నేపథ్యాంతశ్చరీ రాజన్సా తస్మిన్నృత్యకర్మణి । మకరందో మహాప్రాజ్ఞః క్షోభయామాస భూపతిమ్
ఆ నాట్యంలో, రాజా, ఆమె తెర వెనుక సంచరించింది. మకరందుడు, మహాపండితుడు, రాజును కదిలించసాగాడు.
యథాయథా పశ్యతి నృత్యముత్తమం గీతం సమాకర్ణతి స క్షితీశః । తథాతథా మోహితవాన్స భూపతిం నటీప్రణీతేన మహానుభావః
రాజు ఎంతగా ఆ నాట్యం, పాటను చూస్తే, వినితే, అంతగా ఆ మహానటి నటనతో మోహితుడయ్యాడు.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే భూమిఖండే వేనోపాఖ్యానే మాతాపితృతీర్థే యయాతిచరిత్రే షట్సప్తతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో భూమిఖండంలో వేను కథలో, మాతాపితృ తీర్థంలో, యయాతి చరిత్రలో డబ్బై ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది.
సుకర్మోవాచ- కామస్య గీతలాస్యేన హాస్యేన లలితేన చ । మోహితో రాజరాజేంద్రో నటరూపేణ పిప్పల
సుకర్ముడు చెప్పాడు — కామదేవుని పాట, నాట్యం, నవ్వు, లయతో, నటుడి రూపంలో పిప్పలుడు అనే రాజరాజేంద్రుడు మోహితుడయ్యాడు.
కృత్వా మూత్రం పురీషం చ స రాజా నహుషాత్మజః । అకృత్వా పాదయోః శౌచమాసనే ఉపవిష్టవాన్
నహుషుని కుమారుడైన ఆ రాజు మూత్రం, విసర్జన చేయగా, తన పాదాలను శుభ్రం చేయకుండానే ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
తదంతరం తు సంప్రాప్య సంచచార జరా నృపమ్ । కామేనాపి నృపశ్రేష్ఠ ఇంద్రకార్యం కృతం హితమ్
ఆ మధ్యలో, ఆ రాజుని వృద్ధాప్యం చేరుకుంది. అయినా, రాజా! అతనికి కోరిక ఉన్నా, ఇంద్రుని పని అతని మేలుకోసం పూర్తయ్యింది.
నివృత్తే నాటకే తస్మిన్గతేషు తేషు భూపతిః । జరాభిభూతో ధర్మాత్మా కామసంసక్తమానసః
ఆ నాటకం ముగిసిన తరువాత, వారు వెళ్లిపోయినపుడు, ధర్మాత్ముడైన ఆ రాజు వృద్ధాప్యానికి లోనై, మనసు కోరికల్లో మునిగిపోయాడు.
మోహితః కామమోహేన విహ్వలో వికలేంద్రియః । అతీవ ముగ్ధో ధర్మాత్మా విషయైశ్చాపవాహితః
కామమోహంలో మునిగి, మనస్సు కలవరపడి, ఇంద్రియాలు బలహీనమై, ధర్మాన్ని పాటించే ఆ రాజు విషయ సుఖాల్లో మునిగి, బాగా మాయలో పడిపోయాడు.
ఏకదా తు గతో రాజా మృగయా వ్యసనాతురః । వనే చ క్రీడతే సోపి మోహరాగవశం గతః
ఒకసారి, వేటపట్ల ఆసక్తితో బాధపడుతూ, ఆ రాజు అడవిలోకి వెళ్లి, మోహం, రాగానికి లోనై అక్కడ ఆటలాడాడు.
సరసం క్రీడమానస్య నృపతేశ్చ మహాత్మనః । మృగశ్చైకః సమాయాతశ్చతుఃశృంగో హ్యనౌపమః
ఆ మహాత్ముడైన రాజు సరస్సు వద్ద ఆడుకుంటుండగా, నాలుగు కొమ్ములు ఉన్న అపూర్వమైన ఒక జింక అక్కడికి వచ్చింది.
