వల్మీకస్థస్తథావిప్రః పిప్పలో భాతి తేజసా । సర్పా దశంతి విప్రం తం సక్రోధా దశనైరపి
అలాగే, వాల్మీకంలో నివసిస్తున్న పిప్పలుడు తన తేజంతో మెరిసిపోతున్నాడు. సర్పాలు కోపంతో అతన్ని తమ పన్నులతో కరిచినా, అతను అప్రభావితుడిగా ఉన్నాడు.
న భిందంతి చ దంష్ట్రాగ్రాచ్చర్మ భిత్త్వా నృపోత్తమ । ఏవం వర్షసహస్రైకం తప ఆచరతస్తతః
అయినా, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ పాముల పన్నులు అతని చర్మాన్ని చీల్చలేకపోయాయి. అలా, అతను వెయ్యేళ్ళ పాటు తపస్సు కొనసాగించాడు.
గతం తు రాజరాజేంద్ర మునేస్తస్య మహాత్మనః । త్రికాలం సాధ్యమానస్య శీతవర్షాతపాన్వితః
రాజాధిరాజా, ఆ మహాత్ముడైన మునికి కాలం గడిచిపోయింది. అతను మూడుసార్లు తపస్సు ఆచరిస్తూ, చలి, వర్షం, ఎండ అన్నీ భరించాడు.
గతః కాలో మహారాజ పిప్పలస్య మహాత్మనః । తద్వచ్చ వాయుభక్షం తు కృతం తేన మహాత్మనా
మహారాజా, ఆ మహాత్ముడైన పిప్పలునికి కాలం గడిచిపోయింది. అలాగే, అతను గాలి మాత్రమే తీసుకుంటూ తపస్సు చేశాడు.
త్రీణి వర్షసహస్రాణి గతాని తస్య తప్యతః । తస్య మూర్ధ్ని తతో దేవైః పుష్పవృష్టిః కృతా పురా
అతను తపస్సు చేస్తూ మూడు వేల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. అప్పట్లో దేవతలు అతని తలపై పుష్పవర్షం కురిపించారు.
బ్రహ్మజ్ఞోసి మహాభాగ ధర్మజ్ఞోసి న సంశయః । సర్వజ్ఞానమయోఽసి త్వం సంజాతః స్వేనకర్మణా
నీవు బ్రహ్మను తెలిసినవాడవు, మహాభాగుడవు. నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడవు, ఇందులో సందేహం లేదు. నీ స్వకర్మఫలంతో నీవు సమస్త జ్ఞానంతో నిండిపోయావు.
యం యం త్వం వాంఛసే కామం తం తం ప్రాప్స్యసి నాన్యథా । సర్వకామప్రసిద్ధస్త్వం స్వత ఏవ భవిష్యసి
నువ్వు ఏ కోరిక కోరినా అది నెరవేరుతుంది. నీవు నీ స్వశక్తితో అన్ని కోరికలు తీరినవాడవుతావు.
సమాకర్ణ్య మహద్వాక్యం పిప్పలోపి మహామనాః । ప్రణమ్య దేవతాః సర్వా భక్త్యా నమితకంధరః
ఆ గొప్ప మాటలు విని, మహామనస్సున్న పిప్పలుడు, భక్తితో కంఠాన్ని వంచి, అన్ని దేవతలను నమస్కరించాడు.
హర్షేణ మహతావిష్టో వచనం ప్రత్యువాచ సః । ఇదం విశ్వం జగత్సర్వం మమవశ్యం యథా భవేత్
పిప్పలుడు అపార ఆనందంతో, 'ఈ జగత్తు మొత్తం, సృష్టి అంతా నా వశంలోకి రావాలి' అని సమాధానమిచ్చాడు.
తథా కురుధ్వం దేవేంద్రా విద్యాధరో భవామ్యహమ్ । ఏవముక్త్వా స మేధావీ విరరామ నృపోత్తమ
'అలా చేయండి దేవేంద్రులారా, నేను విద్యాధరుడిగా మారాలి' అని చెప్పి, ఆ మేధావి మౌనంగా నిలిచాడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
ఏవమస్త్వితి తే ప్రోచుర్ద్విజశ్రేష్ఠం సురాస్తదా । దత్వా వరం మహాభాగ జగ్ముస్తస్మై మహాత్మనే
'అలాగేనూ' అని దేవతలు ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడికి వరం ఇచ్చి, ఆ మహాత్ముని వద్దనుండి వెళ్లిపోయారు.
గతేషు తేషు దేవేషు పిప్పలో ద్విజసత్తమః । బ్రహ్మణ్యం సాధయేన్నిత్యం విశ్వవశ్యం ప్రచింతయేత్
దేవతలు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన పిప్పలుడు ఎప్పుడూ బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ, విశ్వాన్ని తన వశంలోకి తేవాలని ధ్యానించాడు.
తదాప్రభృతి రాజేంద్ర పిప్పలో ద్విజసత్తమః । విద్యాధరపదం లబ్ధ్వా కామగామీ మహీయతే
ఆ కాలం నుంచి, రాజేంద్రా, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన పిప్పలుడు విద్యాధర పదవిని పొంది, తన ఇష్టం వచ్చినట్లు సంచరించి, ఘనత పొందాడు.
ఏవం స పిప్పలో విప్రో విద్యాధరపదం గతః । సంజాతో దేవలోకేశః సర్వశాస్త్రవిశారదః
అలా, పిప్పలుడు ఆ విప్రుడు విద్యాధరుడిగా మారి, దేవలోకంలో అధిపతిగా, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడిగా నిలిచాడు.
ఏకదా తు మహాతేజాః పిప్పలః పర్యచింతయత్ । విశ్వవశ్యం భవేత్సర్వం మమ దత్తో వరోత్తమః
ఒకసారి మహాతేజస్సున్న పిప్పలుడు, 'నా వశంలోకి అన్నీ రావాలి, ఎందుకంటే నాకు పరమ వరం లభించింది' అని ఆలోచించాడు.
తదర్థం ప్రత్యయం కర్తుముద్యతో ద్విజపుంగవః । యం యం చింతయతే కర్తుం తం తం హి వశమానయేత్
ఆ ఉద్దేశంతో, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు నిశ్చయం చేసుకోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఏది చేయాలని ఆలోచించేవాడో, అది తన వశంలోకి తెచ్చేవాడు.
ఏవం స ప్రత్యయే జాతే మనసా పర్యకల్పయత్ । ద్వితీయో నాస్తి వై లోకే మత్సమః పురుషోత్తమః
ఈ విధంగా ఆ నమ్మకం కలిగిన తర్వాత, అతడు మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు: 'ఈ లోకంలో నాతో సమానమైనవాడు మరొకరు లేరు, ఓ ఉత్తమ పురుషుడా!'
సూత ఉవాచ- ఏవం హి కల్పమానస్య పిప్పలస్య మహాత్మనః । జ్ఞాత్వా మానసికం భావం సారసస్తమువాచ హ
సూతుడు చెప్పాడు— అలా మహాత్ముడైన పిప్పలుడు ఆలోచిస్తున్నప్పుడు, అతని మనసులోని భావాన్ని తెలుసుకున్న సారసుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
సరస్తీరగతో రాజన్సుస్వరం వ్యంజనాన్వితమ్ । స్వనం సౌష్ఠవసంయుక్తముక్తవాన్పిప్పలం ప్రతి
ఓ రాజా! సరస్సు ఒడ్డున నిలబడి, మధురంగా, స్పష్టంగా, శ్రావ్యంగా సారసుడు పిప్పలుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
కస్మాదుద్వహసే గర్వమేవం త్వం పరమాత్మకమ్ । సర్వవశ్యాత్మికీం సిద్ధిం నాహం మన్యే తవైవ హి
నీవు ఎందుకు ఇంత గొప్ప గర్వాన్ని మోస్తున్నావు? నీవే అత్యున్నతుడనని ఎందుకు భావిస్తున్నావు? ఈ లోకంలో అందరినీ వశంలో పెట్టే శక్తి నీకే ఉందని నేను అనుకోను.
వశ్యావశ్యమిదం కర్మ అర్వాచీనం ప్రశస్యతే । పరాచీనం న జానాసి పిప్పల త్వం హి మూఢధీః
సమీపంలోని విషయాలను వశపర్చగలగడం మాత్రమే ప్రశంసించబడుతుంది; దూరమైన విషయాలు నీకు తెలియవు, పిప్పలా! నీకు సరిగ్గా అర్థం కాదు.
వర్షాణాం తు సహస్రాణి యావత్త్రీణి త్వయా తపః । సమాచీర్ణం తతో గర్వం కురుషే కిం ముధా ద్విజ
మూడు వేల సంవత్సరాలు నీవు తపస్సు చేసావు; అయినా, దాని తర్వాత నీవు వృథాగా ఎందుకు గర్వపడుతున్నావు, ఓ ద్విజుడా?
కుండలస్య సుతో ధీరః సుకర్మానామ యః సుధీః । వశ్యావశ్యం జగత్సర్వం తస్యాసీచ్ఛృణు సాంప్రతమ్
ఇప్పుడు విను—కుండలుని కుమారుడు ధైర్యవంతుడు, మంచి పనుల్లో నిపుణుడు, తెలివైనవాడు; అతనికి ఈ లోకం అంతా వశంలో ఉండేది.
అర్వాచీనం పరాచీనం స వై జానాతి బుద్ధిమాన్ । లోకే నాస్తి మహాజ్ఞానీ తత్సమః శృణు పిప్పల
అతడు సమీపమైనదీ, దూరమైనదీ అన్నీ తెలుసు; అతనితో సమానమైన గొప్ప జ్ఞానిని ఈ లోకంలో ఎవరూ లేరు—పిప్పలా! విను.
న కుండలస్య పుత్రేణ సదృశస్త్వం సుకర్మణా । న దత్తం తేన వై దానం న జ్ఞానం పరిచింతితమ్
నీవు మంచి పనుల్లో కుండలుని కుమారుడికి సమానమైనవాడవు కాదు; అతడు దానం చేయలేదు, జ్ఞానాన్ని ఆలోచించలేదు.
హుతయజ్ఞాదికం కర్మ న కృతం తేన వై కదా । న గతస్తీర్థయాత్రాయాం న చ వహ్నేరుపాసనమ్
హోమం, యజ్ఞం వంటి పనులు అతడు ఎప్పుడూ చేయలేదు; తీర్థయాత్రలకు పోలేదు, అగ్నిని పూజించలేదు.
స కదా కృతవాన్విప్ర ధర్మసేవార్థముత్తమమ్ । స్వచ్ఛందచారీ జ్ఞానాత్మా పితృమాతృసుహృత్సదా
ఓ బ్రాహ్మణా! అతడు ఎప్పుడైనా ఉత్తమమైన ధర్మసేవ చేశాడా? అతడు తన ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తాడు, జ్ఞానవంతుడు, తల్లిదండ్రులు, మిత్రులకు ఎప్పుడూ నమ్మకమైనవాడు.
వేదాధ్యయనసంపన్నః సర్వశాస్త్రార్థకోవిదః । యాదృశం తస్య వై జ్ఞానం బాలస్యాపి సుకర్మణః
అతడు వేదాధ్యయనంలో నిపుణుడు, అన్ని శాస్త్రాల అర్థాన్ని తెలుసు; అలాంటి జ్ఞానం ఆ మంచి బాలుడికి ఉంది.
తాదృశం నాస్తి తే జ్ఞానం వృథా త్వం గర్వముద్వహేః । పిప్పల ఉవాచ- కో భవాన్పక్షిరూపేణ మామేవం పరికుత్సయేత్
నీకంత జ్ఞానం లేదు; నీ గర్వం వృథా. పిప్పలుడు అన్నాడు— నీవెవరు? పక్షిరూపంలో నన్ను ఇలా తక్కువగా మాట్లాడుతున్నావు?
కస్మాన్నిందసి మే జ్ఞానం పరాచీనం తు కీదృశమ్ । తన్మే విస్తరతో బ్రూహి త్వయి జ్ఞానం కథం భవేత్
నీవు నా జ్ఞానాన్ని ఎందుకు తక్కువగా మాట్లాడుతున్నావు? ఆ దూరమైన జ్ఞానం ఏమిటి? దయచేసి నాకు వివరంగా చెప్పు—నీకు ఆ జ్ఞానం ఎలా వచ్చింది?