క్రోధేన చ జయాం దేవీం యోగజ్ఞాం శప్తవాన్ప్రభుః । కామక్రోధౌ స్థితౌ యత్ర తత్ర దోషాస్తదాత్మకాః
కోపంతో ప్రభువు యోగశక్తి కలిగిన జయాదేవిని శపించాడు. ఎక్కడ కామమూ కోపమూ ఉంటాయో అక్కడ అలాంటి దోషాలే కలుగుతాయి.
దుఃఖాని చ సమస్తాని సంస్థితాని న సంశయః । విశీర్ణజన్మమరణం సర్వాశిత్వం హవిర్భుజః
అన్ని బాధలు అక్కడే నిలిచినవే, ఇందులో సందేహం లేదు. జనన మరణ చక్రం విచ్ఛిన్నమవుతుంది, హవిర్భుజులు అన్నింటినీ అనుభవిస్తారు.
స్త్రీవధః కామసక్తిశ్చ సారథ్యం పాండవే బలే । రుద్రేణ త్రిపురం దగ్ధం దక్షయజ్ఞో వినాశితః
స్త్రీ హత్య, కామానికి ఆసక్తి, పాండవ సైన్యంలో అర్జునుని సారథ్యం, రుద్రుడు త్రిపురాన్ని కాల్చడం, దక్షుని యజ్ఞం నాశనం అవడం—
స్కందస్య జన్మ వై శుక్రాత్క్రీడాదీనాం సహస్రశః । ఏవం త్రయోపి రాగాద్యైర్దోషైర్దేవాః సమన్వితాః
శుక్రుని ద్వారా స్కందుని జననం, వేలాది ఆటలు—ఇలా ఈ ముగ్గురు దేవతలు కూడా కామాది దోషాలకు లోనవుతారు.
ఏభ్యః పరః ప్రభుః శాంతః పరిపూర్ణః స ముక్తిదః । ఏవమేతజ్జగత్సర్వమన్యోన్యాతిశయే స్థితమ్
ఇవన్నింటికంటే మించినవాడు శాంత స్వరూపి, సంపూర్ణుడు, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు. ఈ లోకమంతా పరస్పర ఆధిక్యంలోనే ఉంది.
దుఃఖైరాకులితం జ్ఞాత్వా నిర్వేదం పరమం వ్రజేత్ । నిర్వేదాచ్చ విరాగః స్యాద్విరాగాజ్జ్ఞానసంభవః
ఈ లోకం బాధలతో నిండినదని తెలుసుకుని, పరమ వైరాగ్యం పొందాలి. వైరాగ్యంతో విరక్తి కలుగుతుంది, విరక్తితో జ్ఞానం పుట్టుకొస్తుంది.
జ్ఞానేన తత్పరం జ్ఞానం శివం ముక్తిమవాప్నుయాత్ । సమస్తదుఃఖనిర్ముక్త స్వస్థాత్మా స సుఖీ తదా
జ్ఞానంతో ఆ పరమ జ్ఞానాన్ని, శివత్వాన్ని, మోక్షాన్ని పొందవచ్చు. అన్ని బాధల నుండి విముక్తుడై, తన సహజ స్వరూపంలో స్థితుడై, ఆనందంగా ఉంటాడు.
సర్వజ్ఞః పరిపూర్ణశ్చ ముక్త ఇత్యభిధీయతే । మాతలిరువాచ- ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యత్త్వయా పరిపృచ్ఛితమ్
అటువంటి వాడిని సర్వజ్ఞుడు, సంపూర్ణుడు, ముక్తుడు అని అంటారు. మాతలి ఇలా అన్నాడు— నీవు అడిగినదంతా నీకు వివరంగా చెప్పాను.
ధర్మాధర్మవివేకో హి సర్వజ్ఞానసముద్భవః । ఇంద్రలోకే ప్రగంతవ్యం దేవరాజస్య శాసనాత్
ధర్మాధర్మాల మధ్య వివేచనమే సర్వజ్ఞానానికి మూలం. దేవేంద్రుని ఆజ్ఞతో మనం ఇంద్రలోకానికి వెళ్లాలి.
యయాతిరువాచ- అస్మద్భాగ్యప్రసంగేన భవతో దర్శనం మమ । సంజాతం శక్రసంవాహ ఏతచ్ఛ్రేయో మమాతులమ్
యయాతి ఇలా అన్నాడు— నా అదృష్టంతోనే మిమ్మల్ని దర్శించగలిగాను. శక్రుని సారథితో ఈ కలిసికలవడం నాకు అపూర్వమైన శుభం.
