సర్వత్ర దృశ్యతే విప్ర వ్యాపకః పాదవర్జితః । యం న పశ్యంతి దేవేంద్రా మునయస్తత్త్వదర్శినః
ప్రతిచోటా కనిపించే, పాదాలు లేని, అన్నిటినీ వ్యాపించిన వాడిని దేవేంద్రులు, సత్యాన్ని చూసే ఋషులు కూడా చూడలేరు, బ్రాహ్మణా.
స చ పశ్యతి తాన్సర్వాన్సత్యాసత్యపదే స్థితాన్ । వ్యాపకం విమలం సిద్ధం సిద్ధిదం సర్వనాయకమ్
అయితే, సత్యాసత్య స్థితుల్లో ఉన్న వారందరినీ ఆ పరిపూర్ణుడు చూస్తాడు. ఆయన అన్నిటినీ వ్యాపించి, మలినతలేని, సిద్ధుడూ, సిద్ధిని ప్రసాదించేవాడూ, అందరికీ అధిపతియై ఉంటాడు.
యం జానాతి మహాయోగీ వ్యాసో ధర్మార్థకోవిదః । తేజోమూర్తిః స చాకాశమేకవర్ణమనంతకమ్
ఆ పరమాత్మను ధర్మార్థాలను బాగా తెలిసిన మహాయోగి వ్యాసుడు తెలుసు. ఆయన తేజస్సుతో కూడిన రూపం, ఆకాశంలా ఒక్క రంగులో, అంతులేని వాడుగా ఉన్నాడు.
తదేతన్నిర్మలం రూపం శ్రుతిరాఖ్యాతి నిశ్చితమ్ । వ్యాసశ్చైవ హి జానాతి మార్కండేయశ్చ తత్పదమ్
ఈ నిర్మలమైన రూపాన్ని వేదాలు స్పష్టంగా వివరించాయి. అలాగే వ్యాసుడు, మరియూ ఆ స్థితిని పొందిన మార్కండేయుడు కూడా తెలుసు.
అర్వాచీనం ప్రవక్ష్యామి శృణుష్వైకాగ్రమానసః । యదా సంహృత్య భూతాత్మా స్వయమేకః ప్రగచ్ఛతి
ఇప్పుడు నేను నీవు శ్రద్ధగా వినేలా, సమీప కాలంలో జరిగిన విషయం చెబుతాను. భూతాత్మ తనను తాను వెనక్కు తీసుకుని, ఒంటరిగా ప్రయాణించినప్పుడు...
అప్సు శయ్యాం సమాస్థాయ శేషభోగాసనస్థితః । తమాశ్రిత్య స్వపిత్యేకో బహుకాలం జనార్దనః
నీళ్లమీద శేషుని పైన మంచం వేసుకుని, జనార్దనుడు అక్కడే ఆశ్రయించి, ఒంటరిగా చాలా కాలం నిద్రించేవాడు.
జలాంధకారసంతప్తో మార్కండేయో మహామునిః । స్థానమిచ్ఛన్స యోగాత్మా నిర్విణ్ణో భ్రమణేన సః
నీటి చీకటిలో కాలిపోయి, స్థానం కోసం కోరుకుంటూ, తిరుగుతూ అలసిపోయిన మార్కండేయ మహర్షి, యోగంలో లీనమై నిరుత్సాహుడయ్యాడు.
భ్రమమాణః స దదృశే శేషపర్యంకశాయినమ్ । సూర్యకోటిప్రతీకాశం దివ్యాభరణభూషితమ్
తిరుగుతూ ఉండగా, శేషుని పైన మంచంలో పడుకుని, కోటి సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడిన వాడిని చూశాడు.
దివ్యమాల్యాంబరధరం సర్వవ్యాపినమీశ్వరమ్ । యోగనిద్రా గతం కాంతం శంఖచక్రగదాధరమ్
దివ్యమాలలు, దుస్తులు ధరించి, అన్నిటినీ వ్యాపించిన ఈశ్వరుడు, యోగనిద్రలో ఉన్న అందమైన వాడు, శంఖం, చక్రం, గదను పట్టుకున్నాడు.
ఏకా నారీ మహాభాగా కృష్ణాంజనచయోపమా । దంష్ట్రాకరాలవదనా భీమరూపా ద్విజోత్తమ
ఒక మహాభాగ్యవంతురాలు, నల్ల అంజనంలా నలుపు, కత్తిరిన దంతాలతో భయంకరమైన ముఖంతో, భయానక రూపంలో అక్కడ కనిపించింది, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా.
