యస్మాత్పంచత్వరూపోఽయం సంధిజర్జరితః సదా । జరయా పీడ్యమానస్తు వ్యాధిభిర్దూషితః సదా
ఈ శరీరం ఐదు భూతాలతో ఏర్పడినది. ఎప్పుడూ ముడులు తడబడిపోతూ, వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతూ, వ్యాధులతో కలుషితమై ఉంటుంది.
జరాదోషైః ప్రభగ్నోఽసౌ అత్ర స్థాతుం స నేచ్ఛతి । ఆకులవ్యాకులో భూత్వా జీవస్త్యక్త్వా ప్రయాతి సః
వృద్ధాప్య దోషాలతో శరీరం బలహీనమై, ఇక ఇక్కడ ఉండాలని కోరుకోదు. కలవరపడి, బాధతో జీవుడు శరీరాన్ని వదిలిపెట్టి వెళ్ళిపోతాడు.
సత్యేన ధర్మపుణ్యైశ్చ దానైర్నియమసంయమైః । అశ్వమేధాదిభిర్యజ్ఞైస్తీర్థైః సంయమనైస్తథా
సత్యం, ధర్మం, పుణ్యాలు, దానం, నియమాలు, ఆత్మ నియంత్రణ, అశ్వమేధాది యజ్ఞాలు, తీర్థయాత్రలు, నియమాలు — ఇవన్నీ చేయడం వల్ల...
సుపుణ్యైః సుకృతైశ్చాన్యైర్జరా నైవ ప్రధార్యతే । పాతకైశ్చ మహారాజ ద్రవతే కాయమేవ సా
ఎంత గొప్ప పుణ్యాలు, మంచి పనులు చేసినా వృద్ధాప్యాన్ని ఆపడం సాధ్యం కాదు. మహారాజా! పాపాల వలన శరీరమే కరిగిపోతుంది.
యయాతిరువాచ- కస్మాజ్జరా సముత్పన్నా కస్మాత్కాయం ప్రపీడయేత్ । మమ విస్తరతస్త్వం చ వక్తుమర్హసి సత్తమ
యయాతి ఇలా అడిగాడు — వృద్ధాప్యం ఎక్కడి నుండి వస్తుంది? అది శరీరాన్ని ఎందుకు బాధిస్తుంది? నీవు మంచి మనిషివి, నాకు దీనిని పూర్తిగా వివరించాలి.
మాతలిరువాచ- హంత తే వర్ణయిష్యామి జరాయాః పరికారణమ్ । యస్మాచ్చేయం సముద్భూతా కాయమధ్యే నృపోత్తమ
మాతలి ఇలా చెప్పాడు — రాజా, వృద్ధాప్యానికి కారణాలు ఏమిటో, అది శరీరంలో ఎలా కలుగుతుందో నేను నీకు వివరంగా చెప్పుతాను.
పంచభూతాత్మకః కాయో విషయైః పంచభిః శ్రితః । యదాత్మా త్యజతే రాజన్స కాయః పరిధక్ష్యతే
ఈ శరీరం ఐదు భూతాలతో తయారై, ఐదు ఇంద్రియాలతో నిలబడింది. ఆత్మ శరీరం విడిచినప్పుడు, రాజా, ఈ శరీరం నశిస్తుంది.
వహ్నినా దీప్యమానస్తు సరసో జ్వలతే నృప । తస్మాద్విజాయతే ధూమో ధూమాన్మేఘాశ్చ జజ్ఞిరే
అగ్ని తగిలినప్పుడు సరస్సు మండిపోతుంది, రాజా. దానివల్ల పొగ వస్తుంది, ఆ పొగతో మేఘాలు ఏర్పడతాయి.
మేఘాదాపః ప్రవర్తంతే అద్భ్యః పృథ్వీ ప్రకల్పతే । జలమాయాతి సాధ్వీ సా యథా నారీ రజస్వలా
ఆ మేఘాల నుండి నీరు వస్తుంది; ఆ నీటితో భూమి ఏర్పడుతుంది. ఆ పవిత్రమైన నీరు వస్తుంది, అది స్త్రీ రజస్వల అవడంలా ఉంటుంది.
