దేవాన్మునిగణాన్సర్వాన్దైత్యాన్గంధర్వకిన్నరాన్ । తాం దృష్ట్వా స విశాలాక్షీం రూపతేజోపశాలినీమ్
ఆమెను చూసి, ఆ విశాలమైన కన్నులవాళ్లను, అందంతో, కాంతితో ప్రకాశించే ఆమెను చూసి, దేవతలు, మునుల సమూహాలు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
సంసారే నాస్తి చైవాన్యా నారీదృశీ చరాచరే । పురా నటో జరాయుక్తో నృపతేః కాయమేవ హి
ఈ లోకంలో, ఆమెలాంటి మరొక యువతి, చలించేదైనా, నిలిచినదైనా లేదు. మునుపు, వృద్ధుడైన నటుడు రాజు శరీరాన్ని కేవలం నడిపించేవాడు.
సంచారితో మహాకామస్తదాసౌ ప్రకటోభవత్ । ఘృతం స్పృష్ట్వా యథా వహ్నీ రశ్మివాన్సంప్రజాయతే
అప్పుడు, గొప్ప కోరిక రాజులో మెల్లగా ముదిరింది, అది బయటపడింది. నెయ్యి తాకినప్పుడు అగ్ని ఎలా మెరుస్తుందో, అలా కోరిక రాజులో వెలిసింది.
తాం చ దృష్ట్వా తథా కామస్తత్కాయాత్ప్రకటోఽభవత్ । మన్మథావిష్టచిత్తోసౌ తాం దృష్ట్వా చారులోచనామ్
ఆమెను అలా చూసిన వెంటనే, రాజు శరీరంలో కోరిక స్పష్టంగా కనిపించింది. ఆమె అందమైన కన్నులను చూసి, మన్మథుడు అతని మనసును ఆక్రమించాడు.
ఈదృగ్రూపా న దృష్టా మే యువతీ విశ్వమోహినీ । చింతయిత్వా క్షణం రాజా కామసంసక్తమానసః
ఇంతటి రూపం కలిగిన యువతిని, ప్రపంచాన్ని మాయలో పడేసే వనితను నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు. రాజు, కోరికలో మనసు మునిగిపోయి, క్షణం ఆలోచించాడు.
తస్యాః సవిరహేణాపి లుబ్ధోభూన్నృపతిస్తదా । కామాగ్నినా దహ్యమానః కామజ్వరేణపీడితః
ఆమె లేని సమయంలో కూడా, రాజు ఆమెపై మక్కువతో మునిగిపోయాడు. కోరిక అగ్నిలో కాలిపోతూ, కామజ్వరంతో బాధపడుతూ ఉన్నాడు.
కథం స్యాన్మమ చైవేయం కథం భావో భవిష్యతి । యదా మాం గూహతే బాలా పద్మాస్యా పద్మలోచనా
ఈ యువతి ఎలా నా సొంతమవుతుందో? ఈ భావం ఎప్పుడు నాలో కలుగుతుందో? ఆ పద్మముఖి, పద్మలోచన ఆమె నన్ను ఆలింగనం చేసే రోజు ఎప్పుడు వస్తుందో?
యదీయం ప్రాప్యతే తర్హి సఫలం జీవితం భవేత్ । ఏవం విచింత్య ధర్మాత్మా యయాతిః పృథివీపతిః
ఆమెను పొందగలిగితే, జీవితమే సఫలమవుతుంది. ఇలా ఆలోచిస్తూ, ధర్మాన్ని పాటించే భూమిపై అధిపతి అయిన యయాతి—
తామువాచ వరారోహాం కా త్వం కస్యాపి వా శుభే । పూర్వం దృష్టా తు యా నారీ సా దృష్టా పునరేవ చ
ఆ అందమైన రూపాన్ని కలిగిన ఆమెను అడిగాడు: 'శుభే! నువ్వెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ముందుగా నేను చూసిన ఆ యువతి, మళ్లీ ఇప్పుడు నా ముందు కనిపిస్తోంది.'
