జాతకర్మాదియోగశ్చ ఔర్వేణ చ తథా కృతః । ఉపవీతాదికం సర్వం జాతం తత్ర మహామునేః
జననాది శాస్త్రాచారాలు అన్నీ ఔర్వుడు నిర్వహించాడు. ఉపనయనాది అన్ని కర్మలు అక్కడ మహాముని చేత జరిగాయి.
తత్ర వేదాదికం సర్వం పఠితం చౌర్వయోగతః । అధ్యాప్య వేదశాస్త్రాణి తతోఽస్త్రం ప్రత్యపాదయత్
అక్కడ వేదాలు మరియు సంబంధిత విద్యలు అన్నీ ఔర్వుని ఉపదేశంతో చదివారు. వేదాలు, శాస్త్రాలు నేర్పిన తర్వాత, ఆయుధ విద్యను కూడా అందించాడు.
ఆగ్నేయం తం మహాభాగ అమరైరపి దుఃసహమ్ । స తేనాసుబలేనాజౌ బలేన చ సమన్వితః
దేవతలకు కూడా తట్టుకోలేని ఆగ్నేయాస్త్రాన్ని అతనికి ఇచ్చాడు. ఆ ఆయుధంతో, తన స్వబలంతో కూడి, యుద్ధంలో బలవంతుడయ్యాడు.
హైహయాన్వై జఘానాశు సంక్రుద్ధః స్వబలేన చ । ఆజహార చ లోకేషు స చ కీర్తిమవాప సః
కోపంతో, తన బలంతో హైహయులను త్వరగా సంహరించాడు. అందువల్ల ప్రజల్లో అతను కీర్తిని పొందాడు.
తతః శకాః సయవనాః కాంబోజాః పల్లవాస్తథా । హన్యమానాస్తదా తే తు వసిష్ఠం శరణం యయుః
అప్పుడు శకులు, యవనులు, కాంబోజులు, పల్లవులు కూడా సంహరింపబడుతూ, వసిష్ఠుని ఆశ్రయంగా వెళ్ళారు.
వసిష్ఠోఽపి చ తాన్కృత్వా సమయేన మహాద్యుతిః । సగరం వారయామాస తేషాం దత్త్వాఽభయం నృపః
వసిష్ఠుడు, మహాతేజస్సుతో, వారికి ఒప్పందం చేసి, సగరుని ఆపాడు. రాజా, వారికి అభయాన్ని ఇచ్చాడు.
సగరః స్వాం ప్రతిజ్ఞాంతు గురోర్వాక్యం నిశమ్య చ । ధర్మైర్జఘాన తాంశ్చైషాం వికృతత్వం చకార హ
సగరుడు, గురువు మాటలు వినిపించి, తన ప్రతిజ్ఞను గుర్తు చేసుకుని, ధర్మబద్ధంగా వారిని సంహరించాడు. వారిలో మార్పు కలిగించాడు.
అర్ద్ధంశకనాంశిరసో ముండం కృత్వా విసర్జయత్ । యవనానాం శిరః సర్వం కాంబోజానాం తథైవ చ
శకులకి అర్ధమాత్రం తలలు గీసి విడిచాడు. యవనులు, కాంబోజులకు పూర్తిగా తలలు గీసాడు.
పారదా ముండకేశాశ్చ పల్ల్వాః శ్మశ్రురక్షకాః । ఏవం విజిత్య సర్వాన్వై కృతవాన్ధర్మసంగ్రహమ్
పారదులు, ముండకేశులు, పల్లవులు, గడ్డంతో రక్షకులు — వీరందరినీ జయించి, ధర్మాన్ని స్థాపించాడు.
సర్వధర్మజయీ రాజా విజిత్యేమాం వసుంధరామ్ । ఆశు సంస్కారయామాస వాజిమేధాయ పార్థివః
అన్ని ధర్మాల్లో విజయం సాధించిన రాజు, ఈ భూమిని గెలిచిన తరువాత, త్వరగా వాజపేయ యాగానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు.
తస్య చారయతఃసోఽశ్వః సముద్రే పూర్వదక్షిణే । వేలా సమీపేఽపహృతో భూమిం చైవ ప్రవేశితః
ఆ యాగాన్ని నిర్వహిస్తున్నప్పుడు, అతని గుర్రం తూర్పు మరియు దక్షిణ సముద్ర తీరంలో, సముద్రపు ఒడ్డుకు దగ్గరగా, భూమిలోకి తీసుకెళ్లబడింది.
స తం దేశం తదా పుత్రైః ఖానయామాస సర్వతః । నాశ్వం ప్రాపుస్తదాతేవై ఖన్యమానే మహార్ణవే
అప్పుడు, తన కుమారులతో కలిసి ఆ ప్రాంతాన్ని చుట్టూ తవ్వడం ప్రారంభించాడు; కానీ మహాసముద్రాన్ని తవ్వినా, గుర్రాన్ని కనుగొనలేకపోయారు.
తత్రైకమాదిపురుషం దదృశుస్తే త్వరాన్వితాః । తమాదిపురుషం దేవం కపిలం జగతాం ప్రభుమ్
అతని కుమారులు త్వరగా తవ్వుతున్నప్పుడు, అక్కడ ఆదిపురుషుడు అయిన కపిలుడు, జగతికి ప్రభువు అయిన దేవుడిని చూశారు.
తస్య చక్షుః సముత్పన్న వహ్నినా ప్రతిబుధ్యతః । దగ్ధాః షష్టి సహస్రాణి చత్వారస్తేఽవశేషితాః
ఆ దేవుడు మేల్కొన్నప్పుడు, అతని కన్నుల నుంచి అగ్ని వెలువడింది; అరవై వేల మంది దహించబడి, నాలుగు మంది మాత్రమే మిగిలారు.
హృషీకేతుః సుకేతుశ్చ తథా ధర్మరథోపరః । శూరః పంచజనశ్చైవ తస్య వంశకరా ద్విజ
హృషీకేతు, సుకేతు, ధర్మరథోపర, శూర, పంచజన — వీరు, ద్విజుడా, అతని వంశాన్ని కొనసాగించారు.
ప్రాదాచ్చ తస్మై భగవాన్హరిః పంచవరాన్స్వయమ్ । వంశం మోక్షం సుకీర్తిఞ్చ సముద్రం తనయం విభుః
భగవంతుడు హరి, అతనికి ఐదు వరాలు ఇచ్చాడు: వంశం, మోక్షం, మంచి కీర్తి, సముద్రం, కుమారుడు — వీటిని మహాశక్తివంతుడికి ప్రసాదించాడు.
సాగరత్వం చ లేభేథ కర్మణా తేన తస్య వై । తమాశ్వమేధికం సోఽశ్వం సముద్రాదుపలబ్ధవాన్ । ఆజహారాశ్వమేధానాం శతం స చ మహాయశాః
ఆ కార్యంతో అతను సముద్రస్థితిని పొందాడు; సముద్రంలో నుంచి యాగానికి గుర్రాన్ని తిరిగి పొందాడు; ఆ మహాత్ముడు వంద అశ్వమేధ యాగాలు నిర్వహించాడు.
మహాదేవ ఉవాచ-। గాంగం వక్ష్యామి మాహాత్మ్యం యథోక్తం మునిసత్తమ । యస్య శ్రవణమాత్రేణ అఘం నశ్యతి తత్క్షణాత్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — మునిశ్రేష్ఠా! నేను గంగ యొక్క మహాత్మ్యాన్ని చెప్పబోతున్నాను; దాన్ని వినగానే, పాపం వెంటనే నశిస్తుంది.
గంగాగంగేతి యోబ్రూయాద్యోజనానాం శతైరపి । ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి
‘గంగ, గంగ’ అని ఎవరు పలికినా, యోజనాల వందల దూరంలో ఉన్నా, వారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకానికి చేరుతారు.
చరణాబ్జసముద్భూతా గంగా నామేతి విశ్రుతా । పాపానాం స్థూలరాశీనాం నాశినీ చేతి నారద
గంగ అనబడే ఆమె, పద్మపాదాల నుంచి జన్మించింది; నారదా! ఆమె పెద్ద పెద్ద పాపాలను నాశనం చేస్తుంది.
నర్మదా సరయూశ్చైవ తథా వేత్రవతీ నదీ । తాపీ పయోష్ణీ చంద్రా చ విపాశా కర్మనాశినీమ్
నర్మదా, సరయూ, వేత్రవతీ నది, తాపీ, పయోష్ణీ, చంద్రా, విపాశా — ఇవన్నీ కర్మను నాశనం చేసే నదులు.
పుష్యా పూర్ణా తథా దీపా విదీపా సూర్యతేజసా । సహస్రవృషదానాత్తు యత్ఫలం లభతే ధ్రువమ్
పుష్యా, పూర్ణా, దీపా, విదీపా — ఇవన్నీ సూర్యకాంతితో ప్రకాశిస్తాయి; వెయ్యి గోవులను దానం చేసిన ఫలితం ఏమైతే, అది ఖచ్చితంగా లభిస్తుంది.
తత్ఫలం సమవాప్నోతి గంగాదర్శనతః క్షణాత్ । ఇయం గంగా మహాపుణ్యా బ్రహ్మఘ్నానాం విశేషతః
ఆ ఫలితం గంగను దర్శించగానే క్షణంలో లభిస్తుంది; ఈ గంగ మహాపుణ్యవంతురాలు, బ్రహ్మహత్య చేసిన వారికి ప్రత్యేకంగా పవిత్రతను ఇస్తుంది.
తేషాం నిరయయుక్తానాం గంగా పాపప్రహారిణీ । చంద్ర సూర్యోపరాగే చ యత్ఫలం విద్యతేఽనఘ
నరకంలో ఉన్నవారికి గంగ పాపాలను తొలగిస్తుంది; చంద్ర, సూర్య గ్రహణ సమయంలో లభించే ఫలితం ఏదైతే, పాపరహితుడా!
తత్ఫలం సమవాప్నోతి గంగాదర్శనమాత్రతః । యథా సూర్యోదయే తాత తమో గచ్ఛతి దూరతః
ఆ ఫలితం గంగను దర్శించగానే లభిస్తుంది; తాతా! సూర్యోదయ సమయంలో చీకటి దూరంగా వెళ్లినట్లు,
తథా గంగాప్రభావేన విలయం యాతి పాతకమ్ । మాన్యేయం సర్వదా లోకే పవిత్రా పాపనాశినీ
అలాగే గంగ ప్రభావంతో పాపం నశిస్తుంది; ఆమెను ఎప్పుడూ గౌరవించాలి, ఆమె పవిత్రురాలు, పాపనాశినీ.
కల్యాణరూపా సతతం విష్ణునా నిర్మితా పురా । దివ్యరూపా తు జననీ దీనానాం పావనీ స్మృతా
శుభరూపాన్ని కలిగి, ఎప్పుడూ మంగళకరంగా ఉండే ఆమెను విష్ణువు పుర్వకాలంలో సృష్టించాడు. దివ్యరూపముతో ఉన్న ఆ తల్లి, బాధపడే వారికి పవిత్రతను ప్రసాదించేవారిగా ప్రసిద్ధి.
దేవానాం చ యథా విష్ణుస్తథా గంగోత్తమా నదీ । యే కుర్వంతి నరాః స్నానం మాఘమాసే నిరంతరమ్
దేవతల్లో విష్ణువు ప్రధానుడు అయినట్లే, నదుల్లో గంగానది అత్యుత్తమది. మాఘమాసంలో నిరంతరం స్నానం చేసే మనుషులు—
న తేషాం విద్యతే దుఃఖం కల్పానాం చ శతత్రయమ్ । యత్ర గంగా చ యమునా యత్ర చైవ సరస్వతీ । తత్ర స్నాత్వా చ పీత్వా చ ముక్తిభాగీ న సంశయః
వారికి మూడు వందల కల్పాల వరకు బాధలు ఉండవు. గంగా, యమునా, సరస్వతి కలిసిన చోట స్నానం చేసి, నీరు తాగితే, తప్పకుండా ముక్తి లభిస్తుంది—ఈ విషయంలో సందేహం లేదు.
మహాదేవ ఉవాచ-। త్వద్వార్తాం ప్రియతో బ్రవీమి యదహం సా స్తుస్తుతిస్తే ప్రభో యద్భుంజే తవ తన్నివేదనమథో యద్యామి సా ప్రేష్యతా । యచ్ఛాంతః స్వపిమి త్వదంఘ్రియుగలే దండప్రణామోఽస్తు నః। స్వామిన్యచ్చ కరోమి తేన స భవాన్విశ్వేశ్వరః ప్రీయతామ్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు—ప్రభూ, నేను ప్రేమతో నీ గురించి చెబుతున్నాను; నేను చేసే స్తుతి నీకే అర్పణ. నేను తినేది నీకు సమర్పించిందే, నేను వెళ్లేది నీ ఆజ్ఞ వల్లే. నేను ప్రశాంతంగా నిద్రపోతే, నా నమస్కారం నీ రెండు పాదాల వద్ద ఉండాలి. నేను చేసే ప్రతి పని ద్వారా, విశ్వేశ్వరా, నీవు సంతోషించాలి.