తస్మాత్ప్రజాయతే గంధో గంధాద్రసో నృపోత్తమ । రసాత్ప్రభవతే చాన్నమన్నాచ్ఛుక్రం న సంశయః
అక్కడినుండి వాసన పుట్టుకొస్తుంది; వాసనతో రుచి, రాజా. రుచితో అన్నం పుడుతుంది, అన్నంతో వీర్యం కలుగుతుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
శుక్రాద్ధి జాయతే కాయః కురూపః కాయ ఏవ చ । యథా పృథ్వీ సృజేద్గంధాన్రసైశ్చరతి భూతలే
వీర్యంతో శరీరం పుడుతుంది, అదే శరీరం అవుతుంది. భూమి వాసనలను పుట్టించటం, రుచులతో భూమిపై సంచరించటం ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
తథా కాయశ్చరేన్నిత్యం రసాధారో హి సర్వశః । గంధశ్చ జాయతే తస్మాద్గంధాద్రసో భవేత్పునః
అలాగే శరీరం ఎప్పుడూ కదులుతూ, అన్నిరకాల రుచులకు నిలయంగా ఉంటుంది. దానివల్ల వాసన పుడుతుంది, ఆ వాసనతో మళ్లీ రుచి కలుగుతుంది.
తస్మాజ్జజ్ఞే మహావహ్నిర్దృష్టాంతం పశ్య భూపతే । యథా కాష్ఠాద్భవేద్వహ్నిః పునః కాష్ఠం ప్రకాశయేత్
అక్కడినుండి గొప్ప అగ్ని పుడుతుంది; ఈ ఉదాహరణను చూడు, రాజా: మంట కట్టెలో పుట్టి మళ్లీ కట్టెను వెలిగించటంలా.
కాయమధ్యే రసాదగ్నిస్తద్వదేవ ప్రజాయతే । తత్ర సంచరతే నిత్యం కాయం పుష్ణాతి భూపతే
శరీరంలో రుచితో అగ్ని పుడుతుంది, అదే విధంగా. అది అక్కడ ఎప్పుడూ సంచరిస్తూ, శరీరాన్ని పోషిస్తుంది, రాజా.
యావద్రసస్య చాధిక్యం తావజ్జీవః ప్రశాంతిమాన్ । చరిత్వా తాదృశం వహ్నిః క్షుధారూపేణ వర్తతే
రుచులు ఎక్కువగా ఉన్నంతవరకు ప్రాణశక్తి ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. ఆ అగ్ని ఆ రుచులను పూర్తిగా వినియోగించినప్పుడు, అది ఆకలిగా మారుతుంది.
అన్నమిచ్ఛత్యసౌ తీవ్రః పయసా చ సమన్వితమ్ । ప్రదానం లభతే చాన్నముదకం చాపి భూపతే
అది బలంగా అన్నాన్ని కోరుతుంది, పాలుతో కూడినదాన్ని. అన్నం, నీరు దొరుకుతాయి, రాజా.
శోణితం చరతే వహ్నిస్తద్వద్వీర్యం న సంశయః । యక్ష్మరోగో భవేత్తస్మాత్సర్వకాయప్రణాశకః
అగ్ని రక్తంలో సంచరిస్తుంది, అలాగే వీర్యంలో కూడా — ఇందులో సందేహం లేదు. దాంతో యక్ష్మ అనే వ్యాధి పుడుతుంది, అది మొత్తం శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
రసాధిక్యం భవేద్రాజన్నథ వహ్నిః ప్రశామ్యతి । రసేన పీడ్యమానస్తు జ్వరరూపోభిజాయతే
రుచులు ఎక్కువైతే, రాజా, అగ్ని తగ్గిపోతుంది. ఆ రుచుల భారంతో, అది జ్వరం రూపంలో కనిపిస్తుంది.
గ్రీవా పృష్ఠం కటిం పాయుం సర్వాస్వేవ తు సంధిషు । ఆరుధ్య తిష్ఠతే వహ్నిః కాయే వహ్నిః ప్రవర్తతే
అగ్ని మెడ, వెన్నెముక, నడుము, గుదం, అన్నీ సంధుల్లో స్థిరంగా ఉంటుంది; శరీరంలో అగ్ని పనిచేస్తూనే ఉంటుంది.
తస్యాఽధిక్యం చరేన్నిత్యం కాయం పుష్ణాతి సర్వతః । రసస్తు బంధమాయాతి బలరూపో భవేత్తదా
దాని సమృద్ధి ఎప్పుడూ కదులుతూ, శరీరాన్ని అన్ని వైపులా పోషిస్తుంది. రుచి బంధించబడితే, అది బలంగా మారుతుంది.
