ఇతి ద్వాదశ శాన్తస్య పరిణామాః ప్రకీర్తితాః । శుక్రం తస్య పరీణామః శుక్రాద్దేహస్య సంభవః
ఇలా పన్నెండు విధాలుగా వండిన ఆహార మార్పులు వివరించబడ్డాయి. చివరగా శుక్రం ఏర్పడుతుంది. ఆ శుక్రం నుంచే శరీరం పుడుతుంది.
ఋతుకాలే యదా శుక్రం నిర్దోషం యోనిసంస్థితమ్ । తదా తద్వాయుసంసృష్టం స్త్రీరక్తేనైకతాం వ్రజేత్
సరైన సమయంలో, లోపం లేని శుక్రం యోనిలో ఉన్నప్పుడు, అది వాయువుతో కలసి, స్త్రీ రక్తంతో ఒక్కటవుతుంది.
విసర్గకాలే శుక్రస్య జీవః కారణసంయుతః । నిత్యం ప్రవిశతే యోనిం కర్మభిః స్వైర్నియంత్రితః
శుక్రం విడుదలయ్యే సమయంలో, జీవుడు తన కారణాలతో కలసి, తన కర్మల ప్రభావంతో ఎప్పుడూ యోనిలో ప్రవేశిస్తాడు.
శుక్రస్య సహ రక్తస్య ఏకాహాత్కలలం భవేత్ । పంచరాత్రేణ కలలే బుద్బుదత్వం తతో భవేత్
శుక్రం, రక్తం కలిసిన మొదటి రోజున కళ్లలమంటూ గడ్డకట్టిన పదార్థం ఏర్పడుతుంది. ఐదు రాత్రుల్లో ఆ గడ్డ బుడబుడలుగా మారుతుంది.
మాంసత్వం మాసమాత్రేణ పంచధా జాయతే పునః । గ్రీవా శిరశ్చ స్కంధశ్చ పృష్ఠవంశస్తథోదరమ్
ఒక నెలలో అది మాంసంగా మారుతుంది. తర్వాత అయిదు భాగాలుగా ఏర్పడుతుంది — మెడ, తల, భుజాలు, వెన్నెముక, పొత్తికడుపు.
పాణీపాదౌ తథా పార్శ్వౌ కటిర్గాత్రం తథైవ చ । మాసద్వయేన పర్వాణి క్రమశః సంభవంతి చ
అలాగే చేతులు, కాళ్లు, ప్రక్కలు, నడుము, శరీరం ఏర్పడతాయి. రెండు నెలల్లో ముడులు ఒక్కొక్కటిగా ఏర్పడతాయి.
త్రిభిర్మాసైః ప్రజాయంతే శతశోంకురసంధయః । మాసైశ్చతుర్భిర్జాయంతే అంగుల్యాది యథాక్రమమ్
మూడు నెలల్లో వందలాది సంధులు ఏర్పడతాయి. నాలుగు నెలల్లో వేళ్లు మొదలైన అవయవాలు వరుసగా ఏర్పడతాయి.
ముఖం నాసా చ కర్ణౌ చ మాసైర్జాయంతి పంచభిః । దంతపంక్తిస్తథా జిహ్వా జాయతే తు నఖాః పునః
ఐదు నెలల్లో నోరు, ముక్కు, చెవులు ఏర్పడతాయి. పళ్ల వరుస, నాలుక, తర్వాత గోర్లు కూడా ఏర్పడతాయి.
కర్ణయోశ్చ భవేచ్ఛిద్రం షణ్మాసాభ్యంతరే పునః । పాయుర్మేఢ్రముపస్థం చ శిశ్నశ్చాప్యుపజాయతే
ఆరు నెలల్లో చెవుల్లో రంధ్రాలు ఏర్పడతాయి. పాయువు, లింగం, ఇతర జననేంద్రియాలు కూడా ఏర్పడతాయి.
సంధయో యే చ గాత్రేషు మాసైర్జాయంతి సప్తభిః । అంగప్రత్యంగసంపూర్ణం శిరః కేశసమన్వితమ్
ఏడు నెలల్లో చేతులు, కాళ్లలో సంధులు ఏర్పడతాయి. అన్ని అవయవాలతో శరీరం పూర్తిగా తయారై, తలపై జుట్టు పెరుగుతుంది.