తాం పప్రచ్ఛ స ధర్మాత్మా కా చేయం తవ పార్శ్వగా । సర్వం కథయ కల్యాణి అహం హి నహుషాత్మజః
ఆ ధర్మాత్ముడు ఆమెను అడిగాడు: 'నీ పక్కన ఉన్న ఈ యువతి ఎవరు? శుభే! నాకు అన్నీ చెప్పు. నేను నహుషుని కుమారుడను.'
సోమవంశప్రసూతోహం సప్తద్వీపాధిపః శుభే । యయాతిర్నామ మే దేవి ఖ్యాతోహం భువనత్రయే
'నేను సోమ వంశంలో పుట్టాను, ఏడు ద్వీపాలకు అధిపతిని, శుభే! నా పేరు యయాతి. మూడు లోకాలలో నాకు పేరుంది, దేవీ.'
తవ సంగమనే చేతో భావమేవం ప్రవాంఛతే । దేహి మే సంగమం భద్రే కురు సుప్రియమేవ హి
'నీతో కలవాలని నా హృదయం తహతహలాడుతోంది. దయచేసి నాకు కలయికను అనుగ్రహించు, ప్రియమైనదాన్ని నాకు చేయి.'
యం యం హి వాంఛసే భద్రే తద్దదామి న సంశయః । దుర్జయేనాపి కామేన హతోహం వరవర్ణిని
'శుభే! నువ్వు ఏది కోరినా, అది నేను ఇస్తాను—ఎటువంటి సందేహం లేదు. దుర్జయుడైన కోరిక చేతిలో నేను పూర్తిగా ఓడిపోయాను, అందమైనవాడివి.'
తస్మాత్త్రాహి సుదీనం మాం ప్రపన్నం శరణం తవ । రాజ్యం చ సకలాముర్వీం శరీరమపి చాత్మనః
'కాబట్టి, నీ శరణు కోరిన నన్ను, ఈ దురదృష్టవంతుడిని రక్షించు. నా రాజ్యం, ఈ భూమంతా, నా శరీరం కూడా—'
సంగమే తవ దాస్యామి త్రైలోక్యమిదమేవ తే । తస్య రాజ్ఞో వచః శ్రుత్వా సా స్త్రీ పద్మనిభాననా
'నీతో కలయికకు, ఈ మూడు లోకాలను నీకే ఇస్తాను.' రాజు మాటలు విన్న ఆ పద్మముఖి యువతి—
విశాలాం స్వసఖీం ప్రాహ బ్రూహి రాజానమాగతమ్ । నామ చోత్పత్తిస్థానం చ పితరం మాతరం శుభే
తన సఖి విశాలను ఇలా అడిగింది: 'ఈ రాజు వద్దకు వచ్చిన నువ్వు, నీ పేరు, పుట్టిన ఊరు, తండ్రి, తల్లి—అన్నీ చెప్పు, శుభే.'
మమాపి భావమేకాగ్రమస్యాగ్రే చ నివేదయ । తస్యాశ్చ వాంఛితం జ్ఞాత్వా విశాలా భూపతిం తదా
'నా మనసు పూర్తిగా ఏకాగ్రంగా ఉందని కూడా అతని ముందు చెప్పు. ఆమె కోరికను తెలుసుకుని, విశాలా అప్పుడా రాజును ఉద్దేశించి—'
ఉవాచ మధురాలాపైః శ్రూయతాం నృపనందన । విశాలోవాచ- కామ ఏష పురా దగ్ధో దేవదేవేన శంభునా
తీయని మాటలతో ఇలా చెప్పింది: 'రాజకుమార! విను.' విశాలా ఇలా చెప్పింది— 'ఈ కోరికను మునుపు దేవదేవుడైన శంభు కాల్చేశాడు.'
రురోద సా రతిర్దుఃఖాద్భర్త్రాహీనాపి సుస్వరమ్ । అస్మిన్సరసి రాజేంద్ర సా రతిర్న్యవసత్తదా
భర్తను కోల్పోయిన రతి, రాజా, ఆ దుఃఖంతో గట్టిగా ఏడ్చింది. అదే సరస్సులో రతి అక్కడే ఉండిపోయింది.
