వశ్యావశ్యమిదం కర్మ అర్వాచీనం ప్రశస్యతే । పరాచీనం న జానాసి పిప్పల త్వం హి మూఢధీః
సమీపంలోని విషయాలను వశపర్చగలగడం మాత్రమే ప్రశంసించబడుతుంది; దూరమైన విషయాలు నీకు తెలియవు, పిప్పలా! నీకు సరిగ్గా అర్థం కాదు.
వర్షాణాం తు సహస్రాణి యావత్త్రీణి త్వయా తపః । సమాచీర్ణం తతో గర్వం కురుషే కిం ముధా ద్విజ
మూడు వేల సంవత్సరాలు నీవు తపస్సు చేసావు; అయినా, దాని తర్వాత నీవు వృథాగా ఎందుకు గర్వపడుతున్నావు, ఓ ద్విజుడా?
కుండలస్య సుతో ధీరః సుకర్మానామ యః సుధీః । వశ్యావశ్యం జగత్సర్వం తస్యాసీచ్ఛృణు సాంప్రతమ్
ఇప్పుడు విను—కుండలుని కుమారుడు ధైర్యవంతుడు, మంచి పనుల్లో నిపుణుడు, తెలివైనవాడు; అతనికి ఈ లోకం అంతా వశంలో ఉండేది.
అర్వాచీనం పరాచీనం స వై జానాతి బుద్ధిమాన్ । లోకే నాస్తి మహాజ్ఞానీ తత్సమః శృణు పిప్పల
అతడు సమీపమైనదీ, దూరమైనదీ అన్నీ తెలుసు; అతనితో సమానమైన గొప్ప జ్ఞానిని ఈ లోకంలో ఎవరూ లేరు—పిప్పలా! విను.
న కుండలస్య పుత్రేణ సదృశస్త్వం సుకర్మణా । న దత్తం తేన వై దానం న జ్ఞానం పరిచింతితమ్
నీవు మంచి పనుల్లో కుండలుని కుమారుడికి సమానమైనవాడవు కాదు; అతడు దానం చేయలేదు, జ్ఞానాన్ని ఆలోచించలేదు.
హుతయజ్ఞాదికం కర్మ న కృతం తేన వై కదా । న గతస్తీర్థయాత్రాయాం న చ వహ్నేరుపాసనమ్
హోమం, యజ్ఞం వంటి పనులు అతడు ఎప్పుడూ చేయలేదు; తీర్థయాత్రలకు పోలేదు, అగ్నిని పూజించలేదు.
స కదా కృతవాన్విప్ర ధర్మసేవార్థముత్తమమ్ । స్వచ్ఛందచారీ జ్ఞానాత్మా పితృమాతృసుహృత్సదా
ఓ బ్రాహ్మణా! అతడు ఎప్పుడైనా ఉత్తమమైన ధర్మసేవ చేశాడా? అతడు తన ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తాడు, జ్ఞానవంతుడు, తల్లిదండ్రులు, మిత్రులకు ఎప్పుడూ నమ్మకమైనవాడు.
వేదాధ్యయనసంపన్నః సర్వశాస్త్రార్థకోవిదః । యాదృశం తస్య వై జ్ఞానం బాలస్యాపి సుకర్మణః
అతడు వేదాధ్యయనంలో నిపుణుడు, అన్ని శాస్త్రాల అర్థాన్ని తెలుసు; అలాంటి జ్ఞానం ఆ మంచి బాలుడికి ఉంది.
తాదృశం నాస్తి తే జ్ఞానం వృథా త్వం గర్వముద్వహేః । పిప్పల ఉవాచ- కో భవాన్పక్షిరూపేణ మామేవం పరికుత్సయేత్
నీకంత జ్ఞానం లేదు; నీ గర్వం వృథా. పిప్పలుడు అన్నాడు— నీవెవరు? పక్షిరూపంలో నన్ను ఇలా తక్కువగా మాట్లాడుతున్నావు?
కస్మాన్నిందసి మే జ్ఞానం పరాచీనం తు కీదృశమ్ । తన్మే విస్తరతో బ్రూహి త్వయి జ్ఞానం కథం భవేత్
నీవు నా జ్ఞానాన్ని ఎందుకు తక్కువగా మాట్లాడుతున్నావు? ఆ దూరమైన జ్ఞానం ఏమిటి? దయచేసి నాకు వివరంగా చెప్పు—నీకు ఆ జ్ఞానం ఎలా వచ్చింది?