తయోక్తోసౌ మునిశ్రేష్ఠో మా భైరితి మహామునిః । పద్మపత్రం సువిస్తీర్ణం పంచయోజనమాయతమ్
ఆమె, 'భయపడవద్దు' అని ఆ మహర్షికి చెప్పింది. అక్కడ ఐదు యోజనాల పొడవైన, విస్తారమైన పద్మపత్రం కనిపించింది.
తస్మిన్పత్రే మహాదేవ్యా మార్కణ్డేయో నివేశితః । కేశవే సతి సుప్తేపి నాస్త్యత్ర చ భయం తవ
ఆ పెద్ద దేవత ఆ పద్మపత్రంపై మార్కండేయుణ్ని ఉంచింది. కేశవుడు నిద్రలో ఉన్నా, నీకు ఇక్కడ ఎలాంటి భయం లేదు.
తామువాచ స యోగీంద్ర కా త్వం భవసి భామిని । అస్మిన్వినిర్జితే చైకా భవతీ పరిబృంహితా
ఆమెను యోగులలో శ్రేష్ఠుడు అడిగాడు: 'ఓ భామినీ! నీవెవరు? ఇక్కడ అన్నీ నశించినా, నీవు ఒంటరిగా ఎందుకు వెలిగిపోతున్నావు?'
పృష్టైవం మునినా దేవీ సాదరం ప్రాహ భూసుర । నాగభోగాంకపర్యంకే స యః స్వపితి కేశవః
ఆ ముని అడిగిన ప్రశ్నకు ఆ దేవత గౌరవంగా ఇలా చెప్పింది: 'శేషుని పై మంచంలో నిద్రిస్తున్న వాడే కేశవుడు.'
అస్యాహం వైష్ణవీ శక్తిః కాలరాత్రిరిహోచ్యతే । మామేవం విద్ధి విప్రేంద్ర సర్వమాయాసమన్వితామ్
ఆయనకు నేను వైష్ణవీ శక్తిని, ఇక్కడ కాలరాత్రి అని పిలుస్తారు. నన్ను ఇలా తెలుసుకో, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నేను అన్ని మాయలతో కూడినదాన్ని.
మహామాయా పురాణేషు జగన్మోహాయ కథ్యతే । ఇత్యుక్త్వా సా గతా దేవీ అంతర్ధానం హి పిప్పలః
పురాణాలలో మహామాయ అని, జగత్తును మాయలో పడేసే శక్తిగా చెప్పబడింది. ఇలా చెప్పి ఆ దేవత, పిప్పలా! కనబడకుండా పోయింది.
దేవ్యామనుగతాయాం తు మార్కండేయస్య పశ్యతః । తస్య నాభ్యాం సముత్పన్నం పంకజం హాటకప్రభమ్
ఆ దేవత వెళ్లిపోయిన తర్వాత, మార్కండేయుడు చూస్తుండగా, ఆయన నాభిలోంచి బంగారు వర్ణంలో మెరిసే పద్మం పుట్టింది.
తస్మాజ్జజ్ఞే మహాతేజా బ్రహ్మా లోకపితామహః । తస్మాద్విజజ్ఞిరే లోకాః సర్వే స్థావరజంగమాః
ఆ పద్మం నుంచి మహాతేజస్సుతో కూడిన బ్రహ్మా, లోకాల పితామహుడు జన్మించాడు. ఆయన ద్వారా స్థావరజంగమమయిన అన్ని లోకాలు పుట్టాయి.
ఇంద్రాద్యా లోకపాలాశ్చ దేవాశ్చాగ్నిపురోగమాః । అర్వాచీనం స్వరూపం తు దర్శితం హి మయా నృప
ఓ రాజా! ఇంద్రుడు మరియు ఇతర లోకపాలకులు, అగ్ని మొదలైన దేవతలు అందరికీ నేను చేరదగిన రూపాన్ని చూపించాను.
అర్వాచీనస్వరూపోయం పరాచీనో నిరాశ్రయః । యదా స దర్శయేత్కాయం కాయరూపా భవంతి తే
ఈ చేరదగిన రూపం వేరు; చేరలేని రూపం ఆధారంలేనిది. ఎవరు శరీరాన్ని చూపిస్తారో, వారు శరీరరూపంలో కనిపిస్తారు.
