శతయజ్ఞప్రభావేణ నహుషో హి పురా మమ । ఏంద్రం పదం గతో వీరో దేవరాజోభవత్పురా
నూటి యజ్ఞాల శక్తితో నహుషుడు ఒకప్పుడు నా స్థానాన్ని పొందాడు; అప్పట్లో దేవతల రాజుగా మారాడు.
శచీ బుద్ధిప్రభావేణ పదభ్రష్టో వ్యజాయత । తాదృశోయం మహారాజః పితుస్తుల్యపరాక్రమః
శచీ బుద్ధి వల్ల అతడు తన స్థానాన్ని కోల్పోయాడు; అలాంటి మహారాజు, తన తండ్రికి సమానమైన పరాక్రమంతో ఉన్నాడు.
ప్రాప్స్యతే నాత్ర సందేహః పదమైంద్రం న సంశయః । యేన కేనాప్యుపాయేన తం భూపం దివమానయే
అతడు తప్పకుండా ఇంద్రుని స్థానాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో ఏమాత్రం సందేహం లేదు; ఏ విధమైన మార్గంలోనైనా ఆ రాజును స్వర్గానికి తీసుకురా.
ఇత్యేవం చింతయామాస తస్మాద్భీతః సురేశ్వరః । భూపాలస్య నృపశ్రేష్ఠ యయాతేః సుమహద్భయాత్
యయాతి అనే రాజు వల్ల కలిగిన గొప్ప భయంతో, దేవతల అధిపతి ఆలోచనలో పడ్డాడు.
తమానేతుం తతో దూతం ప్రేషయామాస దేవరాట్ । నహుషస్య విమానం తు సర్వకామసమన్వితమ్
అప్పుడు దేవతల రాజు, నహుషుని కుమారుడిని తీసుకొచ్చేందుకు, అన్ని కోరికలు తీరే విమానంతో కూడిన దూతను పంపించాడు.
సారథిం మాతలిం నామ విమానేన సమన్వితమ్ । గతో హి మాతలిస్తత్ర యత్రాస్తే నహుషాత్మజః
మాతలి అనే సారథి, ఆ విమానంతో కలిసి, నహుషుని కుమారుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
ప్రహితః సురరాజేన సమానేతుం మహామతిమ్ । సభాయాం వర్త్తమానస్తు యథా ఇంద్ర ప్రఃశోభతే
దేవతల రాజు పంపిన మాతలి, మహా బుద్ధిమంతుడైన నహుషుని కుమారుడిని తీసుకురావడానికి, అతడు ఉన్న సభలోకి వెళ్లాడు; అక్కడ అతడు ఇంద్రునిలా ప్రకాశించాడు.
తథా యయాతిర్ధర్మాత్మా స్వసభాయాం విరాజతే । తమువాచ మహాత్మానం రాజానం సత్యభూషణమ్
అలాగే, ధర్మాన్ని ఆచరించే యయాతి తన సభలో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు; మాతలి ఆ మహాత్ముడైన, సత్యాన్ని అలంకరించుకున్న రాజును సంబోధించాడు.
సారథిర్దేవరాజస్య శృణు రాజన్వచో మమ । ప్రహితో దేవరాజేన సకాశం తవ సాంప్రతమ్
దేవతల రాజు సారథి ఇలా అన్నాడు: 'రాజా, నా మాటలు విను; ఇప్పుడు నిన్ను కలవమని దేవతల రాజు నన్ను పంపాడు.'
యద్బ్రూతే దేవరాజస్తు తత్సర్వం సుమనాః కురు । ఆగంతవ్యం త్వయా దేవ ఏంద్రం లోకం హి నాన్యథా
'దేవతల రాజు ఏం ఆజ్ఞాపిస్తాడో, దయతో అది చేయాలి; నీవు తప్పక ఇంద్రుని లోకానికి రావాలి, వేరే మార్గం లేదు.'
పుత్రే రాజ్యం విసృజ్యైవ కృత్వా చాంతేష్టిముత్తమామ్ । ఇలో రాజా మహాతేజా వసతే నహుషాత్మజ
తన కుమారుడికి రాజ్యాన్ని అప్పగించి, ఉత్తమమైన అంత్యక్రియలు చేసి, నహుషుని కుమారుడు అయిన మహాతేజస్వి ఇళుడు అక్కడ నివసిస్తున్నాడు.