విభక్తావయవస్పష్టం పునర్మాసాష్టమే భవేత్ । పంచాత్మక సమాయుక్తః పరిపక్వః స తిష్ఠతి
ఎనిమిదవ నెలలో శరీరంలోని ప్రతి భాగం స్పష్టంగా విడిపోయి కనిపిస్తుంది. ఐదు భూతాలతో కూడిన జీవుడు పూర్తిగా పెరిగి ఉంటాడు.
మాతురాహారవీర్యేణ షడ్విధేన రసేన చ । నాభిసూత్రనిబద్ధేన వర్ద్ధతే స దినేదినే
తల్లిదైన ఆహారం బలంతో, ఆరు రకాల రసంతో, నాభి తాడుతో బంధించబడి, ఆ జీవుడు రోజు రోజుకూ పెరుగుతాడు.
తతః స్మృతిం లభేజ్జీవః సంపూర్ణోస్మిఞ్ఛరీరకే । సుఖం దుఃఖం విజానాతి నిద్రాం స్వప్నం పురాకృతమ్
అప్పుడా జీవుడు పూర్తయిన శరీరంలో జ్ఞాపకం పొందుతాడు. సుఖం, దుఃఖం తెలుసుకుంటాడు; నిద్ర, కలలు, గత కర్మలను గుర్తుపడతాడు.
మృతశ్చాహం పునర్జాతో జాతశ్చాహం పునర్మృతః । నానాయోనిసహస్రాణి మయా దృష్టాన్యనేకధా
నేను మరణించాను, మళ్లీ పుట్టాను; పుట్టాక మళ్లీ మరణించాను. అనేక విధాలుగా వేలాది జననాలు నేను చూశాను.
అధునా జాతమాత్రోహం ప్రాప్తసంస్కార ఏవ చ । తతః శ్రేయః కరిష్యామి యేన గర్భే న సంభవః
ఇప్పుడు నేను పుట్టినవాడిని, సంస్కారాలు పొందాను. ఇకపై మంచి పనులు చేస్తాను, మళ్లీ గర్భంలోకి రాకుండా ఉండేందుకు.
గర్భస్థశ్చింతయత్యేవమహం గర్భాద్వినిఃసృతః । అధ్యేష్యామి పరం జ్ఞానం సంసారవినివర్తకమ్
గర్భంలో ఉన్నప్పుడు ఇలా ఆలోచిస్తాను: గర్భం నుంచి బయటపడిన తర్వాత సంసారాన్ని ముగించే పరమ జ్ఞానం నేర్చుకుంటాను.
అవశ్యం గర్భదుఃఖేన మహతా పరిపీడితః । జీవః కర్మవశాదాస్తే మోక్షోపాయం విచింతయేత్
తప్పనిసరిగా, గర్భంలో కలిగే తీవ్రమైన బాధతో, జీవుడు తన కర్మ వల్ల అక్కడ ఉండి, మోక్ష మార్గాన్ని ఆలోచిస్తాడు.
యథా గిరివరాక్రాంతః కశ్చిద్దుఃఖేన తిష్ఠతి । తథా జరాయుణా దేహీ దుఃఖం తిష్ఠతి దుఃఖితః
ఎవరైనా కొండకింద చిక్కుకుని బాధపడినట్లే, గర్భపోటులో ఉన్న జీవుడు కూడా తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడతాడు.
పతితః సాగరే యద్వద్దుఃఖమాస్తే సమాకులః । గర్భోదకేన సిక్తాంగస్తథాస్తే వ్యాకులాత్మకః
సముద్రంలో పడిపోయినవాడు ఎంత కలవరపడతాడో, అలాగే గర్భ జలంలో తడిసిన శరీరంతో జీవుడు కూడా కలవరంతో ఉంటాడు.
లోహకుంభే యథా న్యస్తః పచ్యతే కశ్చిదగ్నినా । గర్భకుంభే తథాక్షిప్తః పచ్యతే జఠరాగ్నినా
ఎవరైనా ఇనుప పాత్రలో వేసి అగ్నిలో ఉడికించినట్లే, గర్భపాత్రలో పడిన జీవుడు కడుపు అగ్నిలో ఉడికిపోతాడు.
సూచీభిరగ్నివర్ణాభిర్భిన్నగాత్రో నిరంతరమ్ । యద్దుఃఖం జాయతే తస్య తద్గర్భేష్టగుణం భవేత్
అగ్నిలా మండే సూదులతో శరీరాన్ని ఎప్పుడూ పొడిచే బాధ, గర్భంలో ఉండే దుఃఖానికి స్వభావం.