సర్వాంగసుందరో రాజన్హేమరూపతనూరుహః । రత్నజ్యోతిః సుచిత్రాంగో దర్శనీయో మనోహరః
రాజా! ఆ జింక ప్రతి అవయవం అందంగా, బంగారు రంగు వెంట్రుకలతో, రత్నాల వలె మెరిసిపోతూ, అద్భుతమైన రూపంతో, చూసేవారిని ఆకట్టుకునేలా మోహింపజేసింది.
అభ్యధావత్స వేగేన బాణపాణిర్ధనుర్ద్ధరః । ఇత్యమన్యత మేధావీ కోపి దైత్యః సమాగతః
బాణాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, ధనుస్సుతో వేగంగా దాని వైపు పరుగెత్తాడు. 'ఇక్కడ ఏదో మాయగాడు వచ్చినట్టుంది' అని ఆలోచించాడు.
మృగేణ చ స తేనాపి దూరమాకర్షితో నృపః । గతః సరథవేగేన శ్రమేణ పరిఖేదితః
ఆ జింకను వెంబడిస్తూ, రాజు దూరంగా రథాన్ని వేగంగా నడిపించాడు. శ్రమతో బాగా అలసిపోయాడు.
వీక్షమాణస్య తస్యాపి మృగశ్చాంతరధీయత । స పశ్యతి వనం తత్ర నందంనోపమమద్భుతమ్
ఆ రాజు చుట్టూ చూస్తుండగా, ఆ జింక కనిపించకుండా పోయింది. అక్కడ అతడు నందనవనానికి సమానంగా, అద్భుతంగా ఉన్న ఒక అడవిని చూశాడు.
చారువృక్షసమాకీర్ణం భూతపంచకశోభితమ్ । గురుభిశ్చందనైః పుణ్యైః కదలీఖండమండితైః
ఆ అడవి అందమైన చెట్లతో నిండిపోయి, ఐదు భూతాలతో అలంకరించబడి, గొప్ప గంధపు చెట్లు, ముద్దెదలతో అలంకరించబడి ఉంది.
బకులాశోకపుంనాగైర్నాలికేరైశ్చ తిందుకైః । పూగీఫలైశ్చ ఖర్జూరైః కుముదైః సప్తపర్ణకైః
అందులో బకుల, అశోక, పున్నాగ, కొబ్బరి, తిందుక, పుగ్ఫలం, ఖర్జూరం, కుముదం, సప్తపర్ణ వంటి చెట్లు ఉన్నాయి.
పుష్పితైః కర్ణికారైశ్చ నానావృక్షైః సదాఫలైః । పుష్పితామోదసంయుక్తైః కేతకైః పాటలైస్తతః
పుష్పించిన కర్ణికారాలు, ఎన్నో రకాల ఎప్పుడూ ఫలించే చెట్లు, పరిమళభరితమైన కేతకీ, పటల పువ్వులతో అక్కడంతా అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
వీక్షమాణో మహారాజ దదర్శ సర ఉత్తమమ్ । పుణ్యోదకేన సంపూర్ణం విస్తీర్ణం పంచయోజనమ్
అలా చూస్తూ, ఆ మహారాజు ఒక అద్భుతమైన సరస్సును చూశాడు. అది పవిత్రమైన నీటితో నిండి, అయిదు యోజనాల వెడల్పుతో విస్తరించి ఉంది.
హంసకారండవాకీర్ణం జలపక్షివినాదితమ్ । కమలైశ్చాపి ముదితం శ్వేతోత్పలవిరాజితమ్
ఆ సరస్సు హంసలు, నెమళ్ళు, ఇతర జలచర పక్షుల కిలకిలలతో నిండిపోయి, కమలాలు, తెల్ల ఉత్పలాలతో మెరిసిపోతూ ఉంది.
రక్తోత్పలైః శోభమానం హాటకోత్పలమండితమ్ । నీలోత్పలైః ప్రకాశితం కల్హారైరతిశోభితమ్
ఎర్ర కమలాలతో అందంగా, బంగారు కమలాలతో అలంకరించబడి, నీల కమలాలతో ప్రకాశించి, కల్హార పువ్వులతో మరింత అందంగా ఉంది.
