం భూపం యయాతిం కామనందినీ । ఉవాచ ప్రణతం నమ్రం వశగం చారులోచనా
ఒకసారి, యయాతి రాజు అలా మోహంలో ఉన్నప్పుడు, అందమైన కళ్లతో కూడిన కామనందిని, తనకు లోబడిన అతనిని నమ్రంగా వంగి మాట్లాడింది.
అశ్రుబిందుమత్యువాచ- సంజాతం దోహదం కాంత తన్మే కురు మనోరథమ్ । అశ్వమేధమఖశ్రేష్ఠం యజస్వ పృథివీపతే
అశ్రుబిందుమతి ఇలా చెప్పింది— ప్రియమా! నా మనసులో ఒక కోరిక పుట్టింది, దయచేసి నా ఈ మనసారాన్ని నెరవేర్చు. ఓ భూమిపతీ! అశ్వమేధయాగాన్ని నిర్వహించు.
రాజోవాచ- ఏవమస్తు మహాభాగే కరోమి తవ సుప్రియమ్ । సమాహూయ సుతశ్రేష్ఠం రాజ్యభోగే వినిఃస్పృహమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు— అలా జరుగనీ, ఓ మహాభాగే! నీకు ఎంతో ఇష్టమైనది నేను చేస్తాను. రాజ్యాన్ని ఆశించని నా గొప్ప కుమారునిని పిలిపిస్తాను.
సమాహూతః సమాయాతో భక్త్యానమితకంధరః । బద్ధాంజలిపుటో భూత్వా ప్రణామమకరోత్తదా
పిలిపించబడిన అతడు భక్తితో తల వంచి వచ్చాడు. చేతులు జోడించి నమస్కరించి, అక్కడే వినయంగా నిలబడ్డాడు.
తస్యాః పాదౌ ననామాథ భక్త్యా నమితకంధరః । ఆదేశో దీయతాం రాజన్యేనాహూతః సమాగతః
ఆమె పాదాలకు భక్తితో తల వంచి నమస్కరించాడు. 'రాజా! నీవు పిలిపించావు, నేను వచ్చాను, ఆజ్ఞ ఇవ్వు' అన్నాడు.
కిం కరోమి మహాభాగ దాసస్తే ప్రణతోస్మి చ । రాజోవాచ- అశ్వమేధస్య యజ్ఞస్య సంభారం కురు పుత్రక
'ఓ మహాభాగే! నేను నీ సేవకుడిని, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను, ఏమి చేయమంటావు?' రాజు ఇలా అన్నాడు— 'పుత్రా! అశ్వమేధయాగానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు చేయు.'