జరా పశ్చాత్సముత్పన్నా అశ్రుభ్యో నృపసత్తమ । వియోగో నామ దుర్మేధాస్తేభ్యో జజ్ఞే ప్రణాశకః
ఆ కన్నీళ్ల వల్ల, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, తరువాత వృద్ధాప్యం పుట్టింది. వాటి నుంచే 'వియోగం' అనే నాశకుడు కూడా జన్మించాడు.
దుఃఖసంతాపకౌ చోభౌ జజ్ఞాతే దారుణౌ తదా । మూర్ఛా నామ తతో జజ్ఞే దారుణా సుఖనాశినీ
అప్పుడే అక్కడి నుంచి రెండు ఘోరమైన బాధలు, దుఃఖం, తాపం పుట్టాయి. తరువాత 'మూర్ఛ' అనే భయంకరమైన, సుఖనాశకమైన స్థితి కలిగింది.
శోకాజ్జజ్ఞే మహారాజ కామజ్వరోథ విభ్రమః । ప్రలాపో విహ్వలశ్చైవ ఉన్మాదో మృత్యురేవ చ
మహారాజా, ఆ దుఃఖం వల్లే కామజ్వరం, మతిమరుపు, పిచ్చి, కలత, ఉన్మాదం, మరణం కూడా పుట్టాయి.
తస్యాశ్చ అశ్రుబిందుభ్యో జజ్ఞిరే విశ్వనాశకాః । రత్యాః పార్శ్వే సముత్పన్నాః సర్వే తాపాంగధారిణః
ఆమె కన్నీటి బిందువుల నుంచి లోకాన్ని నాశనం చేసే వారు పుట్టారు. రతికి పక్కన, బాధల గుర్తులతో వారు కనిపించారు.
మూర్తిమంతో మహారాజ సద్భావగుణసంయుతాః । కామ ఏష సమాయాతః కేనాప్యుక్తం తదా నృప
వారు రూపం దాల్చి, నిజమైన లక్షణాలతో, మహారాజా, కనిపించారు. అప్పట్లో ఎవరో చెప్పారు: 'ఇదే కాముడు వచ్చాడు' అని.
మహానందేన సంయుక్తా దృష్ట్వా కామం సమాగతమ్ । నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యాం పతితా అశ్రుబిన్దవః
కాముడు తిరిగి వచ్చిన దృష్టికి రతి మహానందంతో నిండిపోయింది. ఆమె కన్నుల నుంచి ఆనందంతో కన్నీటి బిందువులు జారిపడ్డాయి.
అప్సు మధ్యే మహారాజ చాపల్యాజ్జజ్ఞిరే ప్రజాః । ప్రీతిర్నామ తదా జజ్ఞే ఖ్యాతిర్లజ్జా నరోత్తమ
ఓ మహారాజా, నీళ్ల మధ్యలో చంచలత వల్ల జీవులు పుట్టాయి. ఆ సమయంలో ప్రేమ, కీర్తి, లజ్జ కూడా జన్మించాయి, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా.
తేభ్యో జజ్ఞే మహానంద శాంతిశ్చాన్యా నృపోత్తమ । జజ్ఞాతే ద్వే శుభే కన్యే సుఖసంభోగదాయికే
వాటినుంచి మహానంద, శాంతి అనే మరోదీ పుట్టారు, ఓ రాజా. అలాగే, ఇద్దరు మంగళకరమైన యువతులు పుట్టారు, అవి సుఖసంబంధాలను ఇస్తాయి.
లీలాక్రీడా మనోభావ సంయోగస్తు మహాన్నృప । రత్యాస్తు వామనేత్రాద్వై ఆనందాదశ్రుబిందవః
లీల, క్రీడ, మనస్సుల కలయిక కూడా పుట్టాయి, ఓ మహారాజా. రతికి ఎడమ కన్ను నుండి ఆనందాశ్రువులు జారాయి.
జలాంతే పతితా రాజంస్తస్మాజ్జజ్ఞే సుపంకజమ్ । తస్మాత్సుపంకజాజ్జాతా ఇయం నారీ వరాననా
ఆ నీటి అంచున ఆ ఆశ్రుబిందువులు పడగా, వాటి నుండి ఒక అందమైన కమలం పుట్టింది, ఓ రాజా. ఆ కమలం నుండి ఈ చక్కటి ముఖం గల మహిళ జన్మించింది.
