విభక్తావయవస్పష్టం పునర్మాసాష్టమే భవేత్ । పంచాత్మక సమాయుక్తః పరిపక్వః స తిష్ఠతి
ఎనిమిదవ నెలలో శరీరంలోని ప్రతి భాగం స్పష్టంగా విడిపోయి కనిపిస్తుంది. ఐదు భూతాలతో కూడిన జీవుడు పూర్తిగా పెరిగి ఉంటాడు.
మాతురాహారవీర్యేణ షడ్విధేన రసేన చ । నాభిసూత్రనిబద్ధేన వర్ద్ధతే స దినేదినే
తల్లిదైన ఆహారం బలంతో, ఆరు రకాల రసంతో, నాభి తాడుతో బంధించబడి, ఆ జీవుడు రోజు రోజుకూ పెరుగుతాడు.
తతః స్మృతిం లభేజ్జీవః సంపూర్ణోస్మిఞ్ఛరీరకే । సుఖం దుఃఖం విజానాతి నిద్రాం స్వప్నం పురాకృతమ్
అప్పుడా జీవుడు పూర్తయిన శరీరంలో జ్ఞాపకం పొందుతాడు. సుఖం, దుఃఖం తెలుసుకుంటాడు; నిద్ర, కలలు, గత కర్మలను గుర్తుపడతాడు.
మృతశ్చాహం పునర్జాతో జాతశ్చాహం పునర్మృతః । నానాయోనిసహస్రాణి మయా దృష్టాన్యనేకధా
నేను మరణించాను, మళ్లీ పుట్టాను; పుట్టాక మళ్లీ మరణించాను. అనేక విధాలుగా వేలాది జననాలు నేను చూశాను.
అధునా జాతమాత్రోహం ప్రాప్తసంస్కార ఏవ చ । తతః శ్రేయః కరిష్యామి యేన గర్భే న సంభవః
ఇప్పుడు నేను పుట్టినవాడిని, సంస్కారాలు పొందాను. ఇకపై మంచి పనులు చేస్తాను, మళ్లీ గర్భంలోకి రాకుండా ఉండేందుకు.
గర్భస్థశ్చింతయత్యేవమహం గర్భాద్వినిఃసృతః । అధ్యేష్యామి పరం జ్ఞానం సంసారవినివర్తకమ్
గర్భంలో ఉన్నప్పుడు ఇలా ఆలోచిస్తాను: గర్భం నుంచి బయటపడిన తర్వాత సంసారాన్ని ముగించే పరమ జ్ఞానం నేర్చుకుంటాను.
అవశ్యం గర్భదుఃఖేన మహతా పరిపీడితః । జీవః కర్మవశాదాస్తే మోక్షోపాయం విచింతయేత్
తప్పనిసరిగా, గర్భంలో కలిగే తీవ్రమైన బాధతో, జీవుడు తన కర్మ వల్ల అక్కడ ఉండి, మోక్ష మార్గాన్ని ఆలోచిస్తాడు.
యథా గిరివరాక్రాంతః కశ్చిద్దుఃఖేన తిష్ఠతి । తథా జరాయుణా దేహీ దుఃఖం తిష్ఠతి దుఃఖితః
ఎవరైనా కొండకింద చిక్కుకుని బాధపడినట్లే, గర్భపోటులో ఉన్న జీవుడు కూడా తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడతాడు.
పతితః సాగరే యద్వద్దుఃఖమాస్తే సమాకులః । గర్భోదకేన సిక్తాంగస్తథాస్తే వ్యాకులాత్మకః
సముద్రంలో పడిపోయినవాడు ఎంత కలవరపడతాడో, అలాగే గర్భ జలంలో తడిసిన శరీరంతో జీవుడు కూడా కలవరంతో ఉంటాడు.
లోహకుంభే యథా న్యస్తః పచ్యతే కశ్చిదగ్నినా । గర్భకుంభే తథాక్షిప్తః పచ్యతే జఠరాగ్నినా
ఎవరైనా ఇనుప పాత్రలో వేసి అగ్నిలో ఉడికించినట్లే, గర్భపాత్రలో పడిన జీవుడు కడుపు అగ్నిలో ఉడికిపోతాడు.
