యథాయథా కృతా భూమౌ యజ్ఞా దానం తపశ్చ తే । తథాతథా స్వర్గభోగాః ప్రార్థయంతే నరేశ్వర
నీవు భూమిపై చేసిన యజ్ఞాలు, దానాలు, తపస్సులు ఎంతైతే, అంతే విధంగా స్వర్గంలో కూడా నిన్ను అనుభవాలు ఎదురుచూస్తున్నాయి, రాజా.
యయాతిరువాచ- యేన కాయేన సిధ్యేత సుకృతం దుష్కృతం భువి । మాతలే తత్కథం త్యక్త్వా గచ్ఛేల్లోకముపార్జితమ్
యయాతి చెప్పాడు — మాతలి! మనుషులు భూమిపై మంచి చెడు పనుల ఫలితాన్ని ఏ శరీరంతో అనుభవిస్తారు? ఆ శరీరాన్ని వదిలేసిన తర్వాత, వారు సంపాదించిన లోకానికి ఎలా వెళ్తారు?
మాతలిరువాచ- యత్రైవోపార్జితం కాయం పంచాత్మకమిదం నృప । తత్తత్రైవ పరిత్యజ్య దివ్యేనైవ వ్రజంతి తమ్
మాతలి చెప్పాడు — రాజా! ఈ పాంచభౌతిక శరీరం ఎక్కడ సంపాదించబడిందో, అక్కడే వదిలిపెట్టి, దివ్యమైన శరీరంతోనే ఆ లోకానికి వెళ్తారు.
ఇతరే మానవాః సర్వే పాపపుణ్యప్రసాధకాః । తేఽపి కాయం పరిత్యజ్య అధఊర్ధ్వం వ్రజంతి వై
ఇతర మనుషులందరూ కూడా పాప పుణ్యాలకు కారణమై, శరీరాన్ని వదిలేసి, పైకి లేదా కిందికి వెళ్తారు.
యయాతిరువాచ- పంచాత్మకేన కాయేన సుకృతం దుష్కృతం నరాః । ఉత్పాద్యైవ ప్రయాంత్యేవ అధఊర్ధ్వం తు మాతలే
యయాతి చెప్పాడు — మాతలి! మనుషులు పాంచభౌతిక శరీరంతో మంచి చెడు పనులు చేసి, ఆ తరువాత పై లోకాలకు లేదా కింది లోకాలకు వెళ్తారు.
కో విశేషో హి ధర్మజ్ఞ భూమౌ కాయం పరిత్యజేత్ । పాపపుణ్యప్రభావాద్వై కాయస్య పతనం భవేత్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా! భూమిపై శరీరాన్ని వదిలితే ఏమి ప్రత్యేకత ఉంది? పాపం లేదా పుణ్యం బలంతో శరీరం పడిపోతుంది.
దృష్టాంతో దృశ్యతే సూత ప్రత్యక్షం మర్త్యమండలే । విశేషం నైవ పశ్యామి పాపపుణ్యస్య చాధికమ్
సూతా! మనుష్య లోకంలోనే ప్రత్యక్షంగా ఉదాహరణలు కనిపిస్తున్నాయి. పాపానికి లేదా పుణ్యానికి ఎలాంటి ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం నేను చూడడం లేదు.
సత్యధర్మాదికం కర్మ యేన కాయేన మానవః । సమర్జయతి వై మర్త్యస్తం కస్మాద్విప్రసర్జయేత్
మనిషి ఈ మానవ లోకంలో సత్యం, ధర్మం వంటి పనులు ఏ శరీరంతో సంపాదిస్తాడో, ఆ శరీరాన్ని ఎందుకు వదిలిపెట్టాలి, జ్ఞానీవా?
ఆత్మా కాయశ్చ ద్వావేతౌ మిత్రరూపావుభావపి । కాయం మిత్రం పరిత్యజ్య ఆత్మా యాతి సునిశ్చితః
ఆత్మ, శరీరం — వీరిద్దరూ స్నేహితుల్లా కనిపించినా, శరీరాన్ని స్నేహితుడిగా వదిలిపెట్టి, ఆత్మ మాత్రం తప్పకుండా వెళ్ళిపోతుంది.
మాతలిరువాచ- సత్యముక్తం త్వయా రాజన్కాయం త్యక్త్వా ప్రయాతి సః । సంబంధో నాస్తి తేనాపి సమం కాయేన చాత్మనః
మాతలి చెప్పాడు — రాజా! నీవు చెప్పింది నిజమే. శరీరాన్ని వదిలేసి, ఆత్మ వెళ్ళిపోతుంది. ఆత్మకు, శరీరానికి ఇకపై ఎలాంటి సంబంధం ఉండదు.