మత్తైర్మధుకరైశ్చపి సర్వత్ర పరినాదితమ్ । ఏవం సర్వగుణోపేతం దదర్శ సర ఉత్తమమ్
అక్కడంతా మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల మధురగానాలతో మారుమోగిపోతూ, అన్ని గుణాలతో కూడిన ఆ అద్భుత సరస్సును రాజు చూశాడు.
పంచయోజనవిస్తీర్ణం దశయోజనదీర్ఘకమ్ । తడాగం సర్వతోభద్రం దివ్యభావైరలంకృతమ్
అది అయిదు యోజనాల వెడల్పుతో, పది యోజనాల పొడవుతో విస్తరించి, అన్ని వైపులా మంగళకరంగా, దివ్య లక్షణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
రథవేగేన సంఖిన్నః కించిచ్ఛ్రమనిపీడితః । నిషసాద తటే తస్య చూతచ్ఛాయాం సుశీతలామ్
రథం వేగంగా నడిపించడంతో కొంత అలసిపోయిన రాజు, ఆ నది ఒడ్డున మామిడి చెట్టు చల్లని నీడలో కూర్చున్నాడు.
స్నాత్వా పీత్వా జలం శీతం పద్మసౌగంధ్యవాసితమ్ । సర్వశ్రమోపశమనమమృతోపమమేవ తత్
ఆయన చల్లని, కమల సువాసన కలిగిన నీటిలో స్నానం చేసి, తాగి, తన శ్రమ అంతా పోయినట్లు, అమృతం తాగినట్టు సాంత్వన పొందాడు.
వృక్షచ్ఛాయే తతస్తస్మిన్నుపవిష్టేన భూభృతా । గీతధ్వనిః సమాకర్ణి గీయమానో యథా తథా
ఆ చెట్టు నీడలో రాజు కూర్చుని ఉండగా, అక్కడే ఎవరో పాట పాడుతున్న శబ్దం ఆయన చెవికి వినిపించింది.
యథా స్త్రీ గాయతే దివ్యా తథాయం శ్రూయతే ధ్వనిః । గీతప్రియో మహారాజ ఏవ చింతాం పరాం గతః
ఆ పాట శబ్దం, ఆకాశంలో దేవతా స్త్రీ పాడుతున్నట్టు అనిపించింది. సంగీతాన్ని ప్రేమించే మహారాజు ఆ పాటలో తలదూర్చి ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
చింతాకులస్తు ధర్మాత్మా యావచ్చింతయతే క్షణమ్ । తావన్నారీ వరా కాచిత్పీనశ్రోణీ పయోధరా
ధర్మాత్ముడైన రాజు ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి ఉండగానే, ఆ సమయానికే పుష్టిగా ఉన్న నడుము, వక్షోజాలతో ఒక అందమైన యువతి ప్రత్యక్షమైంది.
నృపతేః పశ్యతస్తస్య వనే తస్మిన్సమాగతా । సర్వాభరణశోభాంగీ శీలలక్షణసంపదా
రాజు చూస్తుండగానే, ఆ యువతి ఆ అడవిలోకి వచ్చి, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, మంచి లక్షణాలు కలిగి కనిపించింది.
తస్మిన్వనే సమాయాతా నృపతేః పురతః స్థితా । తామువాచ మహారాజః కా హి కస్య భవిష్యసి
ఆమె అడవిలోకి వచ్చి, రాజు ఎదుట నిలబడి ఉండగా, రాజు ఆమెను అడిగాడు: "నువ్వెవరు? ఎవరి కోసం వచ్చావు?"
కిమర్థం హి సమాయాతా తన్మే త్వం కారణం వద । పృష్టా సతీ తదా తేన న కించిదపి పిప్పల
"ఏ కారణంతో వచ్చావు? నీ ఉద్దేశ్యం చెప్పు," అని రాజు అడిగినప్పుడు, ఆమె మాత్రం ఏమీ చెప్పలేదు, ఓ పిప్పల.