సూచీభిరగ్నివర్ణాభిర్భిన్నగాత్రో నిరంతరమ్ । యద్దుఃఖం జాయతే తస్య తద్గర్భేష్టగుణం భవేత్
అగ్నిలా మండే సూదులతో శరీరాన్ని ఎప్పుడూ పొడిచే బాధ, గర్భంలో ఉండే దుఃఖానికి స్వభావం.
గర్భవాసాత్పరం వాసం కష్టం నైవాస్తి కుత్రచిత్ । దేహినాం దుఃఖమతులం సుఘోరమపి సంకటమ్
గర్భంలో ఉన్నదానికంటే కష్టమైన నివాసం మరొకటి లేదు. శరీరధారుల దుఃఖం అపరిమితంగా, భయంకరంగా, కఠినంగా ఉంటుంది.
ఇత్యేతద్గర్భదుఃఖం హి ప్రాణినాం పరికీర్తితమ్ । చరస్థిరాణాం సర్వేషామాత్మగర్భానురూపతః
ఇలా, అన్ని ప్రాణులకూ — చలించే, నిలిచిపోయే వారికీ — వారి గర్భానికి అనుగుణంగా గర్భ దుఃఖం వివరించబడింది.
గర్భాత్కోటిగుణాపీడా యోనియంత్రనిపీడనాత్ । సంమూర్చ్ఛితస్య జాయేత జాయమానస్య దేహినః
జనన సమయంలో గర్భపు బంధన బాధ వల్ల, కోటి రెట్లు ఎక్కువ కష్టాలు కలుగుతాయి. పుట్టే శరీరధారి స్పృహ కోల్పోతాడు.
ఇక్షువత్పీడ్యమానస్య పాపముద్గరపేషణాత్ । గర్భాన్నిష్క్రమమాణస్య ప్రబలైః సూతివాయుభిః
ఎలాగో చెక్కరకంపు ముద్దతో బలంగా నలిపినప్పుడు దాని లోపల ఉన్న మలినాలు బయటకు వచ్చిపోతాయో, అలాగే జననవాయువుల బలంతో గర్భంలోనుండి బయటకు రావాల్సి వచ్చినప్పుడు కూడా అంతే బాధ కలుగుతుంది.
జాయతే సుమహద్దుఃఖం పరిత్రాణం న విందతి । యంత్రేణ పీడ్యమానాః స్యుర్నిఃసారాశ్చ యథేక్షవః
అప్పుడు అపారమైన బాధ కలుగుతుంది, దానికి ఎటువంటి ఉపశమనం దొరకదు. ఆ యంత్రబలంతో నలిపించబడిన చెక్కరకంపు ఎలా శక్తి కోల్పోతుందో, మనిషి కూడా అలానే శక్తి లేని స్థితికి చేరతాడు.
తథా శరీరం యోనిస్థం పాత్యతే యంత్రపీడనాత్ । అస్థిమద్వర్తులాకారం స్నాయుబంధనవేష్టితమ్
అదే విధంగా, గర్భంలో ఉన్న శరీరం యంత్రబలంతో నలిపించబడి పడిపోతుంది. అది ఎముకలతో కూడి, వలయాకారంగా, నరములతో బిగిగా చుట్టబడి ఉంటుంది.
రక్తమాంసవసాలిప్తం విణ్మూత్రద్రవ్యభాజనమ్ । కేశలోమనఖచ్ఛన్నం రోగాయతనముత్తమమ్
రక్తం, మాంసం, కొవ్వుతో పూతపడి, మలమూత్రాల పాత్రగా, వెంట్రుకలు, రోమాలు, గోర్లు కప్పబడి, వ్యాధులకు కేంద్రంగా ఉంటుంది.
వదనైకమహాద్వారం గవాక్షాష్టకభూషితమ్ । ఓష్ఠద్వయకపాటం తు దంతజిహ్వాగలాన్వితమ్
దీనికి ఒక పెద్ద ముఖద్వారం ఉంది, ఎనిమిది కిటికీలాంటి రంధ్రాలతో అలంకరించబడి, రెండు పెదవులు తలుపులా, దంతాలు, నాలుక, గొంతు కలిగి ఉంటాయి.
నాడీస్వేదప్రవాహం చ కఫపిత్తపరిప్లుతమ్ । జరాశోకసమావిష్టం కాలవక్త్రానలేస్థితమ్
ఇది నాడులు, చెమట ప్రవాహాలతో నిండిపోయి, కఫం, పిత్తం వ్యాపించి, వృద్ధాప్యం, దుఃఖం పట్టుకుని, కాలముఖంలో అగ్నిలా ఉంటుంది.