అతిరిక్తో బలేనైవ వీర్యాన్మర్మాణి చాలయేత్ । తేనైవ జాయతే కామః శల్యరూపో భవేన్నృప
బలం అధికంగా ఉంటే, అది వీర్యంతో మర్మాలను కదిలిస్తుంది. దాంతో కామం పుడుతుంది, అది ముల్లులా బాధిస్తుంది, రాజా.
సకామాగ్నిః సమాఖ్యాతో బలనాశకరో నృప । మైథునస్య ప్రసంగేన వినాశత్వం కలేవరే
కామంతో కూడిన అగ్ని బలాన్ని నశింపజేసే అగ్నిగా పిలవబడుతుంది, రాజా. మైథునంతో శరీరం నశిస్తుంది.
నారీం చ సంశ్రయేత్ప్రాణీ పీడితః కామవహ్నినా । మైథునస్య ప్రసంగేన మూర్ఛితః కామకర్శితః
కామాగ్ని వల్ల బాధపడే ప్రాణి, స్త్రీని ఆశ్రయిస్తాడు. మైథునాసక్తుడై, కామంతో మూర్ఛితుడవుతాడు.
తేజోహీనో భవేత్కాయో బలహానిశ్చ జాయతే । బలహీనో యదా స్యాద్వై దుర్బలో వహ్నినేరితః
దేహానికి తేజస్సు తగ్గిపోతుంది, బలహీనత కలుగుతుంది. బలహీనుడైతే, లోపలి అగ్ని వల్ల మరింత దుర్బలుడవుతాడు.
స వహ్నిః ప్రచరేత్కాయే శోణితం శుక్రమేవ చ । శుక్రశోణితయోర్నాశాచ్ఛూన్యదేహోభిజాయతే
ఆ అగ్ని శరీరమంతా వ్యాపించి, రక్తాన్ని, వీర్యాన్ని తినేస్తుంది. వీర్యం, రక్తం నశించినప్పుడు, శూన్యమైన శరీరం మిగిలిపోతుంది.
అతీవ జాయతే వాయుః ప్రచండో దారుణాకృతిః । వివర్ణో దుఃఖసంతప్తః శూన్యబుద్ధిస్తతో భవేత్
అప్పుడొక భయంకరమైన, ఉగ్రమైన వాయువు పుట్టుకొస్తుంది. వర్ణం పోయి, బాధతో తపించి, మనస్సు ఖాళీగా మారిపోతుంది.
దృష్టా శ్రుతా తు యా నారీ తచ్చిత్తో భ్రమతే సదా । తృప్తిర్న జాయతే కాయే లోలుపే చిత్తవర్త్మని
ఏ స్త్రీని చూసినా, వినినా, మనస్సు ఎప్పుడూ ఆమెవైపు తిరుగుతూనే ఉంటుంది. మనస్సు లోభపడి తిరుగుతుంటే, శరీరానికి తృప్తి కలగదు.
విరూపశ్చ సురూపశ్చ ధ్యానాన్మధ్యే ప్రజాయతే । బలహీనో యదా కామీ మాంసశోణితసంక్షయాత్
ఇలాంటి ధ్యానంలో అందమైనదీ, అగ్లమైనదీ రెండూ కలుగుతాయి. మాంసం, రక్తం తగ్గిపోతే, కామంతో ఉన్నవాడు బలహీనుడవుతాడు.
పలితం జాయతే కాయే నాశితే కామవహ్నినా । తస్మాత్సంజాయతే కామీ వృద్ధో భూత్వా దినేదినే
కామాగ్ని వల్ల శరీరంలో తెలుపు జుట్టు వస్తుంది. అందుకే కామితో ఉన్నవాడు రోజురోజుకూ వృద్ధుడవుతాడు.
సురతే చింతతే నారీం యథా వార్ద్ధుషికో నరః । తథాతథా భవేద్ధానిస్తేజసోఽస్య నరేశ్వర
సురత సమయంలో, వృద్ధుడు ఎలా స్త్రీని ఆలోచిస్తాడో, అలాగే యవకుడూ ఆలోచిస్తాడు. అలా చేయడం వల్ల అతని తేజస్సు తగ్గిపోతుంది, నరేశ్వరా.