పురూరవా మహావీర్యో విప్రచిత్తిర్మహామనాః । శిబిర్వసతి తత్రైవ మనురిక్ష్వాకు భూపతిః
పురూరవుడు, గొప్ప వీరుడు; విప్రచిత్తి, మహా మనస్సు గలవాడు; శిబి, మనువు, భూమిని పాలించిన ఇక్ష్వాకుడు కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
సగరో నామ మేధావీ నహుషశ్చ పితా తవ । ఋతవీర్యః కృతజ్ఞశ్చ శంతనుశ్చ మహామనాః
సగరుడు అనే మేధావి, నహుషుడు—నీ తండ్రి, ఋతవీర్యుడు, కృతజ్ఞుడు, శంతను అనే మహా మనస్సు గలవాడు కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
భరతో యువనాశ్వశ్చ కార్తవీర్యో నరేశ్వరః । యజ్ఞానాహృత్య బహుధా మోదంతే దివి భూభృతః
భరతుడు, యువనాశ్వుడు, నరేశ్వరుడైన కార్తవీర్యుడు—ఇలాంటి భూపతులు అనేక యజ్ఞాలు చేసి, స్వర్గంలో ఆనందంగా ఉన్నారు.
అన్యే చైవ తు రాజానో యజ్ఞకర్మసు తత్పరాః । సర్వే తే దివి చేంద్రేణ మోదంతే స్వేన కర్మణా
ఇంకా ఇతర రాజులు కూడా యజ్ఞకార్యాలలో నిమగ్నమై, తమ తమ పుణ్యఫలంతో ఇంద్రునితో కలిసి స్వర్గంలో సంతోషంగా ఉన్నారు.
త్వం పునః సర్వధర్మజ్ఞః సర్వధర్మేషు సంస్థితః । శక్రేణ సహ మోదస్వ స్వర్గలోకే మహీపతే
నీవు అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు, వాటిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడవు; ఓ మహారాజా, శక్రునితో కలిసి స్వర్గలోకంలో సంతోషంగా ఉండు.
యయాతిరువాచ- కిం మయా తత్కృతం కర్మ యేన మయ్యర్థితా తవ । ఇంద్రస్య దేవరాజస్య తత్సర్వం మే వదస్వ చ
యయాతి చెప్పాడు — నేను ఏ పని చేశానో చెప్పు, అందుకు నీవు నన్ను ఎందుకు కలిశావో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. దేవతల రాజు ఇంద్రునికి సంబంధించిన సంగతులన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పు.
మాతలిరువాచ- [http://www.angelfire.com/in4/vedastudy/pur_index23/matali.htm మాతలి ఉపరి టిప్పణీ] యదశీతిసహస్రాణి వర్షాణాం హి త్వయా నృప । దానపుణ్యాదికం కర్మ యజ్ఞైస్తు పరిసాధితమ్
మాతలి చెప్పాడు — రాజా! ఎనభై వేల సంవత్సరాలు నీవు జీవించి, యజ్ఞాలు చేసి, దానం చేసి, పుణ్యకార్యాలు చేసి, నీ జీవితాన్ని సార్థకంగా గడిపావు.
దివం గచ్ఛ మహారాజ కర్మణా స్వేన భూపతే । సఖిత్వం దేవరాజేన కురు గచ్ఛ సురాలయమ్
రాజా! నీవు చేసిన పనుల వలన స్వర్గానికి వెళ్లిపో. దేవతల రాజు ఇంద్రునితో స్నేహితుడవై, దేవతల లోకానికి చేరుకో.
పంచాత్మకం శరీరం చ భూమౌ త్యజ మహామతే । దివ్యరూపం సమాస్థాయ భుంక్ష్వ భోగాన్మనోనుగాన్
పాంచభౌతికమైన ఈ శరీరాన్ని భూమిపై వదిలేసి, దివ్యమైన రూపాన్ని స్వీకరించి, నీ మనసుకు నచ్చిన ఆనందాలను అనుభవించు.
యథాయథా కృతా భూమౌ యజ్ఞా దానం తపశ్చ తే । తథాతథా స్వర్గభోగాః ప్రార్థయంతే నరేశ్వర
నీవు భూమిపై చేసిన యజ్ఞాలు, దానాలు, తపస్సులు ఎంతైతే, అంతే విధంగా స్వర్గంలో కూడా నిన్ను అనుభవాలు ఎదురుచూస్తున్నాయి, రాజా.