కామక్రోధసమాక్రాంతం శ్వసనైశ్చోపమర్దితమ్ । భోగతృష్ణాతురం గూఢం రాగద్వేష వశానుగమ్
కామం, కోపం బలంగా పట్టుకుని, ఊపిరులతో బాధపడి, అనుభవాల పట్ల తాపత్రయంతో, లోపల దాగి, రాగద్వేషాలకు లోబడి ఉంటుంది.
సవర్ణితాంగప్రత్యంగం జరాయు పరివేష్టితమ్ । సంకటేనావివిక్తేన యోనిమార్గేణ నిర్గతమ్
శరీరానికి అవయవాలు, ఉపఅవయవాలు స్పష్టంగా ఏర్పడి, జఠరపటలంతో చుట్టబడి, సంకుచితమైన గర్భద్వారం మార్గంలోనుండి బయటకు వస్తుంది.
విణ్మూత్రరక్తసిక్తాంగం షట్కౌశికసముద్భవమ్ । అస్థిపంజరసంఘాతం జ్ఞేయమస్మిన్కలేవరే
దీని శరీరం మలమూత్రం, రక్తంతో తడిసి, ఆరు పొరల నుంచి ఉద్భవించి, ఎముకల కటకటల సమాహారంగా గుర్తించాలి.
శతత్రయం శతాధికం పంచపేశీ శతాని చ । సార్ధాభిస్తిసృభిశ్ఛన్నం సమంతాద్రోమకోటిభిః
మూడు వందల అయిదు మాంసపేశులు, మూడు అర్ధ పొరలతో పాటు, అన్నిచోట్లా లెక్కలేనన్ని వెంట్రుకల మూలాలతో కప్పబడి ఉంటాయి.
శరీరం స్థూలసూక్ష్మాభిర్దృశ్యాదృశ్యాభిరంతతః । ఏతాభిర్మాంసనాడీభిః కోటిభిస్తత్సమన్వితమ్
ఈ శరీరం స్థూలంగా, సూక్ష్మంగా, కనబడేలా, కనబడని విధంగా, ఈ మాంసనాడులతో కోట్లకొద్దీ వ్యాపించి ఉంటుంది.
ప్రస్వేదమశుచిం తాభిరంతరస్థం చ తేన హి । ద్వాత్రింశద్దశనాః ప్రోక్తా వింశతిశ్చ నఖాః స్మృతాః
ఈ నాడుల్లో చెమట, అపవిత్రమైనది లోపల నిల్వ ఉంటుంది. ఇరవై రెండు పళ్ళు, ఇరవై గోర్లు ఉన్నాయని చెప్పబడింది.
పిత్తస్య కుడవం జ్ఞేయం కఫస్యార్ధాఢకం తథా । వసాయాశ్చ పలాః పంచ తదర్ధం ఫలకస్య చ
పిత్తం కొలత కుడవంతు, కఫం అర్ధ అడకంతు, కొవ్వు అయిదు పళ్లు, మజ్జ ఆ కొవ్వు యొక్క అర్ధ భాగం.
పంచార్బుద పలా జ్ఞేయాః పలాని దశ మేదసః । పలత్రయం మహారక్తం మజ్జా రక్తాచ్చతుర్గుణా
ఐదు అర్బుద పళ్లు, పది పళ్లు కొవ్వు, మూడు పళ్లు ఘనమైన రక్తం, మజ్జ రక్తానికి నాలుగు రెట్లు ఉంటుంది.
శుక్రార్ధకుడవం జ్ఞేయం తదర్ధం దేహినాం బలమ్ । మాంసస్య చైకం పిండేన పలసాహస్రముచ్యతే
శుక్రం అర్ధ కుడవంతు, దానికి అర్ధ భాగం జీవుల బలం, మాంసం మొత్తం వెయ్యి పళ్లు ఒక ముద్దగా ఉంటుంది.
రక్తం పలశతం జ్ఞేయం విణ్మూత్రం చాప్రమాణతః । ఇతి దేహగృహే రాజన్వాసః స్యాన్నిత్యమాత్మనః
రక్తం వంద పళ్లు, మలమూత్రానికి కొలత లేదు. రాజా! ఇలా ఈ దేహమనే ఇంట్లో ఆత్మ ఎప్పుడూ నివసిస్తుంది.