అర్వాచీనగతిం సర్వాం పరాచీనస్య సాంప్రతమ్ । వద త్వమండజశ్రేష్ఠ జ్ఞానపూర్వం సువిస్తరమ్
ఓ ఉత్తమమైన పక్షీ! దయచేసి ఆ వ్యక్తికి సమీపమైనదీ, దూరమైనదీ అన్నీ పూర్తిగా, జ్ఞానంతో నాకు వివరంగా చెప్పు.
కిం వా బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ కిం వా రుద్రో భవిష్యసి । సారస ఉవాచ- నాస్తి తే తపసో భావః ఫలం నాస్తి చ తస్య తు
నీవు బ్రహ్మగా మారతావా, విష్ణువా, లేక రుద్రుడవుతావా? సారసుడు అన్నాడు— నీ తపస్సుకు అసలు భావం లేదు, దానికి ఫలం కూడా లేదు.
త్వయా న పరితప్తస్య తపసః సాంప్రతం శృణు । కుండలస్యాపి పుత్రస్య బాలస్యాపి యథా గుణః
నీవు సరిగ్గా తపస్సు చేయలేదు; ఇప్పుడు విను—కుండలుని కుమారుడికి, చిన్నప్పుడే ఉన్న గుణాన్ని.
తథా తే నాస్తి వై జ్ఞానం పరిజ్ఞాతం న తత్పదమ్ । ఇతో గత్వాపి పృచ్ఛ త్వం మమ రూపం ద్విజోత్తమ
నీకంత జ్ఞానం లేదు, ఆ స్థితిని నీవు పొందలేదు; ఇక్కడి నుంచి వెళ్లి, నా రూపం గురించి అడుగు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా!
స వదిష్యతి ధర్మాత్మా సర్వం జ్ఞానం తవైవ హి । విష్ణురువాచ- ఏవమాకర్ణ్య తత్సర్వం సారసేన ప్రభాషితమ్
ఆ ధర్మబుద్ధి గలవాడు నీకోసమే అన్ని జ్ఞానాన్ని చెప్పుతాడు. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— సారసేనుడు చెప్పిన మాటలు అన్నీ విని,
నిర్జగామ స వేగేన దశారణ్యం మహాశ్రమమ్
అతడు వేగంగా పది అడవులలో ఉన్న గొప్ప ఆశ్రమానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే భూమిఖండే వేనోపాఖ్యానే ఏకషష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో భూమిఖండంలో వేనుని కథలో అరవై ఒకటవ అధ్యాయం ముగిసింది.
విష్ణురువాచ- కుండలస్యాశ్రమం గత్వా సత్యధర్మ సమాకులమ్ । సుకర్మాణం తతో దృష్ట్వా పితృమాతృపరాయణమ్
విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— కుండలుని ఆశ్రమానికి వెళ్లి, అక్కడ సత్యం, ధర్మం నిండిన వాతావరణంలో, తల్లిదండ్రులకు అంకితమైన సుకర్మను చూశాడు.
శుశ్రూషంతం మహాత్మానం గురూసత్యపరాక్రమమ్ । మహారూపం మహాతేజం మహాజ్ఞానసమాకులమ్
అతడు మహాత్ములను సేవిస్తూ, గురువులకు నిజాయితీతో, గొప్ప రూపం, గొప్ప తేజస్సు, అపారమైన జ్ఞానం కలవాడిగా ఉన్న సుకర్మను చూశాడు.
మాతాపిత్రోః పదాంతే తముపవిష్టం దదర్శ సః । మహాభక్త్యాన్వితం శాంతం సర్వజ్ఞానమహానిధిమ్
ఆ సుకర్ముడు తల్లిదండ్రుల పాదాల వద్ద కూర్చుని, గొప్ప భక్తితో, శాంతంగా, సమస్త జ్ఞానానికి నిలయంగా ఉన్నాడని చూశాడు.