గర్భవాసాత్పరం వాసం కష్టం నైవాస్తి కుత్రచిత్ । దేహినాం దుఃఖమతులం సుఘోరమపి సంకటమ్
గర్భంలో ఉన్నదానికంటే కష్టమైన నివాసం మరొకటి లేదు. శరీరధారుల దుఃఖం అపరిమితంగా, భయంకరంగా, కఠినంగా ఉంటుంది.
ఇత్యేతద్గర్భదుఃఖం హి ప్రాణినాం పరికీర్తితమ్ । చరస్థిరాణాం సర్వేషామాత్మగర్భానురూపతః
ఇలా, అన్ని ప్రాణులకూ — చలించే, నిలిచిపోయే వారికీ — వారి గర్భానికి అనుగుణంగా గర్భ దుఃఖం వివరించబడింది.
గర్భాత్కోటిగుణాపీడా యోనియంత్రనిపీడనాత్ । సంమూర్చ్ఛితస్య జాయేత జాయమానస్య దేహినః
జనన సమయంలో గర్భపు బంధన బాధ వల్ల, కోటి రెట్లు ఎక్కువ కష్టాలు కలుగుతాయి. పుట్టే శరీరధారి స్పృహ కోల్పోతాడు.
ఇక్షువత్పీడ్యమానస్య పాపముద్గరపేషణాత్ । గర్భాన్నిష్క్రమమాణస్య ప్రబలైః సూతివాయుభిః
ఎలాగో చెక్కరకంపు ముద్దతో బలంగా నలిపినప్పుడు దాని లోపల ఉన్న మలినాలు బయటకు వచ్చిపోతాయో, అలాగే జననవాయువుల బలంతో గర్భంలోనుండి బయటకు రావాల్సి వచ్చినప్పుడు కూడా అంతే బాధ కలుగుతుంది.
జాయతే సుమహద్దుఃఖం పరిత్రాణం న విందతి । యంత్రేణ పీడ్యమానాః స్యుర్నిఃసారాశ్చ యథేక్షవః
అప్పుడు అపారమైన బాధ కలుగుతుంది, దానికి ఎటువంటి ఉపశమనం దొరకదు. ఆ యంత్రబలంతో నలిపించబడిన చెక్కరకంపు ఎలా శక్తి కోల్పోతుందో, మనిషి కూడా అలానే శక్తి లేని స్థితికి చేరతాడు.
తథా శరీరం యోనిస్థం పాత్యతే యంత్రపీడనాత్ । అస్థిమద్వర్తులాకారం స్నాయుబంధనవేష్టితమ్
అదే విధంగా, గర్భంలో ఉన్న శరీరం యంత్రబలంతో నలిపించబడి పడిపోతుంది. అది ఎముకలతో కూడి, వలయాకారంగా, నరములతో బిగిగా చుట్టబడి ఉంటుంది.
రక్తమాంసవసాలిప్తం విణ్మూత్రద్రవ్యభాజనమ్ । కేశలోమనఖచ్ఛన్నం రోగాయతనముత్తమమ్
రక్తం, మాంసం, కొవ్వుతో పూతపడి, మలమూత్రాల పాత్రగా, వెంట్రుకలు, రోమాలు, గోర్లు కప్పబడి, వ్యాధులకు కేంద్రంగా ఉంటుంది.
వదనైకమహాద్వారం గవాక్షాష్టకభూషితమ్ । ఓష్ఠద్వయకపాటం తు దంతజిహ్వాగలాన్వితమ్
దీనికి ఒక పెద్ద ముఖద్వారం ఉంది, ఎనిమిది కిటికీలాంటి రంధ్రాలతో అలంకరించబడి, రెండు పెదవులు తలుపులా, దంతాలు, నాలుక, గొంతు కలిగి ఉంటాయి.
నాడీస్వేదప్రవాహం చ కఫపిత్తపరిప్లుతమ్ । జరాశోకసమావిష్టం కాలవక్త్రానలేస్థితమ్
ఇది నాడులు, చెమట ప్రవాహాలతో నిండిపోయి, కఫం, పిత్తం వ్యాపించి, వృద్ధాప్యం, దుఃఖం పట్టుకుని, కాలముఖంలో అగ్నిలా ఉంటుంది.