అశ్రుబిందుమతీ నామ రతిపుత్రీ నరోత్తమ । తస్యాః ప్రీత్యా సుఖం కృత్వా నిత్యం వర్త్తే సమీపగా
ఆమె పేరు ఆశ్రుబిందుమతి, రతి కుమార్తె, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా. ఆమె ప్రేమతో ఎప్పుడూ దగ్గరగా ఉండి సంతోషాన్ని ఇస్తుంది.
సఖీభావస్వభావేన సంహృష్టా సర్వదా శుభా । విశాలా నామ మే ఖ్యాతం వరుణస్య సుతా నృప
స్నేహభావంతో ఎప్పుడూ ఆనందంగా, మంగళకరంగా ఉండే ఆమెకు విశాలా అని పేరు, ఆమె వరుణుని కుమార్తె, ఓ రాజా.
అస్యాశ్చాంతే ప్రవర్తామి స్నేహాత్స్నిగ్ధాస్మి సర్వదా । ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతమస్యాశ్చాత్మన ఏవ తే
ఈమె కథ ముగిసిన తర్వాత నేను ప్రేమతో, ఎప్పుడూ మృదువుగా ప్రవర్తిస్తాను. నీకు కావలసినంత ఈమె గురించి, నీ గురించి అన్నీ చెప్పాను.
తపశ్చచార రాజేంద్ర పతికామా వరాననా । రాజోవాచ- సర్వమేవ త్వయాఖ్యాతం మయా జ్ఞాతం శుభే శృణు
పతిని కోరుకుంటూ ఆ వరముఖి తపస్సు చేసింది, ఓ రాజేంద్రా. రాజు ఇలా అన్నాడు—నీ ద్వారా అన్నీ చెప్పబడ్డాయి, శుభే, నేను తెలుసుకున్నాను, విను.
మామేవం హి భజత్వేషా రతిపుత్రీ వరాననా । యమేషా వాంఛతే బాలా తత్సర్వం తు దదామ్యహమ్
ఈ రతి కుమార్తె, ఓ వరముఖి, నన్ను ఇలానే భజించాలి. ఈ బాలిక ఏది కోరుకుంటే అది అన్నీ నేను ఇస్తాను.
తథా కురుష్వ కల్యాణి యథా మే వశ్యతాం వ్రజేత్ । విశాలోవాచ- అస్యా వ్రతం ప్రవక్ష్యామి తదాకర్ణయ భూపతే
అలా చేయు, ఓ మంగళకరమైనవాడా, ఆమె నా వశమవ్వాలంటే. విశాలా ఇలా అన్నది—ఈమె వ్రతం నేను చెబుతాను, విను రాజా.
పురుషం యౌవనోపేతం సర్వజ్ఞం వీరలక్షణమ్ । దేవరాజసమం రాజన్ధర్మాచారసమన్వితమ్
యువకుడై, అన్నీ తెలిసినవాడై, వీర లక్షణాలు కలిగి, దేవేంద్రుడితో సమానంగా, ధర్మాచరణలో నిలిచినవాడిని కోరుతుంది, ఓ రాజా.
తేజస్వినం మహాప్రాజ్ఞం దాతారం యజ్వినాం వరమ్ । గుణానాం ధర్మభావస్య జ్ఞాతారం పుణ్యభాజనమ్
ప్రభావశాలి, మహాజ్ఞాని, గొప్ప దాత, యజ్ఞాలలో ప్రథముడు, గుణాలూ ధర్మ స్వభావాన్ని తెలిసినవాడు, పుణ్యానికి పాత్రుడై ఉండాలి.
లోక ఇంద్రసమం రాజన్సుయజ్ఞైర్ధర్మతత్పరమ్ । సర్వైశ్వర్యసమోపేతం నారాయణమివాపరమ్
మానవుల్లో ఇంద్రుడిలా, సత్కార్యాలలో నిబద్ధుడై, అన్ని ఐశ్వర్యాలతో కూడినవాడు, మరొక నారాయణుడిలా ఉండాలి, ఓ రాజా.
దేవానాం సుప్రియం నిత్యం బ్రాహ్మణానామతిప్రియమ్ । బ్రహ్మణ్యం వేదతత్త్వజ్ఞం త్రైలోక్యే ఖ్యాతవిక్రమమ్
దేవతలకు ఎప్పుడూ ప్రియమైనవాడు, బ్రాహ్మణులకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడు, బ్రహ్మవేత్త, వేదసారాన్ని తెలిసినవాడు, మూడు లోకాల్లో ప్రఖ్యాతుడై ఉండాలి.