కుండలస్యాపి పుత్రేణ సుకర్మణా మహాత్మనా । ఆగతం పిప్పలం దృష్ట్వా ద్వారదేశే మహామతిమ్
కుండలుని కుమారుడైన మహాత్ముడు సుకర్ముడు, ద్వారంలో మహామతి పిప్పలుడు వచ్చాడని చూసాడు.
ఆసనాత్తూర్ణముత్థాయ అభ్యుత్థానం కృతం పునః । ఆగచ్ఛ త్వం మహాభాగ విద్యాధర మహామతే
అతడు వెంటనే తన ఆసనం నుండి లేచి, మర్యాదగా అభివాదం చేసి, 'ఓ మహాభాగ, ఓ విద్యాధర, మహామతి, రా' అని ఆహ్వానించాడు.
ఆసనం పాద్యమర్ఘం చ దదౌ తస్మై మహామతిః । నిర్విఘ్నోఽసి మహాప్రాజ్ఞ కుశలేన ప్రవర్త్తసే
ఆ మహామతి అతనికి ఆసనం, పాద్యము, అర్ఘ్యము ఇచ్చి, 'ఓ మహాప్రజ్ఞా, నీవు నిర్బాధంగా, చతురతతో నడుస్తున్నావు' అని అన్నాడు.
నిరామయం చ పప్రచ్ఛ పిప్పలం తం సమాగతమ్ । యస్మాదాగమనం తేద్య తత్సర్వం ప్రవదామ్యహమ్
తాను వచ్చిన పిప్పలుని ఆరోగ్యాన్ని అడిగి, 'నీవు ఈ రోజు ఎందుకు వచ్చావో, ఆ సంగతులన్నీ నేను చెబుతాను' అని అన్నాడు.
వర్షాణాం చ సహస్రాణి త్రీణి యావత్త్వయా తపః । తప్తమేవ మహాభాగ సురేభ్యః ప్రాప్తవాన్వరమ్
ఓ మహాభాగ, నువ్వు మూడు వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి, దేవతల నుండి వరం పొందావు.
వశ్యత్వం చ త్వయా ప్రాప్తం కామచారస్తథైవ చ । తేన మత్తో న జానాసి గర్వముద్వహసే వృథా
నీవు వశత్వాన్ని, కావలసినట్లు సంచరించే శక్తిని పొందావు. అందువల్ల నన్ను గుర్తించలేక, వ్యర్థంగా గర్వపడుతున్నావు.
దృష్ట్వా తే చేష్టితం సర్వం సారసేన మహాత్మనా । మమాభిధానం కథితం మమ జ్ఞానమనుత్తమమ్
సారసేన మహాత్ముడు నీ అన్ని చర్యలను చూసి, నా పేరు చెప్పి, నా అత్యుత్తమమైన జ్ఞానాన్ని తెలిపాడు.
పిప్పల ఉవాచ- యోసౌ మాం సారసో విప్ర సరిత్తీరే ప్రయుక్తవాన్ । సర్వం జ్ఞానం వదేన్మాం హి స తు కః ప్రభురీశ్వరః
పిప్పలుడు అన్నాడు— నన్ను నది ఒడ్డున కలిసిన ఆ సారసేనుడు నాకు అన్ని జ్ఞానం చెబుతానన్నాడు. ఆయన ఎవరు? ఆ ప్రభువు, ఆ అధిపతి ఎవరు?
సుకర్మోవాచ- భవంతముక్తవాన్యో వై సరిత్తీరే తు సారసః । బ్రహ్మాణం త్వం మహాజ్ఞానం తం విద్ధి పరమేశ్వరమ్
సుకర్ముడు అన్నాడు— నది ఒడ్డున నీవు కలిసిన ఆ సారసేనుడు బ్రహ్మ. ఆయనను పరమేశ్వరుడిగా, మహాజ్ఞానిగా తెలుసుకో.
అన్యత్కిం పృచ్ఛసే బ్రూహి తమేవం ప్రవదామ్యహమ్ । విష్ణురువాచ- ఏవముక్తః స ధర్మాత్మా సుకర్మా నృపనందన
ఇంకా ఏదైనా అడగాలనుకుంటే అడుగు, నేను చెప్పగలను. విష్ణువు ఇలా అన్నాడు— ఇలా చెప్పగానే, ధర్మబుద్ధి గల సుకర్ముడు, రాజులందరికీ ఆనందదాయకుడు—