యస్మాత్పంచత్వరూపోఽయం సంధిజర్జరితః సదా । జరయా పీడ్యమానస్తు వ్యాధిభిర్దూషితః సదా
ఈ శరీరం ఐదు భూతాలతో ఏర్పడినది. ఎప్పుడూ ముడులు తడబడిపోతూ, వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతూ, వ్యాధులతో కలుషితమై ఉంటుంది.
జరాదోషైః ప్రభగ్నోఽసౌ అత్ర స్థాతుం స నేచ్ఛతి । ఆకులవ్యాకులో భూత్వా జీవస్త్యక్త్వా ప్రయాతి సః
వృద్ధాప్య దోషాలతో శరీరం బలహీనమై, ఇక ఇక్కడ ఉండాలని కోరుకోదు. కలవరపడి, బాధతో జీవుడు శరీరాన్ని వదిలిపెట్టి వెళ్ళిపోతాడు.
సత్యేన ధర్మపుణ్యైశ్చ దానైర్నియమసంయమైః । అశ్వమేధాదిభిర్యజ్ఞైస్తీర్థైః సంయమనైస్తథా
సత్యం, ధర్మం, పుణ్యాలు, దానం, నియమాలు, ఆత్మ నియంత్రణ, అశ్వమేధాది యజ్ఞాలు, తీర్థయాత్రలు, నియమాలు — ఇవన్నీ చేయడం వల్ల...
సుపుణ్యైః సుకృతైశ్చాన్యైర్జరా నైవ ప్రధార్యతే । పాతకైశ్చ మహారాజ ద్రవతే కాయమేవ సా
ఎంత గొప్ప పుణ్యాలు, మంచి పనులు చేసినా వృద్ధాప్యాన్ని ఆపడం సాధ్యం కాదు. మహారాజా! పాపాల వలన శరీరమే కరిగిపోతుంది.
యయాతిరువాచ- కస్మాజ్జరా సముత్పన్నా కస్మాత్కాయం ప్రపీడయేత్ । మమ విస్తరతస్త్వం చ వక్తుమర్హసి సత్తమ
యయాతి ఇలా అడిగాడు — వృద్ధాప్యం ఎక్కడి నుండి వస్తుంది? అది శరీరాన్ని ఎందుకు బాధిస్తుంది? నీవు మంచి మనిషివి, నాకు దీనిని పూర్తిగా వివరించాలి.
మాతలిరువాచ- హంత తే వర్ణయిష్యామి జరాయాః పరికారణమ్ । యస్మాచ్చేయం సముద్భూతా కాయమధ్యే నృపోత్తమ
మాతలి ఇలా చెప్పాడు — రాజా, వృద్ధాప్యానికి కారణాలు ఏమిటో, అది శరీరంలో ఎలా కలుగుతుందో నేను నీకు వివరంగా చెప్పుతాను.
పంచభూతాత్మకః కాయో విషయైః పంచభిః శ్రితః । యదాత్మా త్యజతే రాజన్స కాయః పరిధక్ష్యతే
ఈ శరీరం ఐదు భూతాలతో తయారై, ఐదు ఇంద్రియాలతో నిలబడింది. ఆత్మ శరీరం విడిచినప్పుడు, రాజా, ఈ శరీరం నశిస్తుంది.
వహ్నినా దీప్యమానస్తు సరసో జ్వలతే నృప । తస్మాద్విజాయతే ధూమో ధూమాన్మేఘాశ్చ జజ్ఞిరే
అగ్ని తగిలినప్పుడు సరస్సు మండిపోతుంది, రాజా. దానివల్ల పొగ వస్తుంది, ఆ పొగతో మేఘాలు ఏర్పడతాయి.
మేఘాదాపః ప్రవర్తంతే అద్భ్యః పృథ్వీ ప్రకల్పతే । జలమాయాతి సాధ్వీ సా యథా నారీ రజస్వలా
ఆ మేఘాల నుండి నీరు వస్తుంది; ఆ నీటితో భూమి ఏర్పడుతుంది. ఆ పవిత్రమైన నీరు వస్తుంది, అది స్త్రీ రజస్వల అవడంలా ఉంటుంది.