యయాతిరువాచ- యేన కాయేన సిధ్యేత సుకృతం దుష్కృతం భువి । మాతలే తత్కథం త్యక్త్వా గచ్ఛేల్లోకముపార్జితమ్
యయాతి చెప్పాడు — మాతలి! మనుషులు భూమిపై మంచి చెడు పనుల ఫలితాన్ని ఏ శరీరంతో అనుభవిస్తారు? ఆ శరీరాన్ని వదిలేసిన తర్వాత, వారు సంపాదించిన లోకానికి ఎలా వెళ్తారు?
మాతలిరువాచ- యత్రైవోపార్జితం కాయం పంచాత్మకమిదం నృప । తత్తత్రైవ పరిత్యజ్య దివ్యేనైవ వ్రజంతి తమ్
మాతలి చెప్పాడు — రాజా! ఈ పాంచభౌతిక శరీరం ఎక్కడ సంపాదించబడిందో, అక్కడే వదిలిపెట్టి, దివ్యమైన శరీరంతోనే ఆ లోకానికి వెళ్తారు.
ఇతరే మానవాః సర్వే పాపపుణ్యప్రసాధకాః । తేఽపి కాయం పరిత్యజ్య అధఊర్ధ్వం వ్రజంతి వై
ఇతర మనుషులందరూ కూడా పాప పుణ్యాలకు కారణమై, శరీరాన్ని వదిలేసి, పైకి లేదా కిందికి వెళ్తారు.
యయాతిరువాచ- పంచాత్మకేన కాయేన సుకృతం దుష్కృతం నరాః । ఉత్పాద్యైవ ప్రయాంత్యేవ అధఊర్ధ్వం తు మాతలే
యయాతి చెప్పాడు — మాతలి! మనుషులు పాంచభౌతిక శరీరంతో మంచి చెడు పనులు చేసి, ఆ తరువాత పై లోకాలకు లేదా కింది లోకాలకు వెళ్తారు.
కో విశేషో హి ధర్మజ్ఞ భూమౌ కాయం పరిత్యజేత్ । పాపపుణ్యప్రభావాద్వై కాయస్య పతనం భవేత్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా! భూమిపై శరీరాన్ని వదిలితే ఏమి ప్రత్యేకత ఉంది? పాపం లేదా పుణ్యం బలంతో శరీరం పడిపోతుంది.
దృష్టాంతో దృశ్యతే సూత ప్రత్యక్షం మర్త్యమండలే । విశేషం నైవ పశ్యామి పాపపుణ్యస్య చాధికమ్
సూతా! మనుష్య లోకంలోనే ప్రత్యక్షంగా ఉదాహరణలు కనిపిస్తున్నాయి. పాపానికి లేదా పుణ్యానికి ఎలాంటి ప్రత్యేకమైన గొప్పతనం నేను చూడడం లేదు.
సత్యధర్మాదికం కర్మ యేన కాయేన మానవః । సమర్జయతి వై మర్త్యస్తం కస్మాద్విప్రసర్జయేత్
మనిషి ఈ మానవ లోకంలో సత్యం, ధర్మం వంటి పనులు ఏ శరీరంతో సంపాదిస్తాడో, ఆ శరీరాన్ని ఎందుకు వదిలిపెట్టాలి, జ్ఞానీవా?
ఆత్మా కాయశ్చ ద్వావేతౌ మిత్రరూపావుభావపి । కాయం మిత్రం పరిత్యజ్య ఆత్మా యాతి సునిశ్చితః
ఆత్మ, శరీరం — వీరిద్దరూ స్నేహితుల్లా కనిపించినా, శరీరాన్ని స్నేహితుడిగా వదిలిపెట్టి, ఆత్మ మాత్రం తప్పకుండా వెళ్ళిపోతుంది.
మాతలిరువాచ- సత్యముక్తం త్వయా రాజన్కాయం త్యక్త్వా ప్రయాతి సః । సంబంధో నాస్తి తేనాపి సమం కాయేన చాత్మనః
మాతలి చెప్పాడు — రాజా! నీవు చెప్పింది నిజమే. శరీరాన్ని వదిలేసి, ఆత్మ వెళ్ళిపోతుంది. ఆత్మకు, శరీరానికి ఇకపై ఎలాంటి సంబంధం ఉండదు.