తస్య ప్రలాపమేవం సా సుస్వరం కరుణాన్వితమ్ । సమాకర్ణ్య తతో దేవాః కృపయా పరయాన్వితాః
ఆమె హృదయాన్ని కలిచే, మధురమైన ఏడుపు విని, దేవతలు దయతో నిండిపోయారు.
సంజాతా రాజరాజేంద్ర శంకరం వాక్యమబ్రువన్ । జీవయస్వ మహాదేవ పునరేవ మనోభవమ్
అప్పుడు, రాజులలో రాజా, వారు శంకరుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు: 'మహాదేవా, మనోభవుడిని మళ్లీ బ్రతికించండి.'
వరాకీయం మహాభాగ భర్తృహీనా హి కీదృశీ । కామేనాపి సమాయుక్తామస్మత్స్నేహాత్కురుష్వ హి
'ఈ మహాభాగురాలు భర్త లేకుండా ఎంత దయనీయంగా ఉంది! ఆమెకు మనం అనుగ్రహంగా ఈ వరం ఇవ్వండి.'
తచ్ఛ్రుత్వా చ వచః ప్రాహ జీవయామి మనోభవమ్ । కాయేనాపి విహీనోయం పంచబాణో మనోభవః
ఆ మాటలు విని శివుడు ఇలా అన్నాడు: 'నేను మనోభవుడిని బ్రతికిస్తాను. శరీరం లేకపోయినా, ఐదు బాణాల మనోభవుడు జీవిస్తాడు.'
భవిష్యతి న సందేహో మాధవస్య సఖా పునః । దివ్యేనాపి శరీరేణ వర్తయిష్యతి నాన్యథా
అతడు మళ్లీ మాధవునికి స్నేహితుడిగా మారతాడు, సందేహం లేదు. అతడు దివ్యమైన శరీరంతో ఉంటాడు, వేరేలా కాదు.
మహాదేవప్రసాదాచ్చ మీనకేతుః స జీవితః । ఆశీర్భిరభినంద్యైవం దేవ్యాః కామం నరోత్తమ
మహాదేవుని కృపతో మీనకేతువు మళ్లీ బ్రతికాడు. అలా దేవతలు ఆశీర్వదించి, రతి కామునితో ఆనందించింది.
గచ్ఛ కామ ప్రవర్తస్వ ప్రియయా సహ నిత్యశః । ఏవమాహ మహాతేజాః స్థితిసంహారకారకః
'కామా, నువ్వు నీ ప్రియతో కలిసి ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉండు,' అని సృష్టి, లయకర్త అయిన ప్రభువు అన్నాడు.
పునః కామః సరఃప్రాప్తో యత్రాస్తే దుఃఖితా రతిః । ఇదం కామసరో రాజన్రతిరత్ర సుసంస్థితా
మళ్లీ కాముడు ఆ సరస్సుకు వచ్చాడు, అక్కడ దుఃఖంలో ఉన్న రతి ఉండేది. రాజా, ఇదే కామసరోవరం, ఇక్కడే రతి సుఖంగా స్థిరపడింది.
దగ్ధే సతి మహాభాగే మన్మథే దుఃఖధర్షితా । రత్యాః కోపాత్సముత్పన్నః పావకో దారుణాకృతిః
మహాభాగురాలా, మన్మథుడు కాలిపోయినప్పుడు, రతి దుఃఖంతో బాధపడింది. ఆమె కోపంతో భయంకరమైన అగ్ని పుట్టింది.
అతీవదగ్ధా తేనాపి సా రతిర్మోహమూర్ఛితా । అశ్రుపాతం ముమోచాథ భర్తృహీనా నరోత్తమ
ఆ అగ్నిలో ఆమె కూడా బాగా కాలిపోయింది. భర్త లేకుండా మోహంతో రతి కన్నీళ్లు కార్చింది, నరశ్రేష్ఠా.
నేత్రాభ్యాం హి జలే తస్యాః పతితా అశ్రుబిందవః । తేభ్యో జాతో మహాశోకః సర్వసౌఖ్యప్రణాశకః
ఆమె కన్నుల నుంచి కన్నీటి బిందువులు జారిపోయాయి. వాటి వల్ల మహా దుఃఖం పుట్టింది, అది సర్వసుఖాలను నాశనం చేసింది.