ఏవంగుణైః సముపేతం త్రైలోక్యేన ప్రపూజితమ్ । సుమతిం సుప్రియం కాంతం మనసా వరమీప్సతి
ఇలాంటి గుణాలతో, మూడు లోకాలు గౌరవించే, మంచి బుద్ధి గల, ఎంతో ప్రియమైన, అందమైన భర్తను ఆమె మనసులో కోరుకుంటుంది.
యయాతిరువాచ- ఏవం గుణైః సముపేతం విద్ధి మామిహ చాగతమ్ । అస్యానురూపో భర్త్తాహం సృష్టో ధాత్రా న సంశయః
యయాతి ఇలా అన్నాడు—ఇలాంటి గుణాలతో కూడినవాడిగా ఇక్కడ వచ్చినవాడిని నన్ను తెలుసుకో. నేను ఆమెకు తగిన భర్తను, సృష్టికర్త సృష్టించినవాడిని, సందేహం లేదు.
విశాలోవాచ- భవంతం పుణ్యసంవృద్ధం జానే రాజఞ్జగత్త్రయే । పూర్వోక్తా యే గుణాః సర్వే మయోక్తాః సంతి తే త్వయి
విశాలా ఇలా అన్నది—మూడు లోకాల్లో పుణ్యంతో పెరిగినవాడివని నేను తెలుసు, ఓ రాజా. ముందు చెప్పిన అన్ని గుణాలు నీలో ఉన్నాయి.
ఏకేనాపి చ దోషేణ త్వామేషా హి న మన్యతే । ఏష మే సంశయో జాతో భవాన్విష్ణుమయో నృప
ఒక చిన్న లోపం వల్ల ఆమె నిన్ను అంగీకరించలేదు. ఇదే నాకు సందేహంగా ఉంది, ఓ రాజా—నువ్వు విష్ణుమయుడవు.
యయాతిరువాచ- సమాచక్ష్వ మహాదోషం యమేషా నానుమన్యతే । తత్త్వేన చారుసర్వాంగీ ప్రసాదసుముఖీ భవ
యయాతి ఇలా అన్నాడు— ఓ అందమైనవాడా, నీ ముఖంలో కాంతి మెరిసిపోతుంది. యముడు ఒప్పుకోని ఆ పెద్ద తప్పు ఏమిటో నీవు నాకు నేరుగా చెప్పు. నిజం చెప్పు, నీ ముఖంలో చిరునవ్వు కనిపించనివ్వు.
విశాలోవాచ- ఆత్మదోషం న జానాసి కస్మాత్త్వం జగతీపతే । జరయా వ్యాప్తకాయస్త్వమనేనేయం న మన్యతే
విశాల ఇలా అన్నది— ఓ భూమిపాలకా, నీవు నీ తప్పు నీకు తెలియదు. నీ శరీరం ముసలితనంతో నిండిపోయింది. అందుకే ఆమె నిన్ను అంగీకరించలేదు.
ఏవం శ్రుత్వా మహద్వాక్యమప్రియం జగతీపతిః । దుఃఖేన మహతావిష్టస్తామువాచ పునర్నృపః
ఈ మాటలు విని, భూమిపతి హృదయం బాధతో నిండిపోయింది. రాజు ఆమెను మళ్లీ ఇలా అడిగాడు.
జరాదోషో న మే భద్రే సంసర్గాత్కస్యచిత్కదా । సముద్భూతం మమాంగే వై తం న జానే జరాగమమ్
యయాతి ఇలా అన్నాడు— ఓ మృదువైనవాడా, ఎవరి సహవాసం వల్ల నా శరీరంలో ముసలితనం వచ్చిందో నాకు తెలియదు. ఈ ముసలితనం నాకెందుకు వచ్చింది, నాకేం అర్థం కావడం లేదు.
యం యం హి వాంఛతే చైషా త్రైలోక్యే దుర్లభం శుభే । తమస్యై దాతుకామోహం వ్రియతాం వర ఉత్తమః
ఆమెకు మూడు లోకాలలో దొరకని వరం కావాలన్నా, నేను ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను. ఆమెకు నచ్చిన గొప్ప వరాన్ని కోరుకోనివ్వు.
విశాలోవాచ- జరాహీనో యదా స్యాస్త్వం తదా తే సుప్రియా భవేత్ । ఏతద్వినిశ్చితం రాజన్సత్యం సత్యం వదామ్యహమ్
విశాల ఇలా అన్నది— నీవు ముసలితనం లేకుండా పోయినప్పుడు, అప్పుడే ఆమె నీతో సంతోషంగా ఉంటుంది. ఇది నిజం రాజా, నేను నిజమే చెబుతున్నాను.