తస్మాత్ప్రజాయతే గంధో గంధాద్రసో నృపోత్తమ । రసాత్ప్రభవతే చాన్నమన్నాచ్ఛుక్రం న సంశయః
అక్కడినుండి వాసన పుట్టుకొస్తుంది; వాసనతో రుచి, రాజా. రుచితో అన్నం పుడుతుంది, అన్నంతో వీర్యం కలుగుతుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
శుక్రాద్ధి జాయతే కాయః కురూపః కాయ ఏవ చ । యథా పృథ్వీ సృజేద్గంధాన్రసైశ్చరతి భూతలే
వీర్యంతో శరీరం పుడుతుంది, అదే శరీరం అవుతుంది. భూమి వాసనలను పుట్టించటం, రుచులతో భూమిపై సంచరించటం ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
తథా కాయశ్చరేన్నిత్యం రసాధారో హి సర్వశః । గంధశ్చ జాయతే తస్మాద్గంధాద్రసో భవేత్పునః
అలాగే శరీరం ఎప్పుడూ కదులుతూ, అన్నిరకాల రుచులకు నిలయంగా ఉంటుంది. దానివల్ల వాసన పుడుతుంది, ఆ వాసనతో మళ్లీ రుచి కలుగుతుంది.
తస్మాజ్జజ్ఞే మహావహ్నిర్దృష్టాంతం పశ్య భూపతే । యథా కాష్ఠాద్భవేద్వహ్నిః పునః కాష్ఠం ప్రకాశయేత్
అక్కడినుండి గొప్ప అగ్ని పుడుతుంది; ఈ ఉదాహరణను చూడు, రాజా: మంట కట్టెలో పుట్టి మళ్లీ కట్టెను వెలిగించటంలా.
కాయమధ్యే రసాదగ్నిస్తద్వదేవ ప్రజాయతే । తత్ర సంచరతే నిత్యం కాయం పుష్ణాతి భూపతే
శరీరంలో రుచితో అగ్ని పుడుతుంది, అదే విధంగా. అది అక్కడ ఎప్పుడూ సంచరిస్తూ, శరీరాన్ని పోషిస్తుంది, రాజా.
యావద్రసస్య చాధిక్యం తావజ్జీవః ప్రశాంతిమాన్ । చరిత్వా తాదృశం వహ్నిః క్షుధారూపేణ వర్తతే
రుచులు ఎక్కువగా ఉన్నంతవరకు ప్రాణశక్తి ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. ఆ అగ్ని ఆ రుచులను పూర్తిగా వినియోగించినప్పుడు, అది ఆకలిగా మారుతుంది.
అన్నమిచ్ఛత్యసౌ తీవ్రః పయసా చ సమన్వితమ్ । ప్రదానం లభతే చాన్నముదకం చాపి భూపతే
అది బలంగా అన్నాన్ని కోరుతుంది, పాలుతో కూడినదాన్ని. అన్నం, నీరు దొరుకుతాయి, రాజా.
శోణితం చరతే వహ్నిస్తద్వద్వీర్యం న సంశయః । యక్ష్మరోగో భవేత్తస్మాత్సర్వకాయప్రణాశకః
అగ్ని రక్తంలో సంచరిస్తుంది, అలాగే వీర్యంలో కూడా — ఇందులో సందేహం లేదు. దాంతో యక్ష్మ అనే వ్యాధి పుడుతుంది, అది మొత్తం శరీరాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
రసాధిక్యం భవేద్రాజన్నథ వహ్నిః ప్రశామ్యతి । రసేన పీడ్యమానస్తు జ్వరరూపోభిజాయతే
రుచులు ఎక్కువైతే, రాజా, అగ్ని తగ్గిపోతుంది. ఆ రుచుల భారంతో, అది జ్వరం రూపంలో కనిపిస్తుంది.
గ్రీవా పృష్ఠం కటిం పాయుం సర్వాస్వేవ తు సంధిషు । ఆరుధ్య తిష్ఠతే వహ్నిః కాయే వహ్నిః ప్రవర్తతే
అగ్ని మెడ, వెన్నెముక, నడుము, గుదం, అన్నీ సంధుల్లో స్థిరంగా ఉంటుంది; శరీరంలో అగ్ని పనిచేస్తూనే ఉంటుంది.
తస్యాఽధిక్యం చరేన్నిత్యం కాయం పుష్ణాతి సర్వతః । రసస్తు బంధమాయాతి బలరూపో భవేత్తదా
దాని సమృద్ధి ఎప్పుడూ కదులుతూ, శరీరాన్ని అన్ని వైపులా పోషిస్తుంది. రుచి బంధించబడితే, అది బలంగా మారుతుంది.