తూలం సూక్ష్మాణివస్త్రాణి యే లోభేన హరంతి చ । ఏవమాదీని చాన్యాని ద్రవ్యాణి వివిధాని చ
పత్తి, సున్నితమైన వస్త్రాలు—దురాశతో వీటిని ఎవరైనా తీసుకుంటే, అలాగే ఇతర రకాల వస్తువులు—
నరకేషు ద్రుతం గచ్ఛేదపహృత్యాల్పకాన్యపి । యద్వా తద్వా పరద్రవ్యమపి సర్షపమాత్రకమ్
ఇలాంటి వాటిలో చిన్నదైనా దొంగిలించినవాడు త్వరగా నరకానికి వెళ్తాడు. ఇది గాని, అది గాని, వేరొకరి వస్తువు ఒక ఆవాల పరిమాణమైనా సరే—
అపహృత్య నరో యాతి నరకే నాత్ర సంశయః । బహ్వల్పకాద్యపి తథా పరస్య మమతాకృతమ్
వేరొకరి వస్తువును దోచినవాడు నరకానికి వెళ్తాడు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అది ఎక్కువైనా, తక్కువైనా, స్వంతమని భావించి తీసుకుంటే—
అపహృత్య నరో యాతి నరకే నాత్ర సంశయః । ఏవమాద్యైర్నరః పాపైరుత్క్రాంతిసమనంతరమ్
వేరొకరి వస్తువును దోచినవాడు నరకానికి వెళ్తాడు, ఇందులో సందేహం లేదు. ఇలాంటి పాపాల వల్ల, మరణం వెంటనే—
శరీరఘాతనార్థాయ పూర్వాకారమవాప్నుయాత్ । యమలోకం వ్రజంత్యేతే శరీరస్థా యమాజ్ఞయా
శరీరాన్ని బాధించేందుకు పూర్వజన్మ రూపాన్ని పొందుతారు. యముని ఆజ్ఞతో, శరీరంలో ఉండే వారు యమలోకానికి వెళ్తారు—
యమదూతైర్మహాఘోరైర్నీయమానాః సుదుఃఖితాః । దేవతిర్యఙ్మనుష్యాణామధర్మనియతాత్మనామ్
యమదూతలు, భయంకరమైనవారు, వారిని తీసుకెళ్తారు; దేవతలు, పశువులు, మనుషులలో, ధర్మం లేని మనసు ఉన్నవారు—
ధర్మరాజః స్మృతః శాస్తా సుఘోరైర్వివిధైర్వధైః । వినయాచారయుక్తానాం ప్రమాదాన్మలినాత్మనామ్
ధర్మరాజు శిక్షకుడిగా ప్రసిద్ధి; భయంకరమైన రకరకాల శిక్షలు ఇస్తాడు. నియమం, మంచి ప్రవర్తన లేని, మలినమైన మనసు ఉన్నవారికి—
ప్రాయశ్చిత్తైర్గురుః శాస్తా న చ తైరీక్ష్యతే యమః । పారదారికచౌరాణామన్యాయవ్యవహారిణామ్
వారికైతే గురువు ప్రాయశ్చిత్తంతో శిక్షిస్తాడు, యముడు వారిని పట్టించుకోడు. పరస్త్రీగాములు, దొంగలు, అన్యాయంగా ప్రవర్తించే వారికి—
నృపతిః శాసకః ప్రోక్తః ప్రచ్ఛన్నానాం చ ధర్మరాట్ । తస్మాత్కృతస్య పాపస్య ప్రాయశ్చిత్తం సమాచరేత్
ప్రజల్లో రాజు శిక్షకుడిగా, రహస్యంగా చేసే వారికి ధర్మరాజు శిక్షకుడిగా చెప్పబడ్డాడు. అందువల్ల చేసిన పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి—
నాభుక్తస్యాన్యథా నాశః కల్పకోటిశతైరపి । యః కరోతి స్వయం కర్మ కారయేద్వానుమోదయేత్
అనుభవించని పాపం వంద కోట్ల యుగాలు గడిచినా నశించదు. తానే చేసినా, చేయించినా, అనుమతించినా—
కాయేన మనసా వాచా తస్య చాధోగతిః ఫలమ్ । ఇతి సంక్షేపతః ప్రోక్తాః పాపభేదాస్త్రిధాధునా
కాయముతో, మనసుతో, మాటతో చేసినవాడికి దిగువ జన్మే ఫలం. ఇలా మూడు విధాల పాపాలు సంక్షిప్తంగా చెప్పబడ్డాయి—
కథ్యంతే గతయశ్చిత్రా నరాణాం పాపకర్మణామ్ । ఏతత్తే నృపతే ధర్మ ఫలం ప్రోక్తం సువిస్తరాత్
పాపకర్మలు చేసిన మనుషుల వివిధ గతులు ఇప్పుడు చెప్పబడతాయి. రాజా! నీకు ధర్మఫలం విస్తృతంగా వివరించబడింది.
అన్యత్కింతే ప్రవక్ష్యామి తన్మే బ్రూహి నరోత్తమ । అధర్మస్య ఫలం ప్రోక్తం ధర్మస్యాపి వదామ్యహమ్
మరొకటి కూడా నేను చెప్పబోతున్నాను, నరశ్రేష్ఠా, నీవు అడుగు. పాపానికి ఫలితం చెప్పాను, ఇప్పుడు ధర్మానికి ఫలితాన్ని కూడా చెప్పుతాను.
ఇత్యుక్త్వా మాతలిస్తత్ర రాజానం సర్వవత్సలమ్ । తస్మిన్ధర్మప్రసంగేన ఇత్యాఖ్యాతం మహాత్మనా
అలా చెప్పి అక్కడ మాతలి, అందరినీ ప్రేమించే రాజును ధర్మసంబంధంగా గొప్ప మనసున్నవాడు ఇలా వివరించాడు.
యయాతిరువాచ- అధర్మస్య ఫలం సూత శ్రుతం సర్వం మయా విభో । ధర్మస్యాపి ఫలం బ్రూహి శ్రోతుం కౌతూహలం మమ
యయాతి ఇలా అన్నాడు — సారథీ, నీ నుండి పాపఫలితాన్ని పూర్తిగా విన్నాను ప్రభూ. ఇప్పుడు ధర్మఫలితాన్ని కూడా చెప్పు, వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
మాతలిరువాచ- అథ పాపైరిమే యాంతి యమలోకం చతుర్విధాః । సంత్రాసజననం ఘోరం వివశాః సర్వదేహినః
మాతలి ఇలా అన్నాడు — పాపాల వల్ల ఈ నాలుగు రకాల ప్రాణులు యమలోకానికి వెళ్తారు. అది భయంకరమైనది, భయాన్ని కలిగించేది, అందరూ బలహీనంగా అక్కడికి పోవాల్సిందే.
గర్భస్థైర్జాయమానైశ్చ బాలైస్తరుణమధ్యమైః । పుంస్త్రీనపుంసకైర్వృద్ధైర్యాతవ్యం జంతుభిస్తతః
అక్కడ గర్భంలో ఉన్నవారు, పుట్టినవారు, పిల్లలు, యువకులు, పురుషులు, స్త్రీలు, ఉభయలింగులు, వృద్ధులు — ఇలా అన్ని రకాల జంతువులు అక్కడికి వెళ్లాల్సిందే.
శుభాశుభఫలం తత్ర దేహినాం ప్రవిచార్యతే । చిత్రగుప్తాదిభిః సర్వైర్మధ్యస్థైః సర్వదర్శిభిః
అక్కడ శరీరధారుల మంచి చెడు ఫలితాలను చిత్రగుప్తుడు మరియు ఇతరులు, మధ్యస్థులు, అన్నీ చూసే వారు పరిశీలిస్తారు.
న తేత్ర ప్రాణినః సంతి యే న యాంతి యమక్షయమ్ । అవశ్యం హి కృతం కర్మ భోక్తవ్యం తద్విచారితమ్
యముని ఇంటికి పోని ప్రాణులు అక్కడ లేరు. ఎవరు చేసిన కార్యాన్ని వారు తప్పకుండా అనుభవించాల్సిందే, అది నిర్ణయించబడినదే.
యే తత్ర శుభకర్మాణః సౌమ్యచిత్తాదయాన్వితాః । తే నరా యాంతి సౌమ్యేన పథా యమనికేతనమ్
అక్కడ మంచి పనులు చేసినవారు, మృదువైన మనసున్నవారు, దయగలవారు, వారు మృదువైన మార్గంలో యముని ఇంటికి వెళ్తారు.
యః ప్రదద్యాచ్చ విప్రాణాముపానత్కాష్ఠపాదుకే । స విమానేన మహతా సుఖం యాతి యమాలయమ్
బ్రాహ్మణులకు కాష్టపు పాదుకలు ఇచ్చినవాడు గొప్ప విమానంలో సుఖంగా యముని ఇంటికి చేరుతాడు.
ఛత్రదానేన గచ్ఛంతి పథా సాభ్రేణ దేహినః । దివ్యవస్త్రపరీధానా యాంతి వస్త్రప్రదాయినః
ఒకడు గొడుగు ఇచ్చినవాడు మేఘాల నీడలోని మార్గంలో వెళ్తాడు. వస్త్రాలు ఇచ్చినవారు దివ్య వస్త్రాలు ధరించి వెళ్తారు.
శిబికాయాః ప్రదానేన విమానేన సుఖం వ్రజేత్ । సుఖాసనప్రదానేన సుఖం యాంతి యమాలయమ్
పల్లకీ ఇచ్చినవాడు విమానంలో సుఖంగా ప్రయాణిస్తాడు. సుఖాసనం ఇచ్చినవారు సంతోషంగా యముని ఇంటికి చేరుతారు.
ఆరామకర్తా ఛాయాసు శీతలాసు సుఖం వ్రజేత్ । యాంతి పుష్పకయానేన పుష్పారామప్రదాయినః
వనమును నిర్మించినవాడు చల్లని నీడలో సుఖంగా వెళ్తాడు. పుష్పవాటిక ఇచ్చినవారు పుష్పకవిమానంలో వెళ్తారు.
దేవాయతనకర్తా చ యతీనామాశ్రమస్య చ । అనాథమండపానాం చ క్రీడన్యాతి గృహోత్తమైః
దేవాలయం కట్టినవాడు, యతులకు ఆశ్రమం నిర్మించినవాడు, అనాథలకు మందిరాలు కట్టినవాడు, గొప్ప ఇళ్లలో ఆనందంగా ప్రయాణిస్తాడు.
దేవాగ్నిగురువిప్రాణాం మాతాపిత్రోశ్చ పూజకః
దేవతలను, అగ్నిని, గురువులను, బ్రాహ్మణులను, తల్లిదండ్రులను పూజించే వాడు—
విప్రేషు దీనేషు గుణాన్వితేషు యచ్ఛ్రద్ధయా స్వల్పమపి ప్రదత్తమ్ । తత్సర్వకామాన్సముపైతి లోకే శ్రాద్ధే చ దానం ప్రవదంతి సంతః
బ్రాహ్మణులకు, దయనీయులకు, గుణవంతులకు విశ్వాసంతో కొంతైనా ఇచ్చినవాడు, ఈ లోకంలో అన్ని కోరికలు పొందుతాడు. శ్రాద్ధంలో దానం చేయడమే నిజమైన దానం అని జ్ఞానులు చెబుతారు.
శ్రద్ధాదానేన విజ్ఞేయమపి వాలాగ్రమాత్రకమ్ । యత్పాత్రాది చతుష్టయం శ్రద్ధా తేషు సదా మమ
శ్రద్ధతో వాలుగ్రాస్థాయిలోనైనా ఇచ్చిన దానం కూడా తెలుసుకోవాలి. నాలుగు విధాల పాత్రలు శ్రద్ధతో ఇచ్చినవాటన్నీ నాకే చెందుతాయి.
శ్రద్ధీయతే సదా తస్మాచ్ఛ్రద్ధాయాస్తత్ఫలం భవేత్ । గుణాన్వితేషు దీనేషు యచ్ఛత్యావసథాన్యపి
కాబట్టి శ్రద్ధ ఎప్పుడూ ముఖ్యమైనది. శ్రద్ధకు ఫలితం లభిస్తుంది. గుణవంతులకూ, బీదలకు ఆశ్రయాలిచ్చినా అదే ఫలితం వస్తుంది.
స ప్రయాతి సర్వకామం స్థానం పైతామహం నృప । శ్రద్ధయాయేన విప్రాయ దత్తం కాకిణిమాత్రకమ్
రాజా, శ్రద్ధతో బ్రాహ్మణునికి కాసు ఇచ్చినా, అతడు అన్ని కోరికలు నెరవేర్చే పితృలోకాన్ని పొందుతాడు.