మానవా మర్త్యలోకే చ పాపం కుర్వంతి దారుణమ్ । తేషాం కర్మవిపాకం చ మాతలే వద సాంప్రతమ్
మనుష్యులు మానవ లోకంలో భయంకరమైన పాపాలు చేస్తారు. మాతలి! వాళ్ల కర్మ ఫలితాలు ఇప్పుడు నాకు చెప్పు.
మాతలిరువాచ- శ్రూయతామభిధాస్యామి పాపాచారస్య లక్షణమ్ । శ్రుతే సతి మహజ్జ్ఞానమత్రలోకే ప్రజాయతే
మాతలి ఇలా అన్నాడు— విను, పాపాచార లక్షణాలను వివరంగా చెబుతాను. ఇవి విన్నవారికి ఈ లోకంలో గొప్ప జ్ఞానం కలుగుతుంది.
వేదనిందాం ప్రకుర్వంతి బ్రహ్మాచారస్య కుత్సనమ్ । మహాపాతకమేవాపి జ్ఞాతవ్యం జ్ఞానపండితైః
వేదాలను నిందించడం, బ్రాహ్మణాచారాన్ని తక్కువగా చూడడం—ఇవి కూడా జ్ఞానవంతులు మహాపాతకంగా తెలుసుకోవాలి.
సాధూనామపి సర్వేషాం యః పీడాం హి సమాచరేత్ । మహాపాతకమేవాపి ప్రాయశ్చిత్తే న హి వ్రజేత్
ఎవరైనా సద్గుణులైన వారికీ బాధ కలిగిస్తే, అది కూడా మహాపాతకమే. దానికి ప్రాయశ్చిత్తం ఉండదు.
కులాచారం పరిత్యజ్య అన్యాచారం వ్రజంతి చ । ఏతచ్చ పాతకం ఘోరం కథితం కృత్యవేదిభిః
తన వంశపారంపర్య ఆచారాలను వదిలేసి, ఇతరుల ఆచారాలను అనుసరించడం, ఇది కర్మలను బాగా తెలిసినవారు ఘోరమైన పాపమని చెప్పారు.
మాతాపిత్రోశ్చ యో నిందాం తాడనం భగినీషు చ । పితృస్వసృనిందనం చ తదేవ పాతకం ధ్రువమ్
తల్లి, తండ్రిని లేదా సోదరీమణులను దూషించడం, కొట్టడం, లేదా పితృస్వసరిని అవమానించడం — ఇవన్నీ నిస్సందేహంగా పాపమే.
సంప్రాప్తే శ్రాద్ధకాలేపి పంచక్రోశాంతరేస్థితమ్ । జామాతరం పరిత్యజ్య తథా చ దుహితుః సుతమ్
శ్రాద్ధకాలంలో ఐదు క్రోశాల దూరంలో ఉండి, మన జామాతను లేదా కుమార్తె కుమారుడిని వదిలిపెడితే,
స్వసారం చైవ స్వస్రీయం పరిత్యజ్య ప్రవర్తతే । కామాత్క్రోధాద్భయాద్వాపి అన్యం భోజయతే యదా
అలాగే సోదరి లేదా మేనల్లుడు/మెనకోడలిని కూడా వదిలిపట్టి, కోరిక, కోపం లేదా భయంతో వేరే వాళ్లను భోజనానికి పిలిస్తే,
పితరో నైవ భుంజంతి దేవాశ్చైవ న భుంజతే । ఏతచ్చ పాతకం తస్య పితృఘాతసమం కృతమ్
అప్పుడు పితృదేవతలు కూడా భోజనం చేయరు, దేవతలు కూడా ఆహారం స్వీకరించరు. ఇది పితృహత్యకు సమానమైన ఘోరపాపంగా భావించబడుతుంది.
దానకాలేపి సంప్రాప్తే ఆగతే బ్రాహ్మణే కిల । భూరిదానం పరిత్యజ్య కతిభ్యో హి ప్రదీయతే
దానం చేయాల్సిన సమయం వచ్చినప్పుడు, బ్రాహ్మణుడు వచ్చినా, ఎక్కువగా దానం చేయకుండా కొద్దిమందికే ఇస్తే,
ఏకస్మై దీయతే దానమన్యేభ్యోపి న దీయతే । ఏతచ్చ పాతకం ఘోరం దానభ్రంశకరం స్మృతమ్
ఒకరికి మాత్రమే దానం చేసి, ఇతరులకు ఇవ్వకపోతే, అది దానఫలాన్ని పోగొట్టే ఘోరపాపంగా చెప్పబడింది.