బ్రహ్మాద్యాః సర్వలోకాశ్చ అర్వాచీనా హి పిప్పల । అర్వాచీనా అమీ లోకా యే భవంతి జగత్త్రయే
బ్రహ్మ మొదలైనవారు, అన్ని లోకాలు కూడా చేరదగినవే, ఓ పిప్పల! ఈ మూడు లోకాలలో ఉన్నవన్నీ చేరదగినవే.
పరాచీనః స భూతాత్మా యం సుపశ్యంతి యోగినః । మోక్షరూపం పరం స్థానం పరబ్రహ్మస్వరూపకమ్
చేరలేని రూపమే భూతాత్మ, దాన్ని యోగులు స్పష్టంగా దర్శిస్తారు; అది మోక్షరూపం, పరమ స్థానం, పరబ్రహ్మ స్వరూపం.
అవ్యక్తమక్షరం హంసం శుద్ధం సిద్ధిసమన్వితమ్ । పరాచీనస్య యద్రూపం విద్యాధర తవాగ్రతః
అప్రకటితమైనది, నశించని హంస, పవిత్రమైనది, సిద్ధితో కూడినది — ఇదే చేరలేని రూపం, ఓ విద్యాధరా! నీ ముందే ఉంది.
సర్వమేవ మయా ఖ్యాతమన్యత్కిం తే వదామ్యహమ్ । పిప్పల ఉవాచ- కస్మాదేతన్మహాజ్ఞానముద్భూతం తవ సువ్రత
నేను నీకు అన్నీ వివరించాను; ఇంకేమి చెప్పాలి? పిప్పలుడు అన్నాడు — ఓ సువ్రతా! ఈ గొప్ప జ్ఞానం నీలో ఎలా పుట్టింది?
అర్వాచీనగతిం విద్వాన్పరాచీనగతిం తథా । త్రైలోక్యస్య పరం జ్ఞానం త్వయ్యేవం పరివర్తతే
చేరదగిన మార్గాన్ని, అలాగే చేరలేని మార్గాన్ని కూడా తెలిసినవాడవు నీవు; మూడు లోకాల పరమ జ్ఞానం నీలోనే తిరుగుతోంది.
తపసో నైవ పశ్యామి పరాం నిష్ఠాం హి సువ్రత । యజనంయాజనంతీర్థంతపోవాకృతవానసి
ఓ సువ్రతా! తపస్సు ద్వారా పరమ స్థితిని నేను చూడలేదు; నీవు యజ్ఞాలు, పూజలు, తీర్థయాత్రలు, తపస్సు అన్నీ చేసావు.
తత్ప్రభావం వదస్వైవం కేన జ్ఞానం తవాఖిలమ్ । సుకర్మోవాచ- తప ఏవ న జానామి న కృతం కాయశోషణమ్
ఇంత జ్ఞానం నీకు ఎలా వచ్చిందో దాని కారణాన్ని చెప్పు. సుకర్ముడు అన్నాడు — నాకు తపస్సు తెలియదు, శరీరాన్ని శోషించడాన్ని కూడా చేయలేదు.
యజనం యాజనం వాపి న జానే తీర్థసాధనమ్ । న మయా సాధితం ధ్యానం పుణ్యకాలం సుకర్మజమ్
నాకు యజ్ఞం, యాజనం, తీర్థయాత్రలు తెలియవు; నేను ధ్యానం చేయలేదు, సత్కర్మల ద్వారా పుణ్యం కూడలేదు.
స్ఫుటమేకం ప్రజానామి పితృమాతృప్రపూజనమ్ । ఉభయోరపి హస్తేన మాతాపిత్రోస్తు నిత్యశః
నాకు ఒకటి మాత్రమే స్పష్టంగా తెలుసు — తల్లిదండ్రులను రెండు చేతులతో ప్రతిరోజూ గౌరవంగా పూజించడం.
పాదప్రక్షాలనం పుణ్యం స్వయమేవ కరోమ్యహమ్ । అంగసంవాహనం స్నానం భోజనాదికమేవ చ
వారి పాదాలను నేను స్వయంగా శుభ్రపరిచేను, అవయవాలను మర్దన చేయడం, స్నానం చేయించడం, భోజనం పెట్టడం మొదలైనవి చేస్తుంటాను.