యజమానగృహే సేవా సంస్థితాన్బ్రాహ్మణాన్నిజాన్ । పరిత్యజ్య హి యద్దానం న దానస్య చ లక్షణమ్
యజమాని ఇంట్లో ఉన్న, సేవ చేస్తున్న బ్రాహ్మణులను వదిలిపట్టి వేరే వారికి దానం చేయడం, అది నిజమైన దానం కాదని చెప్పబడింది.
సమాశ్రితం హి యం విప్రం ధర్మాచారసమన్వితమ్ । సర్వోపాయైః సుపుష్యేత్తం సుదానైర్బహుభిర్నృప
ధర్మాచరణతో ఉన్న, ఆశ్రయం తీసుకున్న బ్రాహ్మణుడిని అన్ని విధాలా, మంచి దానాలతో, విరివిగా పోషించాలి, ఓ రాజా.
న గణయేన్మూర్ఖం విద్వాంసం పోష్యో విప్రః సదా భవేత్ । సర్వైః పుణ్యైః సమాయుక్తం సుదానైర్బహుభిర్నృప
మూర్ఖుడిని లెక్కలో పెట్టకూడదు; విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుడిని ఎప్పుడూ అన్ని పుణ్యాలతో, మంచి దానాలతో, విరివిగా పోషించాలి, ఓ రాజా.
తం సమభ్యర్చ్య విద్వాంసం ప్రాప్తం విప్రం సదార్హయేత్ । తం హి త్యక్త్వా దదేద్దానమన్యస్మై బ్రాహ్మణాయ వై
వచ్చిన విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణుడిని సత్కరించి, ఎప్పుడూ గౌరవించాలి; అతన్ని వదిలిపట్టి వేరే బ్రాహ్మణుడికి దానం చేస్తే,
దత్తం హుతం భవేత్తస్య నిష్ఫలం నాత్ర సంశయః । బ్రాహ్మణః క్షత్రియో వైశ్యః శూద్రశ్చాపి చతుర్థకః
అప్పుడు ఆ దానం, హోమం ఫలించవు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు; అది బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు, లేదా నాల్గవవాడు శూద్రుడైనా సరే.
పుణ్యకాలేషు సర్వేషు సంశ్రితం పూజయేద్ద్విజమ్ । మూర్ఖం వాపి హి విద్వాంసం తస్య పుణ్యఫలం శృణు
ప్రతి శుభసమయంలో ఆశ్రయం తీసుకున్న బ్రాహ్మణుడిని, అతను మూర్ఖుడైనా, పండితుడైనా, గౌరవించాలి; అలా చేస్తే వచ్చే పుణ్యఫలాన్ని విను.
అశ్వమేధస్య యజ్ఞస్య ఫలం తస్య ప్రజాయతే । కస్మాద్ధికారణాద్రాజఞ్ఛక్యం ప్రాప్య న కారయేత్
అశ్వమేధయాగ ఫలం అతనికి లభిస్తుంది; ఏ కారణంతో, ఓ రాజా, అది సాధ్యమైనా చేయడం కుదరదు?
అన్యో విప్రః సమాయాతస్తత్కాలం శ్రాద్ధకర్మణి । ఉభౌ తౌ పూజయేత్తత్ర భోజనాచ్ఛాదనైస్తతః
శ్రాద్ధ సమయంలో వేరే బ్రాహ్మణుడు వచ్చినా, ఇద్దరినీ అక్కడ భోజనం, వస్త్రాదులతో గౌరవించాలి.
తాంబూలదక్షిణాభిశ్చ పితరస్తస్య హర్షితాః । శ్రాద్ధభుక్తాయ దాతవ్యం సదా దానం చ దక్షిణా
తాంబూలం, దక్షిణా ఇచ్చినప్పుడు పితృదేవతలు ఆనందిస్తారు; శ్రాద్ధ భోజనం అయిన తర్వాత ఎప్పుడూ దానం, దక్షిణా